داستان فداکاری معلم فداکار حسن امیدزاده به زبان تالشی و خط کادوس(۲)

دورود چه‌مه‌ نازه‌ېنه بݖرۏرێن و خوئه‌رێن، روزرون خݖش🌹
شه‌فتی تالݖشه ئاموزگار، هه‌سه‌ن ئومیدزاده(حسن امیدزاده)فیداکاری ېو سیېاۏه‌شون (۲) :🔥💥🔥💥🔥💥

هه‌سه‌ن دێ زه‌مینی ئاده‌مون نێمونی، چݖمونی کݖ ئاسݖمونی فݖرݖشته‌ ئابا، چݖمونی بی‌گنا سیېاۏه‌شه کݖ دݖۏاره زݖنده ئابه‌ ئو ئاته‌شی مین ده‌له‌که. هه‌سه‌ن دا ۏاې چݖ که‌رݖم، ئه ئاته‌شه کوره‌ دیله‌ ده‌تیله‌، شه‌، خݖرده‌نون ۏه‌ر، ۏیندݖشه‌:

خݖرده‌نێن هه‌مه زه‌لامورده‌ ئو بݖسی‌ئاسی به‌ېنه، زوری‌ نه نه‌فه‌س که‌شین. خݖردێن هه‌مه هه‌سه‌نی پێچیکه‌ېنا. هه‌سه‌نی ئه‌ۏون ئاروم ئاکه‌رده، ۏاتݖشه‌: مه‌ترسه‌ن، ئه‌ز شݖمه نݖجات ده‌م.
هه‌سه‌نی ئی‌گݖله، ئی‌گݖله خݖرده‌نون که‌شه‌ ئاگێته‌ ئو ئاته‌شی کو به‌رشه‌ ئو به‌رېه‌ کو ئه‌ۏون سݖرا به‌رکه‌ردݖشه‌.

هه‌سه‌نی دێ ئݖشته‌ن ۏیر ئاشا، چێ فیچی ته‌مون تݖله‌س که‌ردا چێ خه‌لا ئاته‌ش گێتا، چێ گوشت و پوس و خه‌لا دۊ که‌ری، هه‌ته تاۏ ۏوئه‌ردݖشه‌، سوج و ده‌رد دێ هه‌سه‌نی هالی نێبی.

ۏه‌ختی ئاخݖرنه خݖرده‌نی به‌رېه کو سݖرا به‌رکه‌ردݖشه‌، دێ هه‌سه‌نی را نه‌فه‌سی په‌س ئامه‌نده نیېا کݖ جیر و که‌فا بݖشی، دێ هیچ زوری چێ جانی ده‌رېه ‌نیېا کݖ ئݖشته‌ن ئاته‌شه‌ کݖلاگا کو دور ئاکه‌ری، هه‌ته‌ هه‌زار زور و به‌لا نه‌ به‌رېه کو ئݖشته‌ن سݖرا به‌رېه‌ندݖشه‌.

خݖدا دور بݖکه‌رݖ، هه‌سه‌نی خه‌لا ته‌مون‌تێ چێ جانی گوشت و پوسی کو ده‌چیکا، چێ غه‌دیمنه خاسه دیم و جان زݖز داری، هه‌سه‌نی خه‌لا زوری نه ده‌کݖشتݖشونه، خݖرده‌نێن کݖ ئاته‌شی کو جیۏه‌شته‌ېنا، هݖنته کݖ بݖرامێې، بݖرامێې، که‌رین و خݖدا را ده‌خونین و ۏاېن: خݖدا جان، چه‌مه فیداکاره موئه‌لیمی را ئاره‌س. خݖدا جان، ئه‌گه‌ چه‌مه ئاغا موئه‌لیم مه‌بی، ئه‌مه هه‌مه ئه‌لان مه‌رده‌ېمونا.
هه‌سه‌نی سه‌ر و دیم ئازون له‌کا، مه‌ردۊمی ۏه‌ختی ئاته‌ش و دۊ ۏیندا، ئاره‌سه‌ېنا، هه‌مه هه‌سه‌نی فیداکاری خونه ئه‌ې را دیلسونی ېو دوئا که‌رین و ئه‌ې ئی‌گݖله فݖرݖشته زونین، ۏه‌ختی ئیمداد‌گه‌رێن ئاته‌شی ‌ده‌کݖشتێ را ئومینه، دێ خه‌ېلی دیر ئابا، ۏیندݖشونه:

هه‌سه‌نی گوشت و پوس و خه‌لا ېه‌ندی کو ده‌چیکه، هه‌ته هه‌سه‌نی سیېه جانی بݖرانکادی سه‌ر پێنوشونه ئو ئامبولانسی نه ئه‌ې ۏیمارݖستون به‌ردݖشونه.

ته‌مونی تالݖش‌ئارا ئو ته‌مونی ئیرونی کو هه‌سه‌نی فیداکاری ئاۏازه گوش به‌ گوشا شه‌، هه‌مه هه‌سه‌نی را دوئا که‌رین کݖ خݖدا ئه‌ې شه‌فا بݖده. خݖرده‌نون دوئا هه‌سه‌نی را ته‌له‌که‌ې ئاره‌سه. هه‌سه‌ن، ئه روزی نێمه‌رده به‌ما هیچ رۊکه تێلی سه‌غه جان و سالیمه پوس نێداری.

دوکتݖرون، ده‌زگا بݖنی کو ئه‌ې زݖنده داشتا، ده‌بیس ده‌فا چێ جان و پوسی پێرݖشکا‌ ئارݖشکا که‌ردݖشونه دا چێ مه‌ردێ ناریشون گێته.

چێ به‌ دۊم، هه‌سه‌نی ئازونسێ نێبی، هه‌سه‌ن زوری نه ناېلاجه نه‌فه‌سی که‌شی.
هه‌سه‌نی فیدا‌کاری، ته‌مونی ئیرونی کو ئاۏازه به‌رېه‌نده، هه‌مه جݖگای کو شه‌فتی ئاموجه‌ده فیدا‌کاری لوئه که‌رین.


هه‌سه‌ن هه‌ته چه‌کیل و له‌که‌نده جانی نه چه‌ن سالی نیمه‌زݖند‌ه په‌س مه‌نده، هه‌ته ده‌رد و سوجون تاۏ ۏوئه‌ردݖشه، پونزه سال زݖنده‌سݖزا به ئو زݖرݖنجیېه ئو ده‌ردݖش پێتاۏه. ئاته‌شی هه‌سه‌نی ئه‌نده‌رونی سوتا، هه‌له‌مه‌له‌ رېچ نێئابی.

ته‌مونی هه‌سه‌نی مݖز و مݖۏاجݖبه تێ چێ ده‌ۏاده‌رمونی نێۏیره‌سی، چێ خݖردݖخالی خه‌ېلی کوری ېو سݖزا که‌شه، هه‌سه‌نی را دنݖېا دێ هیچ مݖزه‌ نێکه‌ری، روزی هه‌زار ده‌فا خݖدا را ده‌خونی کݖ بێری، ئݖم سه‌کراته زیندݖگی کو چݖمݖن نه‌فه‌سی پێسݖند.
هه‌سه‌نی تێېه ده‌سی نه سی تا چه‌مه خݖردون ئاته‌شی مینی کو نݖجات دوئه به‌ما ئه‌مه هه‌مه‌ې، جیر دا به که‌فا ئه‌ې را کݖتاېی ېو بی‌به‌فاېی که‌رده.

چه‌مه‌ ده‌رېادیل و فیداکاره هه‌سه‌نی نه‌فه‌س، ئاخݖرنه سه‌ری، هه‌زار و سی‌سه‌د و نه‌ۏه‌د و ېه‌کی، تاۏاسونی، تیر ما روزی کو ۏه‌ختی ۏیشه‌، دێ هیچ نێپێرومه‌ و ئݖشته‌را ئاسوده ئابه‌.

روزی کݖ هه‌سه‌نی جݖنازه‌شون شه‌فت ۏوئه‌رده، ۏیشتری شه‌فت و گیلون و تالش‌ئارا مردۊم سوگݖۏارینا، هه‌مه ئݖشته‌ن سینه په‌کوفین و بݖره‌مین.

ئه سی گݖله شاگݖرده کیله کݖ دێ پیلل ئابه‌ېنا، هݖنته‌ کݖ بݖره‌مین، چݖمونی کݖ چه‌ۏون ده‌ده‌ ېه‌ کݖ مه‌رده.
ئوری مݖ‌را پیلله ئیفتخاره کݖ چه‌مه ئیرونی کو، چه‌مه تالݖشون کو، چه‌مه‌ ئاموزگارون مینی کو هݖنته‌ره‌ فیداکاری داشته‌مونه.
ئومیده‌ۏاریمه، ئه ېاله مێردی جان‌فیداېی ئه‌مه را چاکه نݖماېنه‌ې موئه‌لیمی ېو تالݖشه مݖرامی کو بوبو.

ناجه‌ دارݖم، هه‌سه‌نی خݖردݖخال هیچ ۏه‌خت زیندݖگی کو سݖته‌مه مه‌به‌رݖن و چاکه جیگائون ئاره‌سݖن و خه‌ېر بݖۏینݖن. شݖمه نی هه‌میشه سه‌غه جان و خݖشه دیل بݖداره‌ن.
: رمضان نیک‌نهاد

منبع: کادوس ماسوله‌رودخان

http://kados2.blogfa.com

برخی از شیوه‌نامه خط تالشی‌ کادوس:
به جای فتحه/a/ ه
به جای کسره/e/ ێ
به جای واو/v/ ۏ
به جای شوا /ə/ ݖ
به جای یه/y/ ې

برای حروف (ت / ط) تنها از حرف (ت) استفاده می‌شود.

برای حروف (ث / س / ص) تنها از حرف (س) استفاده می‌شود.

برای حروف (ذ / ز / ظ / ض) تنها از حرف (ز) استفاده می‌شود.

برای حروف(ق/غ) تنها از حرف (غ) استفاده می‌شود.

برای حروف(ح/هــ) تنها از حرف (هــ) استفاده می‌شود.

داستان فدا کاری معلم فداکار حسن امیدزاده به زبان تالشی (۱)

دورود چه‌مه‌ نازه‌ېنه بݖرۏرێن و خوئه‌رێن، روزرون خݖش🌹
شه‌فتی تالݖشه ئاموزگار، هه‌سه‌ن ئومیدزاده(حسن امیدزاده)فیداکاری ېو سیېاۏه‌شون (۱):🔥💥🔥💥🔥💥

ۏیشته‌ری تالݖشی خݖردݖخال سه‌ختی ېو کوری‌که‌شێ نه ئاژیېه‌ېنه‌ ېو پیلل ئابه‌‌ېنه، هه‌‌ې را تالݖشی خݖردݖخال هه‌ر جیگاې ئاره‌سݖ، چݖ ئه‌گه دوکتݖر و ئاموجه‌ده‌ ئو موهه‌ندݖس بوبو ېا دیېه‌ر چاکه‌ جݖگا ئاره‌سݖ، هه‌رگݖز ۏیرݖش نێبه‌رشو کݖ ئݖشته‌ن چݖده رۊکی کو سݖته‌مه‌ به‌رده‌شه دا چاکه جݖگایی ئاره‌سه‌.
تالݖشی خه‌لک، هه‌ته‌ کݖ پیلله دیلینه، هه‌ته نی هه‌میشه ساده‌دیل و دیل‌سون به‌ېنه، مردۊمی خݖش دارن، سه‌ختݖمه‌ روزون و هه‌نگه‌ ئو به‌لا ۏیتره‌کێ ۏه‌ختون، دیېه‌رون داد ره‌سێ را ئݖشته‌ن جانی فیدا که‌رݖن. خݖدا را شݖکر، ئه‌مه هه‌میشه‌ تالݖشون دیله کا دیل‌سون و فیداېی ۏیېه‌ر داشته، ئه‌گه خاسی چه‌مه تاریخی بوخونه‌م، ۏینه‌م کݖ چݖده پیلله‌ فیداکار چه‌مه تالݖش‌ئارا کو داشته‌مونه‌، ئی‌گݖله ئه‌ نوم‌ئاۏازه‌ فیداکارێن، هه‌سه‌ن ئومیدزاده ېه.

شه‌فتی تالݖشه‌ موئه‌لیم، هه‌سه‌ن ئومیدی دیلابه‌ری ېو فیداکاری لوئه، ئی گݖله راستیېه پیشامه‌ده، سه‌د سال و هه‌زار سال پیشی فیداکاری لوئه نی کݖ خاسی مه‌زونه‌م چݖنته تݖفاخ ده‌له‌که.
هه‌زار و سی‌سه‌د و هه‌فتاد و شیشی سالی زݖمݖسونی کو هه‌ۏا، ۏییه‌ر زیېه‌نگه‌ ئو سه‌ردا. ۏه‌ر و تیفون و سوجه‌ ۏا، مه‌ردۊمی مݖته‌رزی ۏوئه‌ردا. چه‌مه‌ شه‌فتی ئاموزݖش و په‌رۏه‌رݖشی کو هه‌سه‌ن ئومیدزاده، ئی‌گݖله مه‌دره‌سه‌ کو که‌لاسی پینجون موئه‌لیما.

هه‌سه‌ن خه‌ېلی ئݖشته‌ن کار و دانݖش‌ئاموجون نه خݖشا.

هه‌سه‌ن نی ئیرونی هه‌زارون ئاموزگارون شار ناجه‌ داری، چاکه ئاموجه‌ده‌ې ئݖشته‌ن ۏݖله‌تی خݖرده‌‌نون را بݖبی ېو ئݖشته‌ن چێمی نه چه‌ۏون خݖش‌به‌ختی بݖۏینی.
ئه سه‌خته زݖمݖسونه روزی هه‌ۏا خه‌ېلی سه‌ردا، ۏه‌ختی مه‌دره‌سه‌ کو سݖبی ئه‌ۏه‌لنه موندی‌ئاکه‌ره زه‌نگ گینه، هݖنته کݖ هه‌ۏا سه‌ردا، هیچ شاگݖردی نېیاشته که‌لاسی کو سݖرا به‌رشێ، شاگݖردێن هه‌مه نه‌ته‌ بوخاری داوْره‌ گݖرد ئابه‌ېنا.

هه‌سه‌ن نی ده‌فته‌ری کو ئݖشته‌ن هه‌مکارون نه نݖشتا، کݖرا چاې هه‌ری و موندی ئاکه‌ری.
شاگݖردێن کݖرا هه‌ۏا ۏیېه‌ره سه‌ردی خونه ده‌مێرین. که‌لاسی نه‌ته‌ بوخاری خه‌راۏا، چێ گه‌رمی هیچ ئه‌ۏون هالی نێکه‌ری، هه‌ې خونه بوخاری نه‌ته ده‌ره‌جه دا ئاخݖر ئاکه‌رده‌شونا.

بوخاری ته‌نوره‌ دیله نه‌ت ده‌به‌ پور ئابه، ۏه‌ختی بوخاری ته‌س گێته‌، بوخاری ته‌نوره ئو نه‌ته جݖگا ناخه‌ۏه‌ری تݖره‌که‌ ئو چێ گݖله‌نده نه‌تی شه‌له ته‌مونی که‌لاسی کو پێتاخیېه.

که‌لاسی کو دۊ ئو ئاته‌ش ۏیگماریېا، هه‌مه جݖگا شه‌له که‌ری، هݖنته‌ تاریک ئابا کݖ چێم، چێمی نێۏینی، نێبی، فه‌مێ که‌لاسی به‌ر کا نوئه ئو به‌رېه کا نوئه. سی تا رۊکه فݖرݖشته کیله ئه جه‌هه‌نده‌م‌سݖرا ئاته‌شی مینی کو زیندون به‌ېنا، هݖنته کݖ جݖروئه ئو زاهار که‌رین، ۏاېن: ئاغا مودیر جان سیمونه‌، ئه‌مه را ئاره‌س، ئاغا موئه‌لیم جان، ئه‌مه را ئاره‌س.

هه‌سه‌نی ده‌فته‌ری کو ناخه‌ۏری شاگݖردون جیکله سݖتا مه‌سه‌، ئݖشته‌ن جݖگا کو جیپه‌ره‌، رو به‌ خݖردون زاهار شه‌.
هه‌مه ئاره‌سینه‌، ۏیندݖشونه‌: بݖرامێې! که‌لاسی پینجی مینی کو ئاته‌ش، گوله گوله، به‌ر و به‌رېان کو به‌رۏه‌زݖ، هیچ‌کس نیېاری، ئاته‌شی نێزیک شێ.

هه‌سه‌نی ۏختی خݖرده‌نون زاهاری مه‌سه‌ کݖ ۏاېن: دێدێ جان سیمونه‌، سیمونه، ئاغا مودیر جان، ئه‌مه را ئاره‌س، سیمونه. هه‌سه‌ن کݖرا تور ئابی، نێزونی، چݖ کاری بی بݖکه‌رݖ، ئی ۏه‌ری ئݖشته‌ن مه‌ردێ نێزیک ۏینی، ئه‌گه ئاته‌شی دیله ده‌له‌کی. ئی ۏه‌ری سی گݖله ئݖشته‌ن خاسه شاگݖردون کݖ ئݖشته‌ن کیلان شار ئه‌ۏون خݖش داری، ۏینی کݖ ئه‌ جه‌هه‌نده‌م‌سݖرا ئاته‌شی کو کݖرا بݖرێېین، جݖزغاله ئابین. ئی ۏه‌ری ئݖشته‌ن خݖردݖخالی ۏیرݖش ئاله‌کی کݖ ئه‌گه بݖمێرݖ، چه‌ۏون کار بی چݖ بوبو.

هه‌سه‌ن ئه چه‌ن را مینی کا ده‌مه‌ندا کݖ ناخوری ئݖشته‌ن را پێچیندݖشه. راهی نه کݖ زونی سه‌غه جانی نه جیۏه‌شتێ نێشا، راهی نه شه‌ کݖ هه‌له‌مه‌له‌ ئاده‌مێن نیېارین، تێېه ده‌سی نه ئه‌ را ئو به‌ریسی نه شێ.
ئیدامه دارݖ...
✍رمضان نیک‌نهاد

منبع: کادوس ماسوله‌رودخان

http://kados2.blogfa.com

برخی از شیوه‌نامه خط تالشی‌ کادوس:
به جای فتحه/a/ ه
به جای کسره/e/ ێ
به جای واو/v/ ۏ
به جای شوا /ə/ ݖ
به جای یه/y/ ې

برای حروف (ت / ط) تنها از حرف (ت) استفاده می‌شود.

برای حروف (ث / س / ص) تنها از حرف (س) استفاده می‌شود.

برای حروف (ذ / ز / ظ / ض) تنها از حرف (ز) استفاده می‌شود.

برای حروف(ق/غ) تنها از حرف (غ) استفاده می‌شود.

برای حروف(ح/هــ) تنها از حرف (هــ) استفاده می‌شود.

فهرست نامداران تالش

داستان فدا کاری حسن امید زاده به زبان تالشی

تالٚشه آموجَه دَه حسنی، فیداکاری و سییاوَشون:

ویشتَری تالشی خٚردٚخال سختی و کوری‌کَشِه نه آژییه‌ینَه و پیل آبَه‌ینَه، هَه‌ی را تالشی خٚردٚخال هر جیگای آرَسٚن، چٚه اَگه دوکتور و آموجه دَه بوبون، یا دییر چاکَه جاجیگائون آرَسٚن، هرگز ویرٚشون نِبرشو کٚه اشتَن چدَه روکی کا ستَمَه بَردَه‌شونه دا چاکه جگایی آرَسَه‌ینه.

تالشی خَلک، هَتَه که پیله دیل اِسینه، هَته نی همیشه ساده‌دیل و دیلسون بَه‌یَنه، مردومی خش دارن، سختٚمَه روزون، هَنگَه ایشتِه وَختون، دییرون آرَسِه را اشتَن جانی فیدا کَرٚن، خدارا شکر، اَمه اوری تالشون دیله کا دیلسون و فیدائی وییَر دارَم، اَگه خاسی چِم و گوش آکَرم، وینَم کٚه چٚدَه پیلَه جان فیداکارَه پَلَوون چَمه ولَتی کا داشتَه‌مونَه، اَه نوم دارَه فیداکارِن، حسن و خیلی شهیدِن، آدَمِنی اِسینَه کٚه شازدَه سییاوشی شیوار و ایمام حسینی شی پاکییَه دیل بَه‌ینَه، چَوون زیندگی خوندِه کا بی، هَته که اَوون را بٚرَمٚه کَرَم و چَمه سَر و کله پَکوهَم و جۊش ژَنَم، هزار جوره درس بی آموجَم که اَمه نی چَوون را و رییه بَرشَم.

چَمه تالش آرا شفتی کا، تالشَه حسنی فیدا کاری لوئه، ای گله نقل نی، ای گله راسته پیشامَد اِستَه که وییَر وَختی لوئَه نی، هزار و چَن هزار سال پیشی فیدا کاری لوئه و افسانه نی، که خاسی مَزونَم چدَه چدَه بَه. وان: پاکییه دیلَه سییاوَش آتشی مینی کا بَرشَه، دا اشتَن بیگناهی دییَرون نوشون بٚدَه، وختی آتشی مین دَلَکه، هیچی اَی نِبَه. ویَیرِن وان: سییاوَشن نی تالشینا، اَز نِوام، تالشینا یا کٚه نینا، بَما وام: سییاوَشن هر نژادینا، چَوون مرام، چَمه تالشون کا سیفا نینا.

حسنی سییاوشونه آتَشه دَلَکی، دۊ و بوفٚر هَلا دَمردَه نی و خشک آبه نی، اگه خیلی تبارون  دیله کا، حسنی شی فیدا کار بدارین، سالی دونزَه ما چِه فیدا کاری نومی واین و حسن حسن دَخونین وجۊش ژَنین و اَی پیل آکَرین، بَما خَیلی اَمه اَی کا خَور نِدارَم، اَگه نی دارَم، اَیمون ویرآشَه. اَگه ریزعلی خواجوی آتشَه پَسنَه شَلَه نه شاته نوم دار بِه،  چَمه حسنی کار هَزار گییل اَی کا نی ویشتَه غرف و فیدا کاری داشتَه شَه.

 دیلابَره حسن، بیست سالی پیش، سالی 1376 شفتی ای گله آوادی که چِه نوم بجارَه سر اِستا، ای گله چاکه آموجَه دَه و موعلیما، اَه مدرسَه‌ی که خدا بیامرزَه حسن ها مَندا و خردنون درس و سوات آموجی، مدرسَه وییر چی ایمکانات نِداری، کَنه مَدرسَه‌ی اِسا کٚه خردَنن ناچاری و دَمَندَه‌یی خونَه، ها کو درس خونین .

اَه سالی زمسون خیلی سردی و زیینگه و تیفون داری، بَمَن ما هیژدَه روزی سَر، هَلا ای سَت دا ناهار پَس آمَندا، مٚزا کَردِه وخت و زَنگا، تیفون و سوجه وا کرا مدرسه بٚنَه سنگی کا اَی پِکَنی، خردَنن کرا سردی دَمِرین، نَتَه بوخاری شَلَه پِکَشین دا ویشته گرم آبین، همه بوخاری داوْره گرد آبَه‌ینا و گرد خردَنن هَل هَله و شادی و پَخَر پَخَرَه و مٚزا کرین، ناخَوری بوخاری پِترَکَه، حسنی دا بوخاری ترکَه سسی و خردَنون زاهار زاهاری مَسَه، دَفتَری کا جیپَرَه، دا وای چه کرم، اَلبَهلی روبَه آتش و دۊ و زاهار شَه، اَه کلاس که سی گله دانیش آموج داری، وَختی نَته بوخاری ترکا، آتشی هَمه جیگای کلاسی کا آتنییا، حسن وَختی کلاسی کا آرَسَه، ویندشَه، بٚرامِه ی... کلاس ای گله تندوری شی تَس گِتَه و کلاگا آتشی شی وَشٚه، آتشی همه جیگا گِتا، سی گله خردَن، زوئه و کیله جٚروئه ژَنین، اشتَن دِدِه را دَخونین واین: دِدِه جان سیمونَه، دِدِه جان اَمه را آرَس، آقا مودیر جان خفه بیمونه، اَمه را آرَس.

حسن زونی که چه جَهندمَه آتشَه جگایی دیله خا دَشو، دا خردَنون نیجات بدَه، حسن ای وَری اشتَن ام دینیا خشییه زیندگی و شیش گله خردَنی ویرٚش آلکَه که اَوون بی دَدَه یی چنته خان پیل آبون، ای وری سی گله خاسَه خردن وینی که آتش کرا اَوون زٚنده زٚنده کَواو کَری. هیچ کاری نِبی کَردِه، مدرسه هیچ آتَشه دَکشَه کپسولی نِداری، حسنی اشتَن فیکری کَردَه، دِه کرا دیر آبی، حسن زونی که ام آتشی کا اشتَن زنده جیوشته نِشا، اَگه نی زنده پس آمونٚه، سالیمه جانی اَی را نِمونٚه.

حسنی تالشَه یاوَرَه رَگ ایشتَه، واتشَه اَز بدا بٚمِرٚم دا سی گله خاسَه خردن مَمِرٚه، ای دَفا هَه‌ی کَردَشَه و ویترَکه کلاسی دیله، وختی خردَنون وَر آرَسه، اَوون آلاوندشَه، واتشَه: مَتَرسَه، اَز شمه همه‌ی نجات دَم، خردِه اَی پِچیکه ینا،  حسنی اَوون ای گله، ای گله کَشَه آگِتشَه و کلاسی کا سرا برکَردشه، حسن اشتَن جانی ویرٚش بَرشا، دِه هیچ درد و سی دَرَسِه نِکَری، چِه جانی خلا کرا وَشی، وَختی خردون نیجات دوئِه، آگزارییه، آگردَه، ویندشَه، دِه خردَنی پَس آمَندَه نی، خازتشَه، اشتَن سرا بَرا،  چِه چِم هیچی نِوینی، هنتَه کور با، نِشای فَمه بَر کم وَر نوئَه.

مدرسَه سراپیشی کا، ای شور و مَشَرِه‌ی اِستا، هَمه مردوم بٚرَمین، کَسی باور نِکَری، آدمی نی بومونٚه که اَه آتشی کا بٚشا تاو وئَردِه، باور نِکرین آدَمی هده چی فیدا کار بوبو، حسن دِه آدَمی کا دَویردا، حسن ای گله آسمونی فرشته شی آبا، هیچ کسی نییاری آتشی نِزیک آبه، خردَنِنی که آتشی کا جان جیوشته بَه‌ینا، اشتَن موعلیمی را دَخونین و جیکلَه کرین و واین: آقا موعلیم جان سرا برا، خدا جان چَمه موعلیمه را آرَس. ژِنَکن اشتَن کَلَه پَکوین، حسن دیلَه کا پَس آمندا، کلاسَه چِمه، بَر پشت کلیل با، چَوون کلاسی بَر دیله کا دَسگِرَه نِداری، حسن دِه زوری نِداری که بَری پِچاکٚنی، زاهار کری وای: آخ سیمه، دِدِه جان سیمه.

وختی مردومی بَری پاسری نه چاکنده، هتَه که آتش، گوله گوله بَری کا بَروَزی، ای دَفا اَه آتشی مینی کا، ای آدَمی بَروَشته، وختی همه‌ی اَی ویندَه، زَله کَردشونه، آتشی تَمون چِه خلا سوتا، حسنی خلا و جان کرا وَشی، چِه جان زٚز داری، حسنی خلا، چه جانی گوشتی کا دَچیکا، حسنی جان سییا آلوسی شی آبا، هنتَه بٚرٚیه گوشتی که آتشی سری کا جٚزٚه وٚزه بٚکَری، هَته با، حسنی جان دۊکَری، هَرسَت وای: براجان، سیمه، سیمه، آو، آو. اَیشون آو پِکَردَه چِه آتشی شون دَکِشتَه، وَختی خردَنون اشتَن موعلیمی زلیله جان و سزائی ویندَه، هنتَه که اشتَن ویجَرین و خلا پِزارنین، خیلی‌ئون غش کَردَه، ژِنَکن زاهار کرین، چَوون زاهار دا آسمون شی، ژِنَکن جیکله کرین و واین: آرَسه، آرَسه اوری یا کربلایه. یا نینوایَه، خدا جان چَمه جان فیدا موعلیمی را آرَس.

حسن زمینی سری لکا، دِه نَفسی نی نِداری دا تَکو بَهَری، نبی اَی دَس ژَندِه، هیکس نِزونی اَی را چٚه بی بکَرٚن، دِه خَور همه جیگا آرَسا، وختی حسنی راس آکردشونه دا ماشینی نه اَی بیمارسون بٚبرَن، چِه جانی گوشت پَلَه پَله چِه سیییه خَلا نه بَلکی.

دوکتورون واتَه، حسنی جان سَد در سَد سییَه، چِه دَماغ و گوش و لَو و فیچ هَمه سییا، چِه ده گله دَس که خردَنون داشته شا و آتشَی سر مَندا دا خاش سییا، هَی را چِه ده گله دَسی شون، کونَه کا دَبٚردَه، حسن دِه ای گوشته پَله‌ی آبا که هیچ آدَمی دیم و رو نِداری، حسن آزون لَکا، آتشی چِه اندرونی نی سوتا، وَختی اَی ام دوکتر اَه دوکتور بَردٚشونه و هیوده گییل چِه جانیشون پِروشکوئه، دا چِه پوسِه جانی فٚر آدَن و چِه دییر جگا گوشت و پوسی ها کو جیخا آخا و آدِرز ویدِرز بکرٚن، چِه رونی پوسی پِیگِرین و چِه فیچی کا دچیکاونین.

 دَرد و سوج و سی کرا ای کٚشی و زیلَه ووئَری، هنتِه اَیشون مورفین و خاوَه‌وَرَه هَوْ و دَوا دوئا و زمات ویمالا دا دردی مَفَمٚه و ایتِه بٚخٚسٚه، دِه اشتَن لوئه کری ویرٚش بَرشا، چن سال که هته سکراتی نه و سزایی نه دَویردَه، ای چکیل و بی دَس و پاپٚردَه آدَمی با که ایشون چِه خردخالی وَر ووئَردَه ، حسن دِه کَه دَلَک با.

چَمه ولتی پیلَه تَرون، اَه گرمَه هَه‌ی وَختی را، خلکی واتَه وات و سَره کورَه داشتِه را، ایته اَیشون ام وَر اَه وَر بَردَه، دِه ای شون ویر برشَه، ویشتَری چه آرَس ویرسی مردومی و چه خردخالی گردَن گِته، چِه بیچارَه ژِنک ای گله فرشته شی اشتَن شوئر آرَسی و چِه گرد و گیج گَردی، پلا موچه نه چِه دَنی دَنه‌ی، اَی دَس بَه آو بَری و شوری. حسنی ماهونه مٚز و مٚواجب، تنخا چه دوا دوکتوری، پول نی نِبی.

حسنی خیلی کوری کشَه، ای سر وَختون خدا را دَخونی، وای: خدا جان ده چه را بی هندَه سزا بکَشم و چمن خردخالی سزا بکَرم، دِه چمن نفسی پِسٚند، چٚمٚن جانی مٚه کا ویگه، بٚدا مٚه را آسودَه آبوم، ام درد و سی کٚرا مٚن کٚشٚه.

چارپینج سال هَتَه حسنی زیجر بردَه و سزا کشَه، مدرسه خردَنن و خلک چِه جانی رچ آبه را خدا خدا کرین و ناجه دارین دا زۊ رچ آبو. وَختی حسنی چه کَه ووئردشونه، دَسته، دَسته شفتی مردوم چِه ویندِه را آیْن، ای گله ایمازَه شی اَی زییارت کرین و چه فتراته کار و فیدا کاری را قدرزونی کرین، بَما چَمه ولتی پیله گلان دِه وییر چی اَی سر نِژَنین و اَی ویرها نِبین.

دا دینیا بَه دینیا بَه، هَته بَه، اَوونی که نوجَبا و دییرون خشییه زیندگی را جان فیدا و دیلسون بَه‌ینه، ام دینیا شون چَنگَز دوئَه، دنیا هنته یَه دِه، هتَه که بابفا مَنده بی‌بفا نی وییَر منده، بی خاسی چِم گوش آکَرم، چاکه آدمون آزونَم و اَوون پیل آکَرم دا میرونی ریشَه چَمه دیلی کا خشک مَآبو.

 چَمه سییاوَشونه حسنی پونزَه سال هَنی کوری کشَه، سزا زیندگی که روزی هَزار دَفا خدا را دَخونی دا اَه درد کشِه کا جیوزی، چِه فیداکاره زیندگی دۊملَه سر اَته بَه، که ای شَوْی حسن کٚه خٚتَه، هنته چِه اندرونی آتش گِته، دِه روزی سپیدی که گینه چِم نآکَردٚشَه و نایشته، ام بی بفا دینیا کا شَه و اشته را آسوده آبَه.

هزار و سیسد و نودی کا، ای سال دَویردا، اَه روزی که خَور اومه، فیداکاره حسن هیچ آبه، چِه مردَه روزی را ای شور مشَرِه‌ی بَه، تَمونی چِه خردَنن که آتشی کا جیوشته‌ینا‌، خییال کریش که چَوون دَدَه مَردَه، مردوم همه چه فیدا کاری لوئه کَرین و برَمین، خیف هَزار خَیف که حسن مَردَه، حسنی شی مَرده را بی نٚشته، روزی هَزار دفا بٚرَمٚه کَردِه بی جوش بژَنَم که حسنی شی تالشی شهید بَه و چَمه دَس دٚره شَه. حسنی شی چَمه ولَتی کا هَنی داشتَه مونه، همیشه بی اَوون ویر بدارَم، همیشه وَختی حسنی شی پاکییه دیلون را جوش ژَنم، ویر بوئَرم که اشتَن نی چه شی دیلسون ببَم.

اومیده واریمه، شمه و حسنی خردخال و چه دانیش آموجِن خشییه روزگار و سالیمه جان بدارن.

شمه رۊکه برا : رمضان نیک نهاد 

آقا میر توفیق اولین مکتب دار بخش سردار جنگل

درود چَمه نازینه برائِن و خوئَرن

آ میر توفیق فرهود و چِه دانیش‌آموجِن ویرآرین

سردار جنگلی بخش و دَغَنه/ گسکره اَوَلنه مکتب‌دار:

اَه وَختون، نِزیکایی سَد سالی پیش کٚه چَمه با سواتِن وییَر نینا، بَلکَم گٚرد چَمه آوادی سواد دارن دَه گلَه نی مَبین، اَه وختون کٚه ماکلانی کا مشدَه ایسمال زارع خدا بیامرز و چَمه برا جانَه خدا بیامرز سوات دارین. گسکَره کا نی چَمه ماخا زوئَه کَیخدا کاسی میرزایی خدا بیامرز سوات داری، شولومه رباری کا نی حاجی قنبری مشدی خدا بیامرز سواد داری، دییر آوادی کا نی چَن گله سواد دار مَندینا که گرد اَوِن چَن گله ویشتَه نینا.

ای سالی، دایری بَری سَد سالی پیش، چَمه دَدَه، مَشته رمضون خدا بیامرز، خراسون شَه دا ایمام رضا بارگا زییارت بکَرٚه. خراسونی کا دَدَه ایله نوجَبا سی ساله جوونی نه آشنا آبَه ، مِردَک خیلی خداپرسی داری، وَختی خَیلی یَندی نَه درد دیلَه لوئَه کَرن، آمیر توفیق اشتَن سرنویسی وا و نوشون دَه که ای گله پیلَه آموجَه دَه و مکتب دارَه ملا اِسَه.

دَدَه را وا: اَز هیچ کَس نِدارم، سٚبلاکَه آدَمی اِسیمَه، چَمه بَبَه اَی را وا: موسلَه روخونی دَغَنه آدَمن، تالشینَه، بری مه نه بشَم، چَمه ماکلانی کا بومون. میرتوفیق وا: اَز تالشون تاریخی و چَوون دیلابَری خوندَه‌مه، چَمه دَدَه خیلی اَی خاهیش کَره، بری بندی نه چَمه ولَت بشَم، اَمه ته غَم هَرم، ته را پِشت بَه‌م، ته بِری اَمه سوات آموج، اَمه را دوکتوری بکَر. هنته اَی خاهیش کردشَه دا آمیر توفیق دیل‌خش بَه کٚه چَمه ولَت با.

وَختی میر توفیق ماکلان اومَه، ای سال ماکلان چَمه کَه کا مَنده، میر توفیق دَمَنده اشتَن هونر و دانیشی مردومی نوشون دوئِه، میر توفیقی سَر، خیلی ناخوشی‌ئون و مرَسون و ویماری‌ئون گل و گییا نه دوادرمون کَردِه کا بَرشی، میرتوفیق دَمَنده ای کافله ماکلانی‌ئون اَلف بِه تِه یاد دوئِه، ای سَرون تَلَکه‌ی قرآنَه خونی آموتَه، هَرکسی ناخوشی گِری، اَی، میر توفیقی وَر برین و اَی دَوا درمون کَری.

میر توفیقی ای ساله تالش آرا کو آبازَه بَریَندَه، گسکره مردۊم خیلی سوادی نه خشینا، اَوون دَس بَه دَس آدوئِه دا آمیر توفیقی گسکره ببَرن. میر توفیقی وختی گسکره خلکی سوات خشی ویندَه، ای سال ماکلانی مَندِه پَسو، گسکره شَه، میر توفیق گسکره مَچدی کا موندگار بَه، مچدی کا خلکی درس دَه‌ی، قرآنه خونی آموجی، موحرمه ما و صفرَه ما دیلَه کا اَوون را خدا پیومبر و دین خشی لوئَه کری، هرکس نی گسکره کا ناخوش آبی، اَی دَوا درمون کَری.

چَن سالی کٚه بَه، خییال کَریش میرتوفیق گسکَره کا دنیا دَلَکه، همه‌ینه خشا، خلک خیلی اَی خش دارین، آمیر توفیق خیلی باخدا اِسا، هرگز مردومی آزار نِدَه‌ی، وییرچی دنیا مال گرد آکردِه دَربَند نییا، خیلی باآورۊ و نوجبا اسا، هنتَه گسکره و موسله روخونی کا نوم بَریَندَه‌شا کٚه هَمه گسکره دایر و بَری آوادی ئون، اوئه‌رو و کنده سر و کومادول و کاسی سرا و کوچی‌یه چال و شولم و شولمه ربار و خانوونه و زیدخ و کَلرم و مینه رزی کا جَوونَه خردَنن گسکره آین، چِه وَری کا درس خونین.

میرتوفیق چَن سال کٚه گسکره مَندَه، خدا بیامرز میوه‌لی آذردوختی کیلَه بَردشَه، چَوون شانسی را هیچ خردخالی اَوون را سر نآلَکه، چَن سال که چَوون ژِن وشوئی کا بَه ،میرتوفیقی ژن هیچ آبَه، دِه چِه مَردِه پَسو اَی ژِن نِبَردَه، گسکره خلکی نَه گیریَه دا بَه گیلون همرایا، گیریَه شِه وَختون دَدَه خدا بیامرز و گسکره خلک، اَی چَمه گسکره خاله  گیریَه، گردَه‌سوئَه بَرین، اَمه گیریَه کا نی مَچد داریمون، ها کو نی میر توفیق اشتَن درسَه‌دَئی و دوادرمون کَردِه دومله کَری. اَی مٚن سواد دار کَردَه، هَمیشَه چَمه دَدَه نه وای: اَز بی ام نون نِمِکی کٚه اشته ژِنی دَسی کا هَردَه‌مه، ای جوری ته را تلافی آکَرم.

میر توفیق پنجا سال گسکره مَندَه، هشتاد سالَه کٚه بَه، گسکره کا مردَه و هیچ آبَه، چِه گور نی گسکره مَچدی کَفا تَه، احدلله رمونی کَه سرا و دکونی ناری کا اَه باغی مین اِسَه. میرتوفیق هیچ وارثی نِداری، ده گله چِه شاگردِن کٚه خیلی چِه رییَه بَرشَه‌ینا و خداپرسی و ملائی خیلی خش دارین، چِه وکیل و وصی بینَه، ای گله خدا بیامرز ملا قدرت شیرزادا، ای گله نی خدا بیامرز جلیل صبوری.

میر توفیقی خیلی گسکره مردومی سواد دار کَردَه، چیل پنجا سال گسکره مکتب خونه و مچد، تنخا جگایی اِستا کٚه همه مَلَه‌ئون کا، ها گرد آبین، میر توفیق بانی آبَه دا اَه وَختون گسکره خلک خیلی درسه‌خونی کا پیش دَلَکه و چَوون خردخال ویشته رو بَه درسی بشون، بَلکَم اَه خدا بیامرزی شار اَمه آدَمی مَدارم که هَدَه چی درسَه خونی و خداپَرسی را موسله روخونی دَغَنه و شولمه رباری دَغَنه خلکی را کار کَردَش بوبو، چَمه مردوم خَیلی بی اَی ویر بوئَرن و چِه چاکه کارون را اَی را خدا بیامرزی بکَرن.

خَیلی چَمه ولَتی پیلَه‌تَرِن چِه شاگرد بَه‌ینه، کورَه‌ویری مٚن بَردَه، هَمه ویر نِدارم، گمون کَرم، دویس نفر هَنی ویشته بوبون، خیلی مَردَه‌ینه، تنخا چَن نَفری زنده پَس آمَندَه‌ینه کٚه اَوونی کٚه ویر دارم شمه را نوم بَرم:

1-خدا بیامرز ملا قدرت شیرزاد  2- خدا بیامرز جلیل صبوری 3- حاجی خیرالله بهاری 4- اَز( یدالله نیک نهاد) 5- خدا بیامرز حسین آزاد 6- خدا بیامرز عینایت لطفی 7- خدا بیامرز اله بخش نفیسی 8- خدا بیامرز قدرت مصلحت جو 9- خدا بیامرز جواد جمالیخواه 10- خدا بیامرز مَشتَه نَوروزَه نزهت 11- خدا بیامرز مشته کاسگل رستمی مرحوم12- خدا بیامرز حاجی عزیز آزادوار 13- خدا بیامرز حاجی قربون صبوری 14- خدا بیامرز یداله بهاری 15- خدا بیامرز قنبر محبی 16- حبیب راد منش 17- خدا بیامرز حسین گنجی مقدم  18- خدا بیامرز یداله همتی 19- خدا بیامرز نازعلی نوروز پرور 20 - خدا بیامرز قسمت لطفی  21-کبلا خواجه خواجوی 22- خدا بیامرز  مشته علی صفی زاد  23- خدا بیامرز مشته خیراله نوروزی  24- خدا بیامرز  کبلاکاسگل مرزبان پناه 25- خدا بیامرز کاظم امیدی 26- خدا بیامرز کبلا یحیی کناره گیر 27- خدا بیامرز جعفر نوروز پور  28- خدا بیامرز حسین یگانه 29- خدا بیامرز حاجی دوسی زاد میرزایی  30- خدا بیامرز فیض اله بردبار 31- خدا بیامرز اجاقعلی مسافر32 - خدا بیامرز خانعلی شیرین زاده 33-یداله زور مند 34- خدا بیامرز حجت بهرامی  و دییرون دِه ویر نِدارم اَگه شمه ویرَه بوایَن . 

خدا میرتوفیقی و تَمونی چِه شاگردون بیامرزه و چَوون رو شاد بکره

روایتَه کَر: پدرم، حاجی یدلله نیک نهاد  آگاردنَه کَر:  رمضان نیک نهاد

      

شهرام جمال ، نی نواز نامدار تالش

دیار تالش ، چون آسمان نیلگون ،دریایی از ستارگان و هنرمندان و نام آوران را در دامن خود پرورانده است یکی از ستارگان که با هنر نمایی نی نوازی خود اشک آه وغم را از هر سنگی بیرون می کشد ، شهرام جمال است .

شهرام در سال 1351 از یک خانواده تالشی در ماسال دیده به جهان گشود . شهرام  خود می گوید در نوجوانی گوشهایم با صدای هنر عرفانی  نی هفت بند تالشی آشناشد ، با عشقی وافری که به موسیقی داشتم واستعداد ی که خدای بزرگ در وجودم شکوفا نمود توانستم نی نوازی تالشی را سینه به سینه و نی نوازی  اصیل ایرانی را در محضر استادان این هنر بیاموزم .

 استاد شهرام  جمال  که دارای دیپلم علوم انسانی است ، دوره های تکمیلی علوم هنری را دو رشته خوشنویسی و نی نوازی تا درجه ممتازی ادامه داده است .او که استاد خوشنویسی ودارای درجه ممتاز استادی از انجمن خوشنویسان ایران است  ، اسطوره نی نوازی است  ، امروز خود در دیار تالش ماسال ساکن است و هنر کده خوشنویسی و نی نوازی دارد و صدها هنر جوی دارد که عاشقانه علم وهنرش را به آنها انتقال می دهد .

برخی از فعالیتهای هنری :

-        شرکت فعال در نمایشگاههای خوشنویسی استان وایران

-        نی نوازی در افتتاحییه خانه تاشان در سال 1382

-        تکنوازی نی در جشنواره اقوام مجموعه فرهنگی بهاران تهران سال 1383

-        تکنوازی نی در جشنواره کادوسیان سال 1384

-        تکنوازی نی در یادمان دو تمدن بم وتالش در سال زلزله بم

-        تکنوازی نی در شب شعرآموزش وپرورش ماسال 1384

-        تکنوازی نی در یادواره مرحوم هدایت پور جوادی

-        تکنوازی در آلبوم موسیقی تالش از لنکران تا فومن اثر آقای فریدی

-        تکنوازی در مراسم بزرگداشت زنده یاد قسمت خانی

-        شرکت در همایشها و جشنواره های استانی و...

 

دل شهرام ، سرشارازعشق به ملت ایران وتالش است ، او می گوید وقتی در مجالس غم وشادی هموطنانم نی می نوازم ، با تمام وجودم  ، اندیشه و تارهای صوتی وانگشتان ونی را به هم می آمیزم  ،  نی نوازی شهرام ، آنچنان دارای آوای حزن انگیز است که مانند آواز بلبل بردل وجان می نشیند ، نی نوازی تالشی و اصیل ایرانی شهرام به حدی است که بی شک  می توان گفت کم نظیر است .  او هنوز در اوج هنری خود قرار دارد و امید داریم سالهای سال برای تالش و مردم ایران افتخار آفرینی نماید ، بنوازد  تا اندکی  دلهای شکسته و پردرد ما آرام گیرد . حضورو هنرنمایی استاد  شهرام جمال در رسانه عمومی صدا وسیما واقعا خالی است .

نگارنده : رمضان نیک نهاد 

بابک خرمدین اسطوره ملی در منطقه تالش و آذربایگان


میهن عزیز ما ایران در طول تاریخ بارها شاهد تجاوز بیگانگان و مقاومت وپایمردی ملت ایران در دفاع از خاک وناموس خود بوده است ، حمله و تجاوز تازی های داعشی در قرنها پیش به خاک وناموس مردم ایران ، شاید یکی از تلخ ترین آن بوده که سایه آن تا عصر معاصر چون حمله صدام به خاک وطن تداوم یافته است ، در سال هایى كه تمامى مناطق ایران تحت سلطه و اشغال اعراب بود ، هزاران مردو زن ایرانی برای دفاع از میهن در برابر متجاوزان ایستادند و جان باختند ، پس از شکست شاهنشاهی ایران از اعراب، قیام‌های فراوانی علیه چیرگی و ستم‌گری تازیان بپاخاست، که از آن جمله می‌توان سه قیام سیا جامگان . سپید جامگان و سرخ جامگان را نام برد ،خرم دینان پس از کشته شدن ابومسلم به دست منصور عباسی سخت به خشم آمدند وبا رهبری یکی از اسطوره های ملی ایران بابک خرمدین پابه عرصه میارزه با بیگانگان گذاشتند .
پدر بابک مِرداس از اهالی تیسفون ، پایتخت ساسانیان، بود که به اطراف اردبیل کنونی مهاجرت کرده بود در گذشته بخش بزرگی از اردبیل سکونت گاه کادوسیان دیروز و تات وتالش امروز بود . مادر بابک ماهرو نام داشت ، بابک در روستای بلال‌آباد در حومه اردبیل به دنیا آمد.
رئیس جاویدانیّه (از خرّمیان) در مسیر بازگشت از زنجان در دهِ بلال آباد در منزل مادر بابک توقف می‌کند. به سبب کاردانی بابک جاویدان از بابک خوشش می‌آید و با اجازه مادرش او را همراه خود می‌برد و او را سرپرست اموال و املاک خود سازد. مدتی پس از آنکه بابک در خدمت جاویدان بسر می‌برد، جاویدان بر اثر زخمی از دنیا می‌رود. همسر جاویدان به سبب علاقه‌ای که به بابک داشت به پیروان جاویدان اعلام می‌کند که روح جاویدان در بابک حلول یافته است و او می‌بایست جانشین جاویدان باشد. با کمک زن جاویدان، بابک طیّ تشریفاتی جانشین جاویدان و پیشوای خرّمیان می‌شود و بابک نیز آن زن را به همسری خود در‌می آورد.(تاریخ طبری)
جنبشی که بابک در ایران آغاز کرد و رسما « جنبش خرم‌دینان » نام گرفت، یک ایدئولوژی مشخصی را مطرح می‌کرد که هدفش براندازی نهايی سلطه‌ی عرب، برقراری مساوات انسانی در ایران، تأمین خوشبختی برای همگان و بازگشت به شکوه و عظمت ایران باستان بود.بابک مدتی پس از آنکه به جانشینی جاویدان درآمد، یعنی در سال ۱۹۵ هجری خورشیدی، همزمان با خلافت مأمون خلیفه عباسی در کوههای طالش و اردبیل علیه عباسیون قیام کرد.بابک در دوران بیست ساله نهضت خویش بر ضد خلفای عباسی چندین بار سپاهیان عظیم بغداد را شکست داد و عده کثیری را کشت دوری ای که معاصر با مامون و معتصم و دیگر خلفای عباسی بود
بنابه گفته اکثر مورخین بابک به زبان آذری باستان صحبت می کرد ، زبانی فهلوی که بسیار نزدیک به زبان تالشی وتاتی است . از این رو آذری های باستان نزدیکی خاصی از نظر فرهنگ و زبان به تالش وتات داشتند طوری که این سه قوم براحتی زبان همدیگر را درک می نمودند .
دوبیتی هایی که در منطقه اردبیل به دست آمده اند و به قرن دهم / شانزدهم تعلق دارند به یکی از این گویشها سروده شده اند . تحلیل این دوبیتی ها ( توسط ب.و. میلر ) نشان داده است که گویش اردبیلی در قرن دهم / شانزدهم دارای ویژگیهایی است که آن را به تالشی کنونی بسیار نزدیک می کند .(1)
همام تبریزی : وهار و ول و دیم یار خوش بی اوی یاران مه ول بی مه وهاران
معنی:بهار و گل و روی یار خوش هستند. اما بدون دوست هیچ گل و بهاری نیست.
منطقه تالش و آذربایگان :
بنا به گفته پژوهش گران و محققان و زبان شناسان ایرانی و خارجی ، زبان مردم آذربایگان قبل از هجوم تُرکان سلجوقی و مغولان ، زبان آذری ( آذری باستان ؛ تاتی – تالشی ) بوده است . و زبان مردم آذربایگان با تحقیقات جدید نشان داده شده است که بسیار شبیه زبان تالشی – تاتی بوده ؛ در واقع شاید بتوان گفت گویشی از زبان تاتی – تالشی بوده و اکنون برای نام گذاری آن از زبان تاتی یا زبان آذری باستان استفاده می شود .
کیامهر فیروزی می نویسد : سال 431 هجری ، نقطه عطفی است در آغاز دگر گشت زبان مردم آذربایجان . چه آنکه یورش ترکان سلجوقی در همین سال اتفاق افتاد . (2)
بابک خرمدین – منطقه تالش – منطقه آذربایگان:
بزرگ مردانی نیز از ایران زمین بوده اند که جنبش های ملی و عدالتخواهانه را علیه حکام غاصب و نژاد پرست عباسی رهبری می کردند . آنها به پیکار مسلحانه ی فعال علیه ستم بیدادگرانه ای که بنیادش بر نابرابری و زور بود دعوت می کردند . بزرگ ترین شورش خرمدینان « سرخ » جنگ بزرگ کشاورزان به رهبری بابک بود که در کوههای تالش آغاز گردید و در باختر ایران تا اصفهان و کرمان گسترش یافت . افواج خرمدینان ، بارها ارتش بزرگ خلیفه را درهم شکستند . این قیام تکانی سخت به خلافت داد . تنها خلیفه معتصم 833-842 میلادی ، با بازسازی ارتش و گماردن افشین – فئودال آسیای میانه – در رأس آن ، به چرخشی در جنگ کامیاب گردید . فئودال های متحد بابک ، در این هنگام به او خیانت کردند و با فرا چنگ آوردن زمین های تازه ، با خلیفه از در آشتی در آمدند . در ماه اوت سال 837 میلادی ، واپسین دژ خرمدینان – دژ بذ در کوههای تالش – پس از یک سال محاصره ، سقوط کرد . بابک که نزد یک شاهزاده ی آلبانی ( = ارانی = آذربیجان امروز قفقاز ) گریخته بود ، از سوی او به خلیفه تحویل داده شد و به قتل رسید . بابک ، از نام خودش و نام همسرش – خرمه – و نام سپهسالار و سرهنگش – آذین – که نام هایی ایرانی است ، آویختگی ملی اش روشن است . در تواریخ آمده است که پدر بابک از جایی در نزدیکی تیسفون بود و سپس به مرز و خطه ی آذربایجان رفت . ابتدای کار خرمدینان یعنی شورش آنها علیه سلاطین بنی عباس ، به نوشته ی " مجمل فصیحی " در اصفهان بوده و باطنیان نیز با آنان یکی شدند و پس از شکست و ناکامی به سوی جبال رفتند و قیام بابک در ادامه ی آن شورش ، سالها پس از آن آغاز شد . بابک در جنگ با خلفای عباسی از تالش و ارمنستان تا اصفهان و کرمان را تصرف کرده و بارها لشکریان غلامان ترک مزدور خلیفه و نیز عرب ها را در هم شکسته بود ، تا اینکه خلیفه معتصم ، یک فئودال زرتشتی – افشین اسروشه ای* – را مأمور جنگ با او کرد . (3)
ماجرای گفت و گوی بابک با معتصم عباسی و اعدام بابک :
بابک در عین بزرگ منشی و شجاعت ، در مقابل معتصم به زانو ننشست و تعظیم نکرد و چون علت را پرسیدند با زبان شیوای آذری ( تالشی – تاتی ) چنین گفت : (( چاما سَرزَمینه مَردَکان ، کُرنِششان آموتَه نیِه )) یعنی : ( مردان سرزمین من ، کرنش و تعظیم را نیاموخته اند ) . وقتی که یک دستش را قطع کردند ، با دست دیگر ، خون خود را به صورتش مالید و چون علت را پرسیدند ، گفت : (( وقتی خون چاما بَدنِک بیشی ، چاما دیم زَردَ آبی ، خونَم چمَن دیمَک آسو ، که چِمَن زَردَ دیمَک بینا مَرگَکِ نَتَرسِرَم )) یعنی : ( وقتی که خون از بدن برود ، صورت به زردی گراید ، صورتم را با خون رنگین کردم که بواسطه زردی صورتم تصور نکنید که از مرگ می ترسم ) . نوشته اند وقتیکه دست دیگرش را قطع کردند ، هیچ اعتراض نکرد و دم برنیاورد . مرگ بابک ، آتش استقلال طلبی ایرانیان را خاموش نکرد و پس از سالیانی نه چندان دور ، استقلال ایران محقق شد ، اما نام بابک خرمدین همچون ستاره ای بر تارک تاریخ ایران درخشیدن گرفت . (3)
پروفسور ولادیمیر مینورسکی می‌گوید: مردمان بومی و اصیل یک‌جانشین روستایی و کشاورز آذربایجان در دوران فتح اعراب به لقب تحقیرآمیز علوج (غیرعرب) خطاب می‌شدند. این‌ها به گویش‌های متفاوتی همچون آذری و تالشی تکلم می‌کردند که هنوز هم امروز جزیره‌هایی از این زبان‌ها در میان مردمان ترک‌زبان آذربایجان دیده می‌شود. تنها سلاح این جمعیت آرام و صلح‌جوی روستایی فلاخن بود و بابک خرمدین با پشتیبانی این گروه برضد خلیفه قیام کرد.(4)
سرزمین‌ تحت‌ فرمانروایی‌ بابك‌ از سوی‌ جنوب‌ به‌ حدود اردبیل‌، ازسوی‌ شمال‌ به‌ دشت‌ مغان‌ و كرانه‌ رود ارس‌، از مشرق‌ به‌ دریای‌ كاسپین‌وناحیه‌ شیروان‌ و از مغرب‌ به‌ مرند و جلفا می‌ رسید. (نفیسی‌ 1348/ ص‌36)برابر نقشه‌ مذكور نیمه‌ شمالی‌ تالش‌ از كورا تا آستارا، كاملا" در داخل‌ قلمروفرمانروایی‌ بابك‌ قرار می‌ گیرد. در تمام‌ منابع‌ از قلعه‌ بذ به‌ عنوان‌ ستادومركز قیام‌ بابك‌ یاد شده‌ است‌. ناحیه‌، شهر ویا كوه‌ بذ در خاور دشت‌ مغان‌،نزدیك‌ ناحیه‌ تالش‌ ودر مجاورت‌ كرانه‌های‌ غربی‌ در یای‌ كاسپین‌ بوده‌است‌. (نفیسی‌،ص‌ 42 )در این‌ جا لازم‌ است‌ توضیح‌ داده‌ شود كه‌ خاور دشت‌مغان‌، مجاور دیای‌ كاسپین‌ نزدیك‌ به‌ ناحیه‌ تالش‌ نیست‌ بلكه‌ بخشی‌ ازخود منطقه‌ قومی‌ تالش‌ است‌. درعین‌ حال‌ مجاور با آن‌ قسمت‌ از خاك‌تالش‌ كه‌ در داخل‌ مرزهای‌ ایران‌ باقی‌ مانده‌ است‌. از این‌ رو می‌ توان‌ گفت‌كه‌ بذ در خاك‌ تالش‌ واقع‌ بوده‌ و چنان‌ كه‌ حمدالله‌ مستوفی‌ نوشته‌، درمقابل‌ دژ شندان‌ قرار داشته‌ است‌. (ص‌ 81 )و آن‌ دژ در تالش‌ شمالی‌،حومه‌شهر آستارا هنوز پابرجاست‌ و زمانی‌ مركز حكومت‌ تالش‌ شمالی‌ بوده‌. بنا به‌گفته‌ یاقوت‌ حموی‌ (ج‌ 1،ص‌ 190) بابك‌ در بذ به‌ دنیا آمده‌ است‌ و بذ درنزدیكی‌ ارشق‌ ( ارشك )، واقع‌ در سرزمین‌ مغان‌ بوده‌.
ارشق‌ نام‌ كوه‌ ویك‌ منطقه‌ است‌ كه‌ بخشی‌ از آن‌ زووَند نامیده‌ می‌ شد وزووند در گذشته‌ ازمحال‌ آستارا محسوب‌ می‌ گردید و مردمش‌ نیز تالش‌بودند. (میرزا احمد1380/ص‌ 37) زبان‌ تالش‌ هنوز در نواحی‌ جنوبی‌ ارشق‌،حوزه‌ شهرستان‌ نمین‌ رواج‌ دارد .
پس‌ از تجزیه‌ تالش‌ به‌ وسیله‌ روسها، ارشق‌ در تركیب‌ ایران‌ باقی‌ ماند واكنون‌ جزو اراضی‌ بخش‌ رضی‌ واقع‌ در شمال‌ شرقی‌ اردبیل‌ می‌ باشد . (5)
خیزش بابك زمانی شكل می گیرد كه تالش شمالی در قلمرو نفوذ روادیان ازدی قرار داشت و احمد پسر رواد بر آن منطقه فرمان می راند .( كسروی 1370 / ص 155) اما در دوره فرمانروایی بابك ، روادیان نفوذ خود را از دست داده و پس از پایان كار او باردیگر از محمد رواد به عنوان حاكم تبریز یاد می شود ( ابن خردادبه 1370 / ص 97 ) در آن زمان حكومت تالش شمالی (مغان) را به شخصی به نام شكله سپرده بودند .( كسروی ،156)
متاسفانه سالهاست گروهی ایران ستیز به منظور سوء استفاده از نام و اعتبار بابك ، به جعل هویت او پرداخته اند . چنانكه حتی روز و ساعت تولد بابك را تعیین كرده و به آن مناسبت هرساله در محل دژ كلیبر گرد هم می آیند و جشنی برپا می كنند كه در اصل یك كارناوال سیاسی علیه علیه هویت ایرانی و تمامیت ارضی ایران است .. در حالیكه اولاً زمان تولد و دوران كودكی و نوجوانی بابك آنچنان در تاریكی قرار گرفته است كه حتی تعیین سال تولد او غیر ممكن است تا چه رسد به ماه و روز و ساعت آن . دوماً به استناد تمام منابع معتبر موجود ، او در " بذ " و یا در " ارشق " به دنیا آمده و مركز فرمانروایی اش نیز دژ بذ بوده است و این دو محل هیچ ارتباطی با كلیبر ندارد . سوماً دژ كلیبر با وسعت بسیار محدود و موقعیت نامناسب جغرافیایی اش نمی توانسته مركز فرمانروایی چنان خیزش بزرگی باشد . آن دژ بیشتر به یك چكاد نظامی و پناهگاهی امن برای گروهی اندك در شرایط اضطراری شبیه است .(5)
اما جفای نابخشودنی در حق آن بزرگ مرد تاریخ ایران این است كه گروه مذكور هویت اورا جعل و به اقوام و طوایف ترك منسوب می كنند . بابك اعم از این كه در بذ ، ارشق و حتی كلیبر متولد شده باشد ، آذربایجانی ، ایرانی و ایرانی زبان بوده است . چراكه نخستین گروههای ترك حدود سیصد سال پس از كشته شدن بابك وارد خاك ایران و ایالت آذربایجان شده اند و با گذشت حدود هزار سال از آن زمان و گسترش روز افزون زبان تركی در آذربایجان ، هنوز بقایای زبان كهن آن سرزمین در كلیبرو بذ و ارشق باقی مانده و به تاتی و تالشی موسوم است و مردمانی به آن زبان سخن می گویند .بنابر این در این گفته كه بابك اهل آذربایجان و نقطه ای از استان اردبیل كنونی بوده ، هیچ تردیدی وجود ندارد و مردم نژاده و راد آذربایجان نیز باید به داشتن چنان قهرمانانی برخود ببالند ولی نسبت دادن او به تركان اندیشه ای باطل است كه بیگانگان ایران ستیز مروج و مبلغ آن می باشند .(5)
بابك خرمدين به بازگويی برخی از منابع در بيست سال شورش ۲۵۵۵۰۰ تن از تازيان را كشت و بسياری از سركرده های معتصم و مامون را از پای درآورد. با شکست بابک و دستگیری او بسیاری از خرمدینان به امپراتوری بیزانس پناهنده شدند و پیروان او بعدها در سایر مذاهب اسلامی حل گردیدند .
گرد آوری از رمضان نیک نهاد http://kados2.blogfa.com
منابع :
1- زبانهای ایرانی ، یوسیف . م. ارانسکی ، ترجمه : دکتر علی اشرف صادقی ، انتشارات سخن ، چاپ اول ، 1378 ص 139
2- آذربایجان تُرک نیست ( تُرک زبان است ) ، کیامهر فیروزی ، ص 42 – 43
3-نگاشته هایی در باب تاریخ ، زبان و فرهنگ ایران زمین ، دکتر سیروس ایزدی – ص 232 – 238
4- ویکی پدیا Minorsky, V. “Ādharbaydjān”. In Encyclopaedia of Islam. vol. 1. 2nd ed ed. Leiden: Brill, 1986.
5- علی عبدلی ، پایگاه تالش شناسی

عظمت ماسالی بانوی نیکوکار تالش

در تاریخ تالش همیشه زنان پا به پای مردان در سازندگی و آبادانی  سرزمین خود و بهزیستی مردمانشان قهرمانانه نقش داشته اند . کشفیات سه هزار ساله باستان شناسی در دیارتالش ، جایگاه ویژه زنان و نقش رهبری آنهارا در دوران باستان  ، به خوبی نشان می دهد که خود نشانی دیگر بر تمدن دیرینه تالش است   .

زنده یاد بانو عظمت ماسالی از بزرگ خاندان ماسالی ها در عمران وآبادانی شهرستان ماسال ، یکی از قطب های دیار تالش در استان گیلان همراه با برادر بزرگش روانشاد  انام قلی ماسالی ، بنیانگزار شهر نوین ماسال ، تلاشهای نیکوکارانه وجاویدانی داشته است .

بانو ماسالی در اواخر دهه چهل برای ماسال بزرگ که دهستانی محروم بود ودریچه های کسب دانش ، تازه به روی روستاییان و پسران مهیا گشته بود اما دختران همچنان برای تحصیل محروم و خانه نشین بودند در بهترین نقطه ماسال قطعه زمین 3000متری را برای احداث یک دبستان و دبیرستان اختصاص دادند و با هزینه خود ساختمان آموزشی  آنرا  که درکنارش خانه سرایداری  هم داشت بنا نهادند و مرحوم سید رضی وهمسرش را به عنوان خدمتگزار وسرایدار در آن خانه سرایداری استخدام نمودند و ساختمان را تحویل آموزش وپرورش دادند وهرساله برای نگهداری وتجهیز آن خود هزینه می کردند .آموزش پرورش آن زمان مدرسه را دبستان ودبیرستان عظمت ماسالی نام نهاد و شروع به کار نمود ، این امر باعث شد تا دختران ماسال وشاندرمن و نواحی گسکرات در دسترس خود امکانات تحصیل داشته باشند .هزاران  دختر ماسالی در آن مدرسه تحصیل نمودند وامروزه بیشتر آنها به در جات عالی از دانش و مشاغل اجتماعی رسیده اند  .

نگارنده خود در منطقه ماکلوان شاهد آن بوده است که در آن سالها برای ادامه تحصیل و خارج شدن ازروستا در دیار تالش ، چه مشقتی فراهم بود و این امر مانعی بزرگ برای ادامه تحصیل دختران  وخانه نشینی آنها بعداز تحصیلات ابتدایی بود و وجود چنین دبیرستانهایی چقدر در سرنوشت دختران اثر گذاربود  .

نقل است بعد از انقلاب اسلامی  پس از آنکه  برخی آموزش وپرورشی ها با شتاب و نا پختگی  نام خیرین مدرسه ساز آن نواحی را حذف کردند  نام  این دبیرستان راهم  به سمیه تغییر دادند. دوباره از نوسازی مدارس به ایشان مراجعه می کنند تا هم هزینه تعمیرات دبیرستان را بگیرند و هم دبیرستانی دیگر اهدا نمایند ،  بانو ماسالی  در جواب گفتند بروید از همان خانم که نامش را برمدرسه نهادید، کمک بگیرید اگر قبل از تغییر نام از من اجازه می گرفتید ، با نام  هر شخص با اصل ونسب ایرانی ویایکی از دانشمندان و شعرا واسطوره های ملی و تاریخی کشورمان با کمال میل موافقت می کردم وتا پایان عمرم حتی پس از مرگم هزینه دبیرستان را تقبل می نمودم چون من برای نام خودم دبیرستان را نساختم .شاید انگیزه برای ساخت دیگری را هم داشتم . البته پس از 15 سال با در خواستهای مردمی در ماسال وروی کار آمدن فرمانداری اندیشمند نام دبیرستان دوباره به نام اولش عظمت ماسالی برگشت نمود .


سایت تالشستان _n
..سایت تالشستان _oسایت . تالشستان

همسر بانو  عظمت ماسالی جناب  عباس صباحی  بود  که پدرش از اهالی شهر زنجان بودکه به اتفاق خانواده در گیلان  اقامت داشتند اونیز ازکارمندان عالی رتبه مخابرات استان گیلان محسوب میشد .  بانو  عظمت ماسالی از همسرخود  دارای سه فرزند گردید  که فرزند ارشد آنها بنام ساسان صباحی  وارد دانشکده دندانپزشکی دانشگاه ملی سابق (شهید بهشتی ) شد و پس از اخذ مدرک دندانپزشکی  اکنون در ساختمان قدیمی مادرش  واقع در چهار راه بهار تخت جمشید (طالقانی)  دارای مطب دندانپزشکی  است  اما دو دختر وی  افسانه  وسودابه پس از اخذ دیپلم همسر اختیار کرده و به اتفاق خانواده اکنون در کشور آلمان زندگی میکنند ودر همانجا به ادامه تحصیل پرداختند وبه درجات عالی رسیدند  .

می گویند در خانه مرحوم عظمت ماسالی همیشه به روی نیاز مندان باز بوده و برای رفع مشکلات نیاز مندان هم ولایتی های خود از هرگز هیچ کمکی که می توانست دریغ نمی کرد . در اقدام صلح جویانه  دیگری در زمان انتخابات مجلس در سال 1338 که عده ای از بزرگان تالش با مرحوم رامبد مخالف بودند ،در روز رای گیری جماعتی به مخالفت از نتیجه رای گیری تظاهرات انجام داده و منزل رامبد را در هشتپر به آتش کشیدند ،شهربانی  پانزده تن از سران تالش را به اتهام دست داشتن در آشوب وآتش سوزی دستگیرو برای محاکمه تحت الحفظ به تهران فرستادند. در این زمان مرحومه عظمت ماسالی که در تهران زندگی مینمود با پیام برادر بزرگش حاج انامقلی ماسالی با گذاردن سند منزل خود درتهران همه آن بزرگان تالش را قبل از محاکمه از بازداشت آزاد نموده وبه تالش فرستاد. سپس با تلاش انامقلی ماسالی منجر به آشتی بین آنها وهلاکوخان رامبد گردید.

همسر بانو عظمت ماسالی که از دبیران مشهور وبرجسته  تهران محسوب میشد  در سال 1330 با روی کار آمدن  شادروان دکتر مصدق ،  به سمت مدیرکل فرهنگ تهران شروع به کار نمود ،در دهه چهل به عنوان مدیرکل تعاونی فرهنگیان استان تهران برگزیده شد. در این ایام تعداد زیادی از فرهنگیان  پیمانی ماسال توسط او وارد فرهنگ شده واستحدام رسمی شدند او همیشه از حق وحقوق تضییع شده فرهنگیان ماسال در تهران دفاع واز انها پشتیبانی  مینمود  وی پس از جند سال  بازنشسته گردید  پس از آن مدتی کوتاه  نمایندگی یک شرکت آلمانی AEG  را گرفتند اما  پس از آنکه بانو عظمت ماسالی به رحمت ایزدی پیوست او نیز سه سال پس از مرگ همسرش فوت نمودند . روانشان شادو یادشان گرامی باد .

نگارنده ضمن قدردانی از اعمال نیکو کارانه  همه خیرین ونیکوکاران تالش به ویژه بانو عظمت ماسالی و مسرت از حس قدردانی مردمان تالش به ویژه ماسال وشاندرمن که همیشه از خیرین زادگاه خود به نیکویی یاد می برند از دوست بسیار ارجمندم  استاد علی ماسالی برادرزاده ایشان که او نیز از نامداران تالش است ، سپاسگزارم که اطلاعات ارزشمند  و عکس هایی از بانو عظمت ماسالی در اختیار ما نهادند .

از : رمضان نیک نهاد

گردآوری از : http://kados2.blogfa.com

فرهود گودرزی ماسوله ، جهانگرد نامدار تالش (مارکو پولوی ایران )


فرهود گودرزی درسال 1344 در شهرستان رشت متولد شد ،پدرش از اهالی ماسوله ومادرش اهل کسما است در سال 65 با همسرش که از خانواده های شکری و مهدی زاده خاله سرای اسالم هستند ازدواج نمودند آنها دارای یک فرزند پسر به نام فرید ویک فرزند دختر به نام هانیه هستند ،که هردو فرزندش از دوچرخه سواران حرفه ای هستند .فرهود گودرزی بزرگ شده شهرستان تالش است ودر حال حاضر ساکن رضوانشهر میباشد عاشق سرزمین ومردم تالش است خودش می گوید که یک تالش اصیل نمی تواند خودرا از این زیبایی ها جدا بداند می گوید سالهاست با نام تالش وبا نام مردمان مهربان ومهمان نوازش با نام فرهنگ وتمدن دیرینه اش رکاب میزند و بیش از 10سال است تقریبا کل آسیا ،اروپا ،افریقا و اقیانوسیه را رکاب زده است تنها قاره آمریکا مانده است تا با اتمام آن رکورد خود را در بین رکوردارهای بین الملل گینس ثبت نماید .

او در باره روی آوردن به این حرفه ، می گوید : درابتدا ذهن نداشتم که اینچنین دوردنیارا رکاب بزنم ،در کودکی با توجه به نیاز مالی خانواده تنها به این فکر می کردم که چگونه پول دربیاورم و مخارج زندگی خودرا تامین نمایم در آن روزها من بستنی یخی واسکیمو را درروستاهای مختلف می فروختم در این مورد با مشکلاتی از جمله دیر رسیدن به روستاها و بسیاری اوقات آب شدن بستنی واسکیمو ها مواجه می شدم ،برای همین به فکر تهیه یک دوچرخه برآمدم ، با تهیه دوچرخه توانستم به روستاهای بیشتری بروم وبستنی بیشتری به فروش برسانم ابتدا در اوقات فراغت با دوچرخه تالشگردی وگیلان گردی نمودم اولین باربه دوچرخه به زادگاه پدریم ماسوله وزادگاه مادرم کسما رکاب زدم پس از آن به همراه یکی از دوستان خوبم به لاهیجان ولنگرود رفتیم یک بار هم به مشهد و یک بار هم به تهران رفتم پس از پیروزی انقلاب به همراه دوستم آقای ستاری تصمیم گرفتیم کل منطقه جنگی را رکاب بزنیم در سال 62 بود که موفق شدم کل ایران را رکاب بزنم .

اولین کشور خارجی را که رکاب زد تر کیه و پس از آن جمهوری آذربایجان بود سال 84 به همراه دختر 15 ساله اش فهیمه که تازه به صورت جهشی دیپلم گرفته بود دور اروپا را رکاب زدندو موفق شدند نامشان را به عنوان اولین رکورادر دوچرخه سوار پدر ودخترایرانی در گینس ثبت نمایند او بارها وبارها با نام تالش بر افتخاراتش افزود .فرهود گودرزی کل روسیه را رکاب زده است و اکنون هم در حال رکاب زدن به دور دنیاست ، این سفر به پاسداشت یکی از مفاخر ایران و جهان پروفسور سمیعی که ریشه در تالش دارد ، مسافت 9هزار و500 کیلومتری زادگاهش شهرستان تالش که از روز دوشنبه 13بهمن 93در میدان امام شهرستان تالش آغاز و تا هانوفر آلمان محل زندگی آن فرهیخته انجام می گیرد که باید 3 ماه رکاب بزند. او هربار رکاب زدن خود را با نام مفاخر تالش وگیلان انجام می دهد .

در ابتدا هدفش از این جهانگردی این بود که با مردم دنیا و فرهنگهایشان آشنا گردد ولی به تدریج به این رسید که باید ندای فرهنگ اصیل و متمدن ایران و مردمان تالش را که همانا انساندوستی وصلح وصمیمیت است به گوش جهانیان برساند .وازطرفی پیام عشق ودوستی مردم داخل کشور را به جهانیان برساند واز طرفی دیگر پیام عشق مردمان جهان به ویژه ایرانیان مقیم کشورهای مختلف را به هموطناش برساند او به راستی چون کبوتر عشق وپیام رسانی بر فراز این کره خاکی به پرواز در آمده است .

او خاطرات سفر زیاد دارد ، تلخ وشیرین ، گاهی هم همراه با سختی فراوان است که روح سلحشوری و مقاومت تالشی او بکارش می آید او تما م این سفرها را با فدا کاری همسرش و حمایتهای او انجام داده است او از خاطرات شیرینش می گوید در اروپا بودیم که پس از مصاحبه تلویزیونی در موناکو در حال چادرزدن بودیم که یک فرد ایرانی با اصرار مارا به خانه اش دعوت کرد که د رحین راه تلفنی با همسرش تماس گرفت وگفت ” ژِنَک چای دَم بکَه دگلَه مهمونم هستَه ” اشک شوق در چشمانم حلقه زد با کنجاوی پرسیدم مگر تالشید؟ گفت :بله چطورمگه ؟ گفتم براقوربون ازنی تالشیمَه دوباره با همسرش تماس گرفت وگفت ژِنک جان چمع مهمونن تالشینَه برایم بسیار خوش آیند بود که ایشان در فرانسه با زبان تالشی سخن می گوید و جالبتر آنکه نام دخترانش یکی وله ناز ودیگری گیریه ناز بود بله ، او دکتر کامران صفری اولم بود که افتخاری است برای تالش .

فرهود گودرزی در تمام مصاحبه ها در داخل وخارج از کشور خودرا با افتخار فرزند راستین تالش می داند او علاوه بر زبان تالشی به زبانهای فارسی ، گیلکی ، روسی – انگلیسی – ترکی مسلط است و با زبان فرانسوی نیز آشناست

او هم اکنون در هلند به شهر بردا Berda رسیده است در حالی که این دوچرخه سوار تالش ، سفیر صلح و دوستی مردم گیلان وایران به تمام جهان است متاسفانه با بی مهری بسیاری از مسئولین استانی از کمترین حمایت ها هم محروم بوده است او می گوید : زمانی که در سفر بودم و از استرالیا وارد کشور نیوزیلند شدم دیگر برایم هزینه ای نماند و مجبور شدم دوچرخه خود را بفروشم.در نیوزیلند با یک ایرانی آشنا شدم و وی حاضر شد تا دوچرخه شخصی خود را به من قرض دهد و با دوچرحه عاریتی کشور نیوزیلند را نیز رکاب زدم.او می گوید دور دنیا را رکاب زدم وقتی که به کشور برگشتم در مراسم استقبالم و پس از آن، آخرین چیزی که دریافت کردم همان دسته گلی بود که به من دادند. آرزو داریم مارکو پولوی تالش به عنوان سفیر تالش ، سفر به دور دنیا را به سلامتی سپری نماید واندوخته ها وتجارب سفر خودرا در غالب کتاب یا نوشته هایی با ما به اشتراک گذارد و فرزندان دیگری از ایران به ویژه تالش را با آموزش خود راهی سفر نماید وامید اینکه ماهم قدرایشان را بیشتر بداریم .
 از :رمضان نیک نهاد 

مجید (تالش) مجیدی ، کارگردان نامدار تالش در سینمای ایران وجهان

مجید (تالش) مجیدی بازیگر نامدار و کارگردان بزرگ سینمای ایران است .او درسال 1338 دیده به جهان گشود پدر ومادرش تالش اهل روستای زیده ازبخش سردار جنگل فومن است و سالیان زیادی است درتهران زندگی میکنند .اخیرا فیلمی به نام مهمان با همکاری مجید مجیدی در فومن فیلمبرداری شده است
مجیدی فعالیت هنری خود را قبل از انقلاب اسلامی ایران در عرصهٔ تئاتر آغاز کرد.اولین اجرای وی در تئاتر شهر تهران، نقشی در نمایش «نهضت حروفیه» به کارگردانی داوود دانشور بود. سپس در سال‌های دههٔ ۶۰ و ۷۰ هجری شمسی به تجربه‌هایی در زمینهٔ بازیگری در سینما دست زد. او در فیلم بایکوت ساختهٔ محسن مخملباف در نقش یک کمونیست سرخورده، در فیلم تیرباران در نقش شهید سید علی اندرزگو، و در فیلم دو چشم بی‌سو در نقش یک معلم توده‌ای نقش ایفا کرد.در سال‌های بعد مجیدی به کارگردانی روی آورد.
اولین فیلم‌های مجیدی چند فیلم کوتاه بودند، و اولین فیلم بلند وی به نام بدوک در سال۱۳۷۰ برنده جایزهٔ جشنواره فجر شد. مجیدی تا پایان سال ۲۰۰۶ میلادی، تنها کارگردان ایرانی بوده که فیلمی از او نامزد دریافت جایزه اسکار شده‌است. هم‌چنین او دوبار برندهٔ جایزهٔ بهترین فیلم در جشنوارهٔ سینمایی مونتره‌آل شده که در تاریخ از جشنواره بی‌سابقه بوده‌است. مجیدی هم‌چنین در حوزهٔ اندیشه و هنر اسلامی و حوزهٔ هنری سازمان تبلیغات اسلامی به عنوان بازیگر هم‌کاری کرده‌است. از او به غیر از فیلمنامه‌هایی که خودش کارگردانی کرده، یک کتاب نیز به نام لاله و پونه منتشر شده‌است

 

 
. یکی از فیلمهای تبلیغاتی میرحسین موسوی در انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۸ را مجید مجیدی با همکاری داوود میرباقری و رضا میرکریمی ساخت که در ۹ خرداد ۱۳۸۸ از شبکهٔ اول صداوسیما پخش شد. مجیدی در اواخر سال ۱۳۸۸ اعلام کرد که قصد دارد فیلمی با نام «محمد» را که به زندگانی محمد بن عبدالله پیامبر اسلام می‌پردازد، را کارگردانی کند.که ظاهرا به صورت پروژهای بزرگ درحال اجراست .
دیگر فیلمهایی راکه مجیدی کارگردانی کرده است :
*انفجار مستند کوتاه، ۱۳۵۹
*هودج فیلم کوتاه، ۱۳۶۳
* روز امتحان فیلم کوتاه، ۱۳۶۷
*یک روز با اسیران مستند کوتاه، ۱۳۶۸
*بدوک ۱۳۷۰
*آخرین آبادی فیلم کوتاه، ۱۳۷۱
*پدر ۱۳۷۴
*خدا می‌آید فیلم کوتاه،بچه‌های آسمان ۱۳۷۵
*رنگ خدا ۱۳۷۷
*باران ۱۳۷۹
*پابرهنه در هرات مستند، ۱۳۸۰
*المپیک در اردوگاه مستند کوتاه، ۱۳۸۱
* بید مجنون ۱۳۸۳
*آواز گنجشک‌ها ۱۳۸۶
*توجیه ۱۳۶۰
*استعاذه ۱۳۶۱
* مرگ دیگری ۱۳۶۱
*دو چشم بی سو ۱۳۶۲
* بایکوت ۱۳۶۴
* تیرباران ۱۳۶۵
* تامرز دیدار۱۳۶۸
*در جستجوی قهرمان ۱۳۶۸
*شنا در زمستان ۱۳۶۸

جوایز و افتخارات او :

*خرس نقره‌ای بهترین بازیگر مرد (رضا ناجی) از جشنواره فیلم برلین برای بازی در فیلم آواز گنجشک‌ها
* جایزه بهترین بازیگر مرد (رضا ناجی) از جشنواره فیلم دمشق
برای بازی در فیلم آواز گنجشک‌ها ۲۰۰۸)۱۳۸۷)
*جایزهٔ ویژهٔ بیست و پنجمین جشنوارهٔ فیلم مونتره‌آل، سال ۲۰۰۱ برای فیلم باران
*جایزه سیمرغ بلورین بهترین فیلم پانزدهمین جشنواره فیلم فجر برای فیلم بچه‌های آسمان در سال ۱۳۷۵
*انتخاب شدن جزء ۵ نامزد نهایی جایزه بهترین فیلم خارجی اسکار، به خاطر فیلم بچه‌های آسمان، سال ۱۹۹۷
* جایزه بهترین فیلم از فستیوال بین‌المللی فیلم مونترال ۱۹۹۷ برای فیلم بچه‌های آسمان
*جایزه بهترین فیلم از فستیوال فیلم مونترال ۱۹۹۹ برای فیلم رنگ خدا
*برنده هفت جایزه از جشنواره بین‌المللی فیلم فجر ۱۳۸۰ برای فیلم باران
* جایزه بهترین بازیگر مرد و جایزه فیلم منتخب تماشاگران از جشنواره فیلم والنسین (سینمای حادثه‌ای و ماجرائی) کشور فرانسه برای فیلم رنگ خدا
*جایزه بزرگ جشنواره برای بهترین فیلم و جایزه بهترین بازیگر به محسن رمضانی از دومین جشنواره سینه مانیلا (فیلیپین) برای فیلم رنگ خدا
*جایزه پلاک نقره از سی امین جشنواره فیلم جیفونی (ایتالیا) برای فیلم رنگ خدا
*جوایز ویژه هیئت داوران و ویژه هیئت داوران جوان از سی و هفتمین جشنواره فیلم گیخون (اسپانیا) برای فیلم رنگ خدا
*جایزه قاره آمریکا برای بهترین فیلم از بیست و سومین جشنواره فیلم مونترال (کانادا) برای فیلم رنگ خدا
*جایزه بهترین فیلم داستانی از جشنواره فیلم محیط زیست (فرانسه) برای فیلم رنگ خدا
*جایزه بهترین فیلم از یازدهمین جشنواره فیلم سنگاپور برای فیلم بچه‌های آسمان
*جایزه اول سیفژ از شانزدهمین جشنواره فیلم اولو (فنلاند) برای فیلم بچه‌های آسمان
*جایزه بهترین فیلم از جشنواره فیلم لوکاس (آلمان) برای فیلم بچه‌های آسمان
*جوایز کلیسای جهانی، تقدیرنامه منتقدان بین‌المللی، بهترین فیلم از نگاه تماشاگران
* جایزه ویژه از بیست و یکمین جشنواره فیلم مونترال (کانادا) برای فیلم بچه‌های آسمان
*جوایز دوم هیئت داوران و تماشاگران از جشنواره فیلم خانوادگی سئول (کره جنوبی) برای فیلم پدر
*جوایز بهترین بازیگر جوان و دیپلم افتخار هیئت داوری کودکان از شانزدهمین جشنواره فیلم آله کینو (لهستان) برای فیلم پدر
*تقدیر نامه فیلم برتر از چهاردهمین جشنواره فیلم لندن (انگلستان) برای فیلم پدر
*جوایز بهترین فیلمنامه، بهترین بازیگر نقش دوم مرد، بهترین بازیگر نقش اول مرد و بهترین فیلم از اولین جشنواره فیلم پنانگ (مالزی) برای فیلم پدر
*جایزه دولفین طلایی برای بهترین فیلم از سیزدهیمن جشنواره فیلم ترویا (پرتغال) برای فیلم پدر
*جوایز ویژه هیئت داوران کنفدراسیون هنر و تجربه و بهترین فیلمنامه از طرف مدرسه هولدن از
*جایزه چهاردهمین جشنواره فیلم تورین (ایتالیا) برای فیلم پدر
*تقدیرنامه هیئت داوران از بیستمین جشنواره فیلم سائوپولو (برزیل) برای فیلم پدر
اورییس پیشین گروه تخصصی سینما در فرهنگستان هنروعضو پیوسته فرهنگستان هنراست

مصاحبه گیل نگاه با مجیدی :

گیل نگاه/مرتضی سخایی: «مجید مجیدی»؛اسمی که این روز‌ها زیاد به گوشمان می‌خورد. کارگردان فیلم محمد رسول الله که با گذشت حدود سه هفته از اکران فروش اش از مرز ۴ میلیارد تومان گذشته است.اما اسمی دیگر وسط نام مجیدی از قلم افتاده:«تالش».

در واقع نام اصلی مجید مجیدی کارگردان بین المللی ایران «مجید تالش مجیدی» است.

با توجه به اخبار مختلفی که این روزها درباره مجیدی منتشر می شود تلاش شد نقبی هم به گذشته زده شود و صحبت های خلاصه شده‌کارگردان فیلم «محمد رسول الله» در «انجمن تالشان مقیم مرکز» در سال ۱۳۸۵ بازنشر شود. گفت و گوی حسین صفری سید آبادی با وی که در شماره ۵۲ «ماهنامه تالش» به سردبیری شهرام آزموده منتشر شده بود.

 از بازیگری تا کارگردانی

در گزارش ۹ سال قبل ماهنامه تالش آمده بود:اوایل دهه ۶۰ حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی فیلم‌هایی به کارگردانی محسن مخملباف ساخت که با استقبال عمومی و خوب سینما رو‌ها و نقد سینماگران مواجه می‌شد. از جمله این فیلم‌ها توبه نصوح، دوچشم بی‌سو، استعاذه، بایکوت و… بودند که در اکثر آن‌ها «مجید مجیدی» بازی می‌کرد. روزی بیوگرافی مختصری از ایشان خواندم که ناگاه چشمم به کلمه‌ای افتاد. «مجید تالش مجیدی»!

هم میخکوب شدم و هم بسیار خوشحال. بعد‌ها آقای مجیدی به جای بازی به کارگردانی روی آوردکه بسیار موفق هم عمل نمود.

فیلم‌های «رنگ خدا» و «بچه‌های آسمان» ایشان در مجامع بین المللی و سینمایی حسابی برای خودش جا و مقامی را کسب نموده است.

به بهانه موفقیت‌های آقای «مجید تالش مجیدی» عصر یک روز خوب بهاری سال ۸۵ بنا به دعوت یکی از دوستان «کانون تالشیار» ایشان مهمان «انجمن تالشان مقیم مرکز» بودند. برای شخص بنده این فرصت خیلی محترم بود لذا این فرصت را غنیمت دانسته و متن زیر که ماحصل گفتگوی آقای «مجید تالش مجیدی» در انجمن تالشان مقیم مرکز است را از نظر مخاطبان گرامی می‌گذرانم.

در ابتدا «عباس سجادی» شاعر و مجری تلویزیون و از تالشان خوش قریحه خلخالی به عنوان مجری این مراسم گفت: باید عرض کنم که سینمای «مجید تالش مجیدی» نیاز به معرفی نداشته و ندارد؛ چون سینمای مجیدی احیاگر هویت ایرانی است. سینمای «تالش مجیدی» معرف ایشان، قوم ایشان و در اصل شناسنامه و کارت شناسایی ایشان است.

سجادی با اشاره به اینکه پدربزرگ، پدر و مادر بزرگوار «مجید تالش مجیدی»، تالش و از اهالی فومن بوده‌اند افزود: آقای «تالش مجیدی» اولین فیلمی که ساختند «بدوک» و دومین فیلم ساخته شده‌شان اگر اشتباه نکنم «پدر» و سومی «بچه‌های آسمان» بودکه نامزد دریافت اسکار شد و سپس «رنگ خدا» که به نظر اکثر کار‌شناسان هم فیلم خارق العاده‌ای بوده و هم اسم بسیار زیبا و با مسمایی داشتند. فیلم بعدیشان «بحران» و ششمی هم «بید مجنون» که با بازی بسیار زیبا و برجسته «پرویز پرستویی» استاد بی‌چون و چرای سینمای ایران همراه بوده است.

مجیدی در مجله تالش شناسی

استفاده زیبا و هوشمندانه از طبیعت ایران، گیلان و تالش

سجادی در ادامه گفت: من مجدداً حرف اولم را تکرار می‌کنم که سینمای «تالش مجیدی» احیاگر و معرف هویت ایرانی است. امروز سینمای ما جای جهانی شدن را دارد. خیلی از فیلم‌های موفق ما مسائل بومی و هویت فرهنگی ما می‌تواند باشد. چون آقای مجیدی تالش هستند و قوم تالش خیلی چیز‌ها برای عرضه دارد از آقای مجیدی با همه تلاششان تقاضامندیم که بیشتر به قوم و آداب و رسوم و هویت تالش و زیبائی‌ها بپردازند و مناطق دیدنی تالش را مجدداً به وسیله سینمای خویش به ایران و دنیا بشناسانند.

چیزی که در سینمای مجیدی اتفاق می‌افتد استفاده زیبا و هوشمندانه از طبیعت ایران و گیلان و تالش است. افتخار می‌کنیم در سرزمینی زندگی می‌کنیم که هنرمندش مثل آقای «تالش مجیدی» زادگاهش را به این زیبایی از دریچه دوربین به تصویر کشیده و به ایران و دنیا معرفی می‌کند. امروز در کنار اینکه می‌گویم «مجید تالش مجیدی»، تالش است به این اکتفا نکرده و می‌گوییم «مجید تالش مجیدی» ایرانی الاصل، یک چهره جهانی و بین المللی است.

مجیدی از گذشته‌اش می‌گوید

در ادامه نشست «مجید تالش مجیدی» با فروتنی مثال زدنی‌اش صحبت‌هایش را اینگونه آغاز کرد: باور بفرمائید حرف‌های خوب و جدیدی را شنیدم. بنده لایق این همه لطف و مرحمت شما‌ها نبودم، ولی عذر خواهی می‌کنم که باید زود‌تر و خیلی زود‌تر از این‌ها خدمت شما می‌رسیدیم و سپس این فیلم‌ها را با این توانایی که شما در من سراغ داشته‌اید، می‌ساختم. با این نگاه جدید خیلی خوشحالم که در جمع برادران و خواهران تالش خودم هستم و در اصل نیمه دوم جسم و روح من. هدفم از حضور در این جلسه فقط این بود که بیاییم و شما را نزدیک ببینیم و با شما آشنا بشوم. با شما و تشکیلات انجمن تالش و ان شاءالله در فرصت‌های بعدی قطعاً بیشتر در خدمت دوستان خواهم بود و از تجربیاتشان استفاده خواهم نمود. اصولاً نگاه بنده چه در مسائل سینما و چه در مسائل قومی بخصوص قوم فرهیخته تالش نگاه بسیار خوبی است.

ان شاء الله بتوانیم صحبتهایی داشته باشیم. بنابراین فرصت را غنیمت شمرده به هرحال آشنا که هستیم آشنا‌تر می‌شویم و از اینکه در این جمع هستم واقعاً عرض می‌کنم به خودم می‌بالم و خیلی خوب هست که این نشست‌ها و جلسات را دارید و به عناوین گوناگون با هم می‌نشینید و این NGOها اطلاعات خوبی را بین هم رد و بدل می‌کنند. بنده هنر و فعالیت‌های هنری خودم را از تئا‌تر شروع کردم. پدر بزرگ و پدرم از تالشان منطقه فومنات و مادرم از اهالی زیده ماکلوان بوده‌اند. از بیست و دو سالگی به تهران آمده و تهرانی شدیم و هر وقت از تهران خسته و دلزده بشوم به دیار آباء و اجدادی‌ام تالش سفر کرده، چون احساس می‌کنم نیمی از وجودم هنوز در اینجاهاست و در منطقه وجود دارد و بدانجا رفته و از فضاهایی که در آنجاست استفاده و لذت می‌برم و خستگی در کرده و مجدداً به این شهر دود و آهن باز می‌کردم.

ریشه و خاکم «تالش» است

مجیدی افزود: از نوجوانی با فعالیت در خانه تئا‌تر شروع کردم و بعد به دانشکده رفته و در آنجا تحصیل نمودم و از تئا‌تر به سینما رو آرودم. سینما را به شکل کاربردی شروع کرده و هر کدام را نسبت به توانمندی‌‌هایمان کار کردیم. فیلمنامه نویسی، بازی، کارگردانی، تئا‌تر و… شروع نمودم. عرض شد پدرم از تالشان فومنات و مادرم از زیده ماکلوان است. بنابراین ریشه و خاکم تالش است.

تجلی کار‌هایم، «رنگ خدا» بود

رنگ خدا

مجیدی گذری هم بر فعالیت‌های حرفه‌ای سینمایی خود کرد و افزود: بازی در فیلم «بایکوت» را به صورت حرفه‌ای در سال ۶۵ ـ ۶۴ شروع کردم. فیلم «رنگ خدا» را در ماسال و شاندرمن کار کردیم و از طبیعت خدادادی و جنگل‌ها و مراتع و رودخانه سعی کردیم ‌‌نهایت استفاده و بهره برداری را بنماییم، سپس برای ادامه کار به کوه‌های بکر و زیبای تالش رفتیم. بایستی عرض کنم تجلی کار‌هایم، «رنگ خدا» بود.

به غیرت ایرانی و تالشی‌ام برخورد و تصمیم گرفتم عکس مسیر آب شنا کنم

مجیدی با اشاره به نگاه تیزبینانه جشنواره‌های خارجی به فیلمهای ایرانی اضافه کرد: تا به حال ۶ فیلم ساخته‌ام و هر وقتی که به جشنواره‌های دنیا می‌رفتم مشاهده می‌کردم که آنان یک نگاه تیز بینانه‌ای نسبت به مملکت ما ایران و ملت ما ایرانیان داشته و دارند و دوست دارند کسی از درون و داخل بیاید و نقاط ضعف را بیان بنماید و آنان بزرگنمایی بنمایند و با این فیلم‌ها ضعف‌ها را چماقی کرده و بر سر مملکت ما بکوبند. این بود که به غیرت ایرانی و تالشی‌ام برخورد و تصمیم گرفتم عکس مسیر آب شنا کرده و اگر ضعفی هم وجود داشت ـ که دارد ـ در کنار زیبائی‌های بسیار زیادی که در این مملکت هست، ابراز و بیان دارم و جای هیچ حرفی برای مخالفین و دشمنان باقی نگذارم و از طرح کردن ضعف خالی پرهیز نمایم.

خوشبختانه سینمای ما توانسته جای خودش را باز کند و حرفش را به دنیـا رسانیده است. در یکـی ازجشنواره‌های معروف مدیر جشنواره به من گفت: دیده و شنیده‌ام که در کشور شما مشکلاتی از قبیل گرانی و بیکاری وجود دارد که در سینمای شما بیان نشده و اگر بیان کرده‌اید چنان شاعرانه بیان نموده‌اید که انسان را مجذوب می‌کند. کشوری که رادیو و تلویزیون‌های دنیا و مطبوعات جهان از آن بدگویی می‌کنند در فیلم‌های شما دیده نمی‌شود، بنابراین نتیجه می‌گیریم که شما به عنوان یک فیلمساز متعهد دارید راست می‌گویید و آنان دروغ می‌گویند. چون اگر در ایران اختناق وجود داشت شما الآن اینجا نبودید. آن‌ها می‌گویند ایران و ایرانی تروریست هستند، ولی حضور شما و سینمای شما عکس این را نشان می‌دهد. به گرمی دستانش را فشردم و گفتم از این حس بشردوستانه و انسانی شما سپاسگزارم. خوشبختانه این دریچه را من و عده‌ای از دوستانم بر روی وجدان‌های بیدار ملت‌ها و هنرمندان متعهد جهان باز کرده‌ایم تا واقعیت را ببیند و از فتنه انگیزی و دروغ پراکنی دوری و به واقعیت‌ها روی بیاورند، مائی که این قدمت طویل تاریخ را داشته‌ایم چگونه اجازه بدهیم با همه چیز ما بازی بشود. کشورهایی که یک صدم قدمت ما را نداشته و ندارند. بنابراین نباید این فرصت‌ها به آن‌ها داده شود و به قول شاعر: مائیم و نوای بینوایی ـ بسم الله اگر حریف مائی.

وقتی مجله تایم از طبیعت تالش نوشت

رنگ خدا0

مجیدی با اشاره فیلم «رنگ خدا» افزود: در موردفیلم «رنگ خدا» مطالب بسیار زیادی در مطبوعات داخلی و خارجی نوشته شده و مطرح شده است که خیلی‌هایشان انصافاً زیبا و جالب هستند. مطلبی که چندی پیش به دستم رسید، از مجله تایم آمریکا راجع به «رنگ خدا» بود که خیلی جالب بود. نویسنده مطلب محیط فیلم را به بهشت تشبیه و نوشته بود: «طبیعت اعجاب برانگیز ایران و تالش»

وقتی فیلمسازان خارجی ما را می‌بینند، می‌گویند: به راستی که شما چه پشتوانه خدادادی را دارا هستید و اصلاً نیازی به دکوپاژ ندارید.

باید قوم تالش را به جهان شناساند

درست است که تالش یک قوم فراموش شده است و درسال‌های اخیر بخصوص قرن اخیر به او جفا شده است، ولی فیلمسازان تالش، NGOها، سازمان‌ها و نهاد‌ها نباید خسته شوند. باید کار، کار و باز هم تاکید می‌کنم کار کنند؛ تا قوم تالش را بیشتر به ایران و جهان بشناسانند.

فیلم‌هایم هرکدام معرف گوشه‌ای از تاریخ ملت و مملکتمان هستند. «رنگ خدا» وظیفه و رسالت ما را مقداری سنگین‌تر می‌نماید. دوستان زیادی از منطقه تالش عکس‌های زیادی گرفته و برایم ارسال داشته‌اند و درخواست نموده که بدانجا رفته و فیلمی بسازم. نمونه‌اش آقای «محمد کوچکپور کپورچالی» عکس‌های بسیار زیادی برایم ارسال داشته‌اند و طبیعت بکر و دست نخورده گیلان و تالش را به من شناسانده‌اند که بسیار زیبا هستند. درست است که تالش یک قوم فراموش شده است و درسال‌های اخیر بخصوص قرن اخیر به او جفا شده است، ولی فیلمسازان تالش، NGOها، سازمان‌ها و نهاد‌ها نباید خسته شوند. باید کار، کار و باز هم تاکید می‌کنم کار کنند؛ تا قوم تالش را بیشتر به ایران و جهان بشناسانند. حرکت‌های بسیار خوبی در این ۳۰ سال انقلاب شده است. بنده مقداری از کتابهای «دکتر علی عبدلی» راجع به تات‌ها و تالش‌ها که از یک ریشه‌اند را مطالعه نموده‌ام و تحقیقاتی هم انجام شده و شاید در آینده‌ای انشاء الله خیلی زود و نزدیک بتوانم فیلمنامه‌ای درباره این قوم تهیه و تدارک ببینم و فیلمی در این مورد هم بسازم، تا دینم را بیشتر ادا نمایم.

درباره رنگ خدا

این کارگردان برجسته ایرانی در مورد چرایی اسم «رنگ خدا» گفت: یکی از روزهای فیلمبرداری با هنرپیشه نوجوان فیلم که نابینا هستند به بالای کوه‌های تالش رفتیم.

همان گونه که می‌دانید آسمان گیلان به دلیل شرایط اقلیمی و باران زا همیشه آبی، صاف و زیباست. بر عکس آسمان تهران که آلوده است. یک روز آسمان تالش صاف‌تر و آبی‌تر از همیشه بود که به بالای کوه‌ها رسیدیم. پایان کار هوا ابری شد و باران شدیدی گرفت و مجدداً صاف و آبی شد. هنر پیشه نوجوان فیلم پرسید: «الان آسمان چه رنگی است؟» و من بلافاصله به یاد یکی از آیه‌های قرآن افتاده و به ناگاه و بدون تأمل گفتم: «رنگ خدا» البته قبلاً قرار بود که «رنگ آسمان» یا اسم دیگری که پیشوند رنگ را داشته باشد اسم فیلم بگذارم، ولی به خاطر شرایط اقلیمی که آسمان تالش بالای کوه‌ها رنگ دیگری دارد و من از تلفیق رنگ‌ها خواستم رنگ بسازم که مافوق رنگ‌ها باشد و در آن ارتفاعات بسیار زیبا توصیف شود و زبان فیلم تأثیر گذار‌تر از سایر زبان هاست، بنابراین موقع بازگشت با توجه به جوابی که به هنرپیشه نوجوان و نابینای فیلم داده بودم، احساس کردم بین رنگ‌ها «رنگ خدا» می‌تواند فوق رنگ‌ها باشد که نام بامسمای فیلم هم الحمدالله و با کمک خدا انتخاب شد.

گردآوری از رمضان نیک نهاد 

محمد باقر خان گشت رودخانی (جد پروفسور رضا و شاعره سیمین بهبهانی ) حاکم نامدار تالش در تاریخ کهن

محمد باقر خان گشت رودخانی ، پسر امیر تومان محمد خان نوه فتح علی خان بیگلر بیگی و نتیجه امیر هدایت الله خان فومنی است که به سال ۱۲۵۵ ﻫ.ق از یک خانواده تالش الاصل در گشت رودخان فومن تولد یافت.
محمد باقر خان گشت رودخانی پس از طی مراحل تحصیلات ابتدایی و متوسطه ،تحصیلات عالیه خود را در مدرسه دارالفنون تهران به پایان برد و در نهایت با درجه سرهنگی فارغ التحصیل شد. نامبرده خدمات نظامی خود را از سال ۱۲۶۸ ﻫ.ق به عنوان فرمانده افواج (گروه) ششم تبریز شروع کرد و چندی بعد در سال ۱۲۷۴ماموریت یافت تا به خراسان رفته و اوضاع آشفته آن دیار را سرو سامان دهد.سه سال بعد از این با حکم ماموریت عازم فارس شد ودر سال ۱۲۷۸با درجه سر تیپی مامور خدمت در دارالسلطنه قزوین گردید.در سال ۱۲۸۸ به خاطر لیاقت و کاردانی از طرف ناصرالدین شاه قاجار ملقب به « شجاع السلطنه» شد. در ربیع اول ۱۲۹۰ﻫ.ق (اردیبهشت ۱۲۵۲ﻫ.ش)که شاه مزبور برای اولین بار از راه رشت – بندر پیر بازار- بندر انزلی راهی اروپا بود ،محمد باقر خان در این سفر جزو ملتزمین رکاب شاه و دارای عنوان آجودان شاهنشاهی بود. در سال۱۲۹۴در زمان صدراعظمی میرزا حسین خان سپه سالار قزوینی مراقبت و سرکردگی و رسیدگی به اماکن سلطنتی کشور به او سپرده شد و یک سال بعد نیز به درجه سرتیپ اولی ارتقای مقام یافت. در سال۱۳۰۳ بار دیگر مورد اکرام قرار گرفت و به دریافت لقب «سرداراکرم» مفتخر شد که این لقب برای اولین بار در ایران از طرف شاه به یکی از افراد با لیاقت و مورد لطف او اعطا می گردید. محمد باقر خان بعداز قتل ناصرالدین شاه در سال ۱۳۱۳ ﻫ.ق در کنار میرزا علی اصغر خان اتابک اعظم (امین السلطان)تا قبل از روی کار آمدن مظفرالدین شاه ،مملکت را به شایستگی اداره کرد و در حقیقت شخص اول نظام به حساب می آمد.وی در صفر سال ۱۳۱۴ به لقب سردار کل (وزیر جنگ)مفتخر شد وریاست کل قشون وزارت جنگ را بر عهده گرفت. در سال ۱۳۱۹به پیشنهاد محمد علی میرزا ولیعهد که در آذربایجان (تبریز)حکمرانی می کرد،مامور خدمت در آنجا گردید ودر همان جا هم به لقب امیر نظام مفتخر و تا سال۱۳۲۳ﻫ.ق که زمزمه مشروطه خواهی در ایران شنیده شد پیشکار آذربایجان بود.

پدر محمد باقر خان گشت رودخانی ،محمد خان (متوفی دهه سال۱۲۸۰ ﻫ.ق) از نظامیان برجسته ی عصرخود بود و در کشورمقام ومنصب امیر تومانی (از درجات نظامی قدیم) داشت وپدربزرگش فتح علی خان (متوفی ۱۲۲۵ ﻫ.ق)نیز از رجال دوره فتح علی شاه قاجار به شمار می رفت که سالها در خدمت عباس میرزا نایب السلطنه بود.وی به همراه برادرش حسن علی خان فومنی (مقتول ۱۲۱۵ ﻫ.ق)بعد از قتل پدرشان در سال ۱۲۰۱ ﻫ.ق به دربار قاجار رفتند وسالها در تهران به سر بردند،تا آنکه بعد از قتل آغامحمد خان قاجار و روی کار آمدن فتح علی شاه وارد سیاست شدند وبه حکومت منطقه ی فومن وحتی بعدها کل گیلان رسیدند .جد اعلای محمدباقرخان نیز همانطور که پیش از این بارها از وی یاد نموده ایم از حاکمان مقتدر اواخر دوره زندیه واوایل دوره قاجار بود که سرانجام در ربیع الاول سال۱۲۰۱ ﻫ.ق در میان پشته انزلی کشته شد وبا قتل وی شعله استقلال خواهی در گیلان برای همیشه خاموش گردید.آنطور که نوشته اندهدایت خان در حال فراربه سوی بادکوبه (باکوی فعلی) یا لنکران آذربایجان بود که به تیرتفنگ یکی از افراد کشته شد سربریده وی به طمع جایزه نزد آغا محمدخان قاجار فرستاده شد.در رابطه با وی آورده اند که مردی مهربان، گشاده دست و صاحب ثروت بسیاری در گیلان و حتی در اطراف رودخانه و لگای روسیه بود و چون اراضی حوزه شرب ولگا « اِتِل » خوانده می شد. به همین خاطر به «اِتِل خان» یا « اتورخان » نیز معروف شده بود. جالب آنکه از زندگانی و مرگ این امیر مقتدر دو ضرب المثل در ادبیات عامه ایران در همان زمان پدید آمد. که اینک با اندکی تغییر مورد استفاده قرار می گیرد.نخست آنکه به کسی که به اجدادو اصالت خانوادگی خود افتخار کرده و ثروت خود را به رخ دیگران بکشاند می گویند:«انگار نوه اتورخان رشتی است» دوم همانطوری که گفته شد وقتی سر هدایت خان را جدا کردند. برای بردن آن به دریار قاجار به قدری عجله به خرج دادند. که بعدها هر کسی که در کاری عجله فراوان داشته باشد میگویند:«مگه سراتورخان رشتی را آورده ای؟» یا«مگر سر آورده ای».به هر حال این خاندان چنانکه دانسته شد در اصل گشت رودخانی (کمال محله)بودند که در گیلان به فومنی معروف بودند. ایشان بخشی از سال را در روستای گشت نیزاقامت داشتند و به روایتی نیز از نسل خاندان حکومتگر اسحاقوند (اسحاقیه)دردوره صفویه می باشند.بازماندگان این خاندان در اوایل دوره رضا خانی که داشتن نام خانوادگی اجباری گردید هرکدام شناسنامه ای با نام خانوادگی مختلف گرفتند که امروزه بازماندگان ایشان با نام خانوادگی :فومنی ،هدایتی ، هدایت زاده ،سرتیپ پور، ابتهاج ، گیلانشاه ، رضا (پُرفسور فضل الله رضا)،انصاری فومنی، امیر حشمتی ،محمودی بیات ،شیر دل پور، خانحاکمی ، وشمگیر، دیباج و بهبهانی (شاعره سیمین بهبهانی) و… شناخته می شوند.
وی سرانجام درسال۱۳۲۶ﻫ.ق (۱۲۸۷ﻫ.ش) در گذشت ودر مقبره خانوادگی پدر خانمش اتابک اعظم در قم به خاک سپرده شد.
محمدباقرخان در دوران زندگی خود سه همسر اختیار کرد که همسر اول و دوم او از دختران میرزا محمد خان مجد الملک سینکی (پدرمیرزا علی خان امین الدوله و پدر بزرگ محسن خان )- عمه های دکتر علی امینی مجدی (نخست وزیر سابق ایران)و خاله های احمد قوام السلطنه و میرزا حسن خان وثوق الدوله –بودند. همسر سوم او نیز دختر میرزا علی اصغر خان امیر السلطان( صدراعظم دوره مشروطه)بودکه در مجموع از ایشان فرزند و فرزند زادگانی به وجود آمد که برخی از معروف ترین آنان عبارتند از : امیر حسین خان سردار شجاع ،غلامحسین خان بیات ماکو،توران امیر سلیمانی(از همسران رضا شاه ،مادر شاهپورغلامرضا )،امیر حسین خان شجاع السلطنه ،کیومرث وشمگیر ،فاطمه بیات(همسر سر تیپ افشار طوس)، دکتر باقر بیات( نماینده سابق ایران در فائو)و…
منابع: تاریخ نویس مشهور گیلان ، کیوان پندی ( ۱-خاندان حکومتگر ایران،دکتر باقر عاملی . ۲-سرزمین و مردم فومنات، تالیف نگارنده،چاپ دوم،با اندکی تغییر واضافات.)
 گردآوری از رمضان نیک نهاد با بهره گیری  از پایگاه تالش شناسی علی عبدلی با اندکی ویرایش

 

علی ناصر شاعر نامدار تالش در جمهوری آذربایجان

علی ناصر که از شاعران ومبارزان نامدارتالش شمالی است ،نامش علی و تخلصش ناصر است که درمیان تالش ها بهعلی ناصر شهرت دارد . او درسال 1955برابربا 1334خورشیدی در شهر لنکران (لانکون) جمهوری آذربایجان بدنیا آمد . علی ناصر از مبارزان نامدار جنبش ملی تالشان جمهوری آذربایجان بود که پس از سر نگونی جمهوری تالش مغان ، به مدت 8سال درزندان قبوستان باکو زندانی بود ،او پس از آزادی دیوان شعر باهاند تولشَه بلبل را به زبان تالشی منتشر کرد .
علی ناصر چندین کتاب به تالشی چاپ نموده است که معروفترین ان غزلیات وَش گِتَه دیل (دل آتش گرفته ) نام دارد. او هم چنین بیش از پنج کتاب به زبان رسمی جمهوری آذربایجان ، ترکی دارد وعلاوه براین آثاری هم به زبانهای روسی ولزگی وهمچنین ادبیات کودکان ، بازی و شعر طنز دارد .

علی ناصر بیش از دوسال درشهر لنکران ،سردبیر روزنامه ایمپولس بود که به زبان ترکی منتشر می شد علاوه براین مدتی هم عهده دار روزنامه اِلین سَسی بود .

علی ناصر در سال 2010 به عنوان رییس مرکز مدنیت تالش در باکو انتخاب شد تالشان جمهوری آذربایجان اورا شاعر رنج کشیده وملی خود می دانند .
کتاب غیب ِ نیدو (ندای غیب) از سروده های علی ناصر شامل هفت مرثیه به تالشی شمالی است که به کوشش دکتر علی رفیعی جیر دهی و الهام قلی زاده هفت خوانی ابتدا به فارسی بازنویسی سپس تمامی مرثیه ها را آوانویسی و همراه با پیوست واژه نامه ترجمه نمودند. صرف نظر از ارزش دینی و فرهنگی بسیار زیاد غیب نیدو، کتاب حاوی داده های بسیار ارزشمند گویشی است که می تواند به عنوان منبعی سودمند و دست اول در مطالعات زبان شناختی مورد استفاده قرار میگیرد .
نمونه هایی از سروده های علی ناصر :
1- «چوكو آز لول ببوم؟!»
آي هـــوني يـون، گـــولمَچَــيون، آز ديوم
چــول ببي ووتدَن؛ چــوكو آز چول ببوم؟!
سا هـَزو سورون رقم هست، كانه دوم
خــول ببي ووتدَن؛ چــوكو آز خول ببوم؟!
هــاردمــه قـسـم به خـــــدو آز رَسَــــم
كــــول ببي ووتدَن؛ چـوكو آز كول ببوم؟!
آوشــوميم آز، آي سَتينـون، آي چيتــون
شول ببي ووتدَن؛ چوكو آز شول ببوم؟!
هـمــه يْ سَــه شينـه شَكـَيه ام زوون
لــول ببي ووتدَن؛ چــوكو آز لــول ببوم؟!
ناصيــري دورانيم، عــذوب كــش، اسير
يــول ببي ووتدَن؛ چــوكو آز يــول ببوم؟!
برگردان فارسي:
چگونه من لال باشم؟!
اي چشمه ها، آبگيرها، من دريايم.
مي گويند چاله باش؛ چگونه من چاله باشم؟!
صدها هزار سال سن من است، درخت پيرم.
مي گويند شاخه باش؛ چگونه من شاخه باشم؟!
به خداوند سوگند خورده ام كه من رسيده ام.
مي گويند كال باش؛ چگونه من كال باشم [در حالي كه رسيده ام]؟!
من ابريشم هستم اي «ساتن» ها، اي «چيت»ها!
مي گويند «شال»باش؛ چگونه من شال باشم؟!
اين زبان (تالشي) از همه ي زبان ها شيرين تر است.
مي گويند لال باش؛ چگونه من لال باشم؟!
ناصر دورانم،‌عذاب كش، اسير.
مي گويند بزرگ باش؛ چگونه من بزرگ باشم [در حالي كه عذابم]؟!
2-Oroxın
Rost bin həmə xəlğon çəmə millətdə həvəs ni
Merdon dılədə şairi imdodərəs ni
Lef sıngo kilim xolçə pəlosən bə cəhəndəm
Heşğə təmonən beştə çı dasto əvəz ni
Çaş vində, dılım sütdı, evəştə, kıve merdon
Tijin güşədə bəs boçi ın dardi əməs ni
Oğoye şəvı rüj ğələmım gardə nıvışdə
Vironədə alim püre, əmmo ki dərəs ni
Ambü bərəsə vaxtədə ha ho məkə şair
Zindon botıno çan kərə bəs xonə be, vəs ni
Oğo bəkəson jeydənin çı tarsıkü mijə
zindon dəşe çı yordisə xəlğikü həvəs ni
Nasir bəbolin kədəki əğlon həni vəsse
vəsse oroxın ıştı kitobi handəkəs ni
برگردان فارسی :
رها كن(تمام كن)
همه ي ملت ها برخاستند ولي ملت ما را هوس برخاستن نيست
در ميان مردان براي شاعر(علي ناصر) امدادرسي نيست
به جهنم كه لحاف از سنگ و گليم بي ارزش
در حال از بين رفتن است و جايگزيني ندارد
چشمم مي بيند٬ دلم مي سوزد و شعله ور مي شود٬ كجايند مردان؟
گوش ها تيزند پس چرا اين درد را كسي نمي شنود؟
قلمم بيدار است٬ شب و روز حركت مي كند و مي نويسد
عالم در ويرانه فراوان است٬ اما كسي نمي فهمد
گلابي(ميوه) در وقت خود خواهد رسيد٬ اي شاعر٬ هاي و هوي به راه مينداز
چند بار زندان براي تو خانه شد٬ كافي نيست؟
آنان كه بيدارند٬ از ترس مژه بر هم نمي زنند٬
زندان رفتن بخاطر وطن براي مردم هوس(آرزو) نيست
ناصير٬ اهالي منزل گناه دارند٬ ديگر كافي ست
كافي ست٬ رها كن براي كتابت خواننده اي نيست.
 از :رمضان نیک نهاد

هارون شفیقی عنبرانی ، شاعر ،ادیب وعارف نامدار تالش

استاد هارون شفیقی عنبران به سال 1296 در روستای عنبران در دامنهء جنوبی رشته کوه البرز چشم به جهان گشود. پدرش ملا نجم الدین فاضلي وارسته در کار کشاورزی, دامداری و خرید و فروش تولیدات روستایی و مادرش حمیرا,(فرزند شيخ علي تالشي) بانويي اديب و شاعر بود. هم اين مادر چون پسر بزرگترش را «موسي» نام نهاده بود، اين پسر کوچکتر را به مناسبت «هارون» نام نهاد.
استاد تحت تاثیر مادرش به کار شعر می پرداخت. مادرش اولین راهنمای او بود که در اوان کودکی او را با آثار برجستهء ایران نظیر مثنوی معنوی, منطق الطیر, گلستان و … آشنا کرد.
وي در کودکي و نوجواني ـ به گفته خودش ـ حتي يک روز به مدرسه نرفت و تا چهارده سالگي نزد مادرش به تحصيل پرداخت و متوني همچون نفحات الانس جامي، تذکره الاوليا، منطق الطير، الهي نامه و مصيبت نامه عطار، مثنوي مولانا و کيمياي سعادت غزالي را به تشويق مادر مطالعه کرد. مادري که اولين و بزرگترين معلم و مشوق اين فرزند بود و اين متون ادبي و عرفاني را به او آموخت، همان حميراي عنبراني شاعر است که نمونه شعر او اين است:
صحنه هستي به غير از خاکداني بيش نيست
سعي مردم جز براي آب و ناني بيش نيست

اين همه بار گران بر دوش موري همچو من
در ميان عرصه عشق امتحاني بيش نيست

قلب خون آلود من در سينه پر آتشم
تيرباران حوادث را نشاني بيش نيست

زندگي هر چند تلخ است و تحمل ناپذير
در قبال عالم جاويد، آني بيش نيست

بيش از اين بارگران درد بر دوشم منه
بيشتر بار تو را تاب و تواني بيش نيست

رنج بردم تا به بازار جهان سودي برم
ديدم آخر حاصل رنجم زياني بيش نيست

استاد شفيقي به حقيقت دانشمندي خود ساخته بود، اما مدت کوتاهي نزد سيد نظام الدين عنبراني (م ۱۳۵۹ق) و دو سه سالي نزد پسرخاله دانشمندش سيد محمد طاهر قريشي مينابادي (م۱۳۳۸ش) مقدماتي از علوم ادبي و عربي را فراگرفت و با آن که به دلايل خانوادگي تحصيلاتش تقريبا ناتمام مانده بود به سال ۱۳۲۴ش از استاد اخير خود اجازه اي علمي (گواهينامه اي غيررسمي داير به حق تدريس علوم قديمه) به سبک حوزه هاي علميه اهل سنت، گرفت و بعد که در ۱۳۲۶ ش از عنبران به تالش مهاجرت کرد، به استناد همان گواهينامه سنتي در اداره آموزش و پرورش شهرستان تالش استخدام شد. چهار يا پنج سال بعد، استاد در اوج نهضت ملي کردن صنعت نفت ـ با سرودن قصيده اي عربي در حمايت از اين نهضت و گريز به ستايش رهبر روحاني آن نهضت ( مرحوم آيت الله ابوالقاسم کاشاني) اين اجازه را به تصديق آيت الله کاشاني رسانيد و با پشتوانه آن توانست به تدريس در دبيرستان ها بپردازد. آخرين سمت او رياست «دبيرستان هلاکو رامبد» در تالش بود که اينک «دبيرستان دکتر شريعتي» نام دارد. اما اصل اين تصديق با ديگر مدارک و يادداشت هاي استاد شفيقي در حريقي عمدي که پس از انقلاب در اين دبيرستان رخ داد، به همراه سه هزار جلد کتاب نفيس و تمام پرونده ها و ميز و نيمکت دبيرستان طعمه آتش شد.
پس از بروز اين وقايع، زندگي استاد شفيقي قرين ناآرامي و ناکامي گشت و در ۱۳۵۸ يعني در همان نخستين سال انقلاب، از خدمت آموزش و پرورش بازنشسته شد. استاد شفيقي بر اثر اين عوارض و موانع، دچار افسردگي شد و ديگر زندگي را قابل تحمل نمي يافت. تا آن که چند ساله پاياني عمر خود را از تالش به درآمد و نزد پسر خود در تهران در ناحيه نارمک گذرانيد. استاد شفيقي عاقبت در روز دوشنبه يازدهم تير ۱۳۸۰ بدرود زندگي گفت و در وادي «سيدنيکي» شهر تالش به خاک سپرده شد.
آثار و تاليفات
از شفيقي اين آثار مکتوب به يادگار مانده است:
۱- غنچه هاي دانش (شامل شرح حال و نمونه آثار بيست و پنج شاعر 
گيلاني) چاپ ۱۳۳۲
۲- گفتار ( شامل مقاله هاي کوتاه هارون شفيقي در باب مسائل اجتماعي) چاپ ۱۳۳۷
۳- ترجمه کتاب «ايها الولد» از ابوحامد غزالي از عربي با عنوان يک نامه به فارسي، چاپ ۱۳۳۷
۴- گفتگو ( گزينه اي از اشعار در قالب قصيده و غزل که شاعر به اقتفاي استادان متقدم (سعدي، حافظ، خواجو، کليم کاشاني، مشتاق اصفهاني و …)
و يا شاعران معاصر(پروين اعتصامي، سيمين بهبهاني، پروين دولت آبادي و …) سروده است، چاپ ۱۳۴۳
۵- جهانگرد بزرگ، ترجمه و اقتباس از اثري از يکي از نويسندگان عرب به نام عبدالله فکري، در مقوله اصالت عقل در قالب داستان، چاپ ۱۳۴۶
۶- علما و عرفاي عنبران، تاريخچه عنبران اردبيل و شرح احوال علما و عرفاي آن روستا، چاپ ۱۳۶۵
۷- تنبيه النفس، قصيده اي به مطلع ذيل در استقبال از شينيه خاقاني، چاپ ۱۳۷۲
مرا ديوانه نفسي هست، تن، تاريک زندانش
خرد فرمانده زندان و او محکوم فرمانش
۸- مولانا خالد نقشبندي، شامل احوال و آثار و نمونه اشعار و مکاتيب مولانا خالد کرد که با تقريظ و موخره اي به قلم من نويسنده منتشر شده است، چاپ ۱۳۷۵.
——————————————————————————————–

چکیده ای از زندگی نامه استاد هارون شفیقی عنبرانی ازجواد خانلری 11تیر ماه 1387 :

«نغمه کجا و من کجا ساز سخن بهانه ایست سوی قطار می کشم ناقه بی زمام را»[1]

سرزمین کهن و مینو سرشت تالش[2] علی رغم گمنامی اش[3]، نوادر و نوابغ زیادی را به بشریت و جهان اسلام تقدیم داشته که در مقایسه با بسیاری از ممالک و ملتها اگر چه اندک است ولی زیاد هم تهیدست نبوده . این دیار نبوغ پرور، فروغ ستارگان زیادی را در دعوت، شریعت، عرفان، ادب ، سیاست وسایر علوم و فنون نظاره کرده و سر انجام غروب آنها را نیز شاهد و پیکر دُرّ فامشان را در بستر صدف گون خویش به خواب ابدی فرو برده است.

سرزمینم سرزمین غصه هاست شهر سبز آشنای قصه هاست

مبدأ دروازه ی فــــردوس هاست مرکــز خاکستر ققنوس هاست

« لِدو» از این سرزمین گُــرد خیز هم «کلاچرمینه» دشمن ستیز

هم «داتام» و «تیرداد» و«آرتاگور» شـرزه شیرانند در تاریخ دور[4]

زردشت شهیر، امام عبدالقادر گیلانی ، شیخ عبدالکریم گیلی ،شیخ زاهد گیلانی ،شیخ صفی الدین اردبیلی ،سید شرف الدین تالش دولابی و … ستارگانی که انوار وعظ و ارشاد شان در آسمان این مرز و بوم راهنمای گم گشتگان دشت ظلمت است و رهگشای اسرار عبودیت ،شیر مردانی چون مازه ،بابک ، طالشقلی، میر مصطفی ، هزی[5]، میرزای جنگلی ، خاندان سید اشرف تالشی ، خاندان سید شهاب الدین، عبدالعزیز شریعتمدار تالشی، همت اف ،نصیر لی ، پرتو ماه…[6] که هجای درس و چکاچک چماقها و صدای تفنگ هایشان نغمه ی دلنواز آزادیست و یادگار گنبد دوار تاریخ .

سینه ی تالش به چنین سینه ریزی مزّین و مفتخراست ،اینان و امثالشان کسانی هستند که شاید در برهه ای از تاریخ پرمجاهده شان برای بسیاری مزاحم و مایه ی درد سر تلقی می شدند و عده ای نیز شاید به خاطر عقایدشان محکوم به مرگ شده باشند اما شخصیت هایی هستند که هر یک بنوعی و در بعدی در برافراشتن ستون های اعتلا و ترقی سرزمین مصیبت دیده ی تالش و کیان بشریت سهیم و نقشهای بسزایی داشته اند و حیات و مماتشان در خدمت بشریت رقم خورده و دوامشان بر جریده ی عالم ثبت است .
در پی آن نیاکان نیک، علامه هارون شفیقی عنبرانی الف قد هزاره دوّم تاریخ تالش ،یکی از سلسله های این گردنبند گوهرین است .

در دهه ی آخر قرن 12 ش[7] و سالهای آخر سلطنت احمد شاه قاجار، در عصری که ایران زمینگیراستعمار گران خارجی و شاهان و خوانین محلی بود و نهضت جنگل و استقلال گیلان و تالش به پایان سالهای عمرش نزدیک می شد ، در دامنه ی جنوبی رشته کوههای تالش به فاصله ی 30 کیلومتری از آرامگاه شیخ صفی در خانواده ی یکی از خاندان های نجیب و با برکت دیار عالِم خیز و عارف پرور عنبران از پدری فاضل و والا همت، و قانع و مناعت طبع بنام «نجم الدین » که رنج و تلاش را با صبر و رضا عجین کرده بود و مادری عارف و دانشمند بنام «حمرا» که دلی خونین و خاطری از غم پریش و از عقرب زمانه صد گونه نیش داشت[8] فرزندی به دنیا آمد که اسمش را بنابه تاسی به نیاکان نیکش ،هارون گذاشتند تا زخم درد مندان را مرهم باشد و دل رمیدگان رامو نس و همدم .

بازم نظــــــر افـــــتاد به کهــســــار عنـبران من عاشــقم به کـــــوه وبه گـلزار عنبران

هــــرصبــح و شام زمـــــره بانــگ ذاکــــران در بــارگـــاه قـــــافلــــه ســـالار عنبــــران

طاعــــون و سیل و زلــــزلــه و بیمــاری وبا کــس را سراغ نیسـت در اعصار عنبــران

خاکش چو کیمیاست که صد نابغه ی زمان بــار آمــده ز خــاک گُوهــــــر بار عنبران[9]

هارون علی رغم اینکه تولدش با خزان آغاز شد ،با شکوفایی اش زندگی والدینش را که پنج نوگل باغ زندگانی خویش را به خزان ِ تقدیر سپرده بودند بهاری کرد . دُردانگی و نبوغش وی را برجسته و ممتاز کرده بود و ملزم شد زیر نظر والدین و خصوصاً مادر و همین طور دایی اش تربیت و آموزش خویش را به پیش می برد .

او در بیـــان و حـــرف زبــــان مرا گشــاد او درس شعـــر و فضــل مرا جمله یاد داد

او مـادرم نـــبود جهانی از فضـــــل بـود او راهـــنمای زنـدگی ام بــود و اوستـــاد

نامــــی نـــبردم از پـــدر و از وفــــای او از آن تــحمّــــل غـــم و رنـــج و جفــای او

از بــــار زنــــدگـی سنـــگین و کـــار وی و ز صـبــــر نـــاگــــزیـــــر وی از رضـــای او

هرچـــه است در من امـــــروز از کــمـال از اوســــت گــــر نـــگویم بـــاشد مرا وبال

چــون گلــــبنی مرا پــــروریــــد و رفـــت بر شـاخسار گــلبن خود گل نچید و رفت[10]

روزها و سال های کودکی اش با غفلت از آنچه که منَّجم روزگار برای نجم بخت« نجم الدین» طالع دیده بود با بازی هایی از قبیل سُرسُره واسکی چمن ،یقل دقل ، بازی درگِل وشل و كاه خرمن و برف… طی[11] می شد .

یـــادش به خیر عــالـم زیبــای کـــودکی کـــز غـــم خـــبر نبود در دنـیای کودکــــی

در گــرد و خـاک زندگی ما بستر شدی گــــــردی نبود لیــک بسیمـــای کودکــــی

از بــام تــا شام به بازیچه می گـذشت آسـودگـــی نـــداشت ســراپای کودکـــی

با آنهمــــه دونـــدگی و خستـگی و رنج آرام بـــود صحنه ی غـوغـای کودکــــی[12]

اما صحنه ی پرغوغا و شیرین کودکی هارون زیاد دوام نیاورد و با از سر رفتن پدر ،غنچه خزان زده نو شکفته اش پژمرده تر و گواراشربت زندگی به کامش تلخ تر شد .

هارون کم کم بزرگ و بزرگتر می شد و هرچه قد می کشید قدرش افزون ودامنه ی علمش نیز وسیعتر شده و نهال وجودش بیش از پیش زیر بار دانش می رفت .

ایشان در دهه ی اول عمرش در محضر علما و ادبای صاحب نام عنبران از جمله دایی اش شیخ محمد سعید نقشبندی[13](قافله سالار عنبران ) و حاج سید نظام الدین عنبرانی و اساتیدی دیگر زانوی تلّمذ زد ،و در سنین سیزده چهارده سالگی دیوانهای شعرا وکتب دانشمندان بزرگ را مطالعه و حفظ کرده و از حزمن دانش آنها خوشه می چیند و چنین پشتکاری بدون مدرسه رفتن ،وی را در همان آوان جوانی مسئله آموز صد مدرس کرده بود .

هارون بعد از طی مراحل مقدماتی ، تحصیلاتش را در محضر پسر خاله اش سید محمد طاهر قریشی در دهکده ی میناباد پی گرفت و در حالی که بغاوت خرد را با سپاه عشق رام کرده بود از نزد وی موفق به دریافت «اجازه نامه» اجتهاد و افتاء شد.[14]

در سرزمین سرسبزو با سخاوت تالش که هر ساعت و هر روزش فصلی دارد ،هارون جوان برخلاف بسیاری از انسانها که از فصلهای مختلف و رنگارنگ برخوردارند ،خزان یاس ونومیدی نسبت به «اهمیت امانت الهی و رسالت انسان» تمام برگ و بر امیدش را بر باد داده ،و ساز و برگ زندگی اش به یغما رفته است ،از کشت خاطرش جز غم و از صحرای دل بی حاصلش گیاه نومیدی هم نمی روید.

بهـــــار آمـــــــد و من خـــــــزان دیـــــریـــنم اگـــر هــــــزار بهــــــــار آورنــد مــــن ایــنم

پـرند دشـت و دمن بین صـفای باغ و چمن ســـپس بیا به تمـــــاشای قلــب خـونینم

شـــب سیاه مــــرا نیست غیر صبح سیاه بــه هر کـــجا نگه می کنـــم ســـیه بینـم

دمـــی ز غـــم مــــــرا بــــی الم نگــذشت مگــــــر که اهـــل دلــی کـــرده نــفــــریـنم

به جز مــرارت هستی به جز حـلاوت مرگ بــه بزم دوســت نــدارند تـلخ و شـیرینم[15]

اما در این نامیدی برایش بسی امید نهفته بود واین یاَس و حرمان نه تنها مانع پیشرفت و پشتکار وی نشد بلکه وی را تا جایی رساند که با تلاش بی وقفه اش با پشت سر گذاشتن موانع سربازی و ازدواج در سال 1322( ه ش) تأسیس اولین مدرسه به سبک جدید را در تاریخ عنبران به اسم خویش رقم زد .

اما ظاهراً روزگار برخلاف مراد استاد پیش می رفت ،موقعیت خاص عنبران و اثرات سوء جنگهای جهانی و تجاوز قشون روس و شرایط نا بسامان تالش وگیلان و همچنین حمله ی دموکرات ها و غائله ی آذرباییجان ،استاد شفیقی را وادار به هجرت بطرف جلگه ی تالش کرد،در تالش بعد از چند سال تدریس ، در سال 1328 ش رسماًبه استخدم وزارت «فرهنگ»آن زمان درامد .

ایشان بر خلاف بسیاری از پیشوایان محلی که به برکت انتساب به پیامبر اکرم و ارتباط با سلاطین و خوانین ،به بهانه ی دین ازدست رنج مردم ستمدیده و زحمت کش ارتزاق وتعیین قلمرو می کردند ،در کسوت معلمی دلسوز ،عارفی خائف ،زاهدی قانع و ادیب و فیلسوف فرهیخته و مجتهدی متشّرع با تحمّل رنج و مشّقت و تحمیل سختی زندگی به خانواده اش ،به شهر و روستاهای آن زمان خطه ی تالش به منظور فقرزدایی فرهنگی نقل مکان کرده و باحقوق ناچیز معلمی که بیشترش هزینه می شد ،صورت خویش را سرخ نگه داشته وگام به گام آهسته و پیوسته با «زنگ انشاء» رنج ومحن شاگردانش را با «گفتار»ش به «گفتگو»می کشاند و با «غنچه های دانش »آنها را شکوفا کرده و با «جهانگرد بزرگ »به سیر و سیاحت به آفاق وانفس می برد. [16] که ما حصل این شمع فکرت سوختن و بزم خرد افروختن ،و عمر را در سخن «باختن »انباشتن و حاصل را هیچ وصفر پنداشتن.
علاوه برافتخار تدریس در مدارس و دبیرستان های تالش ،اسالم ،رضوانده و طالشدولاب و آموزش بچه های اکراد و اتراک و گیل و تالش و دانش پژوهان پره سر ،اردجان ،پونل و ملال و خوشابر و بطورکل زیر پوشش قرار دادن فرزندان منطقه از آستارا تا ماسال و ماسوله و شفت و فومن وانزلی و تدریس د رمدارس عربی و ادبی کناره ی دریای شمال بالأخص در دهه ی60 در مدرسه ی علمی محمدیه شهر تالش و مدارس جنوب کشور تألیف ده ها کتاب و صد ها مقاله و رساله است که بسیا ری از تحصیل کردگان معاصر را به صورت مستقیم و غیر مستقیم وامدار خود ساخته و جرائدی از قبیل «یغما» ،«آینده» ،«پرچم اسلام »[17] مزین و مفتخر به درج مطالب و مقالات خود کرده است . 
او تنها فرد یا یکی از اولین کسانی هست که قبل از نهضت علمی تالش ،چاپ اولین مقاله ی تالش به نام «مجله ی طوالش » [18]را به اسم خود ثبت کرد.

استاد عنبرانی همانطور که در مواجه با ریشخند و تغامر زنده کشان مرده پرست و بی بنیه که وارستگان را ریز می بینند وارزش و نکوداشت انسانها را به پس از مرگ موکول کرده و در گورستان ها می جویند، با سیمای جسور وسیمانه اش «شکیبا » [19]بود و با فراست و درایت ،آنان را به قدر عقولشان مخاطب می ساخت .

او در برابر کجروی ها و کسروی ها ،ملی گرایی ،کمونیسم ودیگر احزاب و نِحَل که اغلب از حربه های زر و زور و تزویر برخوردار بودند و از زیردست آزاری ابايی نداشند ،از آنجا که آنها را در ورطه ی انحراف می دید، کمترین مداهنه و انفعال نشان نمی داد ،وبا زبان حال و چه بسا قال می گفت که گاهی هم نگاهی به نگاهشان داشته باشند و به«سپنج»و چند روز «دورگردون» مفتون نشوند . و فراتر از این او برخلاف بسیاری که برای دو نان منت دونان می کشند و آب رخ میریزند ،آستین قداست و فتوت هارون گونه ی خویش را به آستان سلطانی نیالود ودرّ دری اش را خاقانی وارجزکس بی کسان، نثار ناکسی وخاقانی نکرد ،بلکه به دور از اتباع سُبُل و رنگ تعلق و تعبیر دین از دالان تنگ احزاب ملی مذهبی، با استعانت از خداوند واستقام صراط مستقیم همه ی بنی آدم را اعصای یکدگر و عموزادگان هم می پنداشت و خویش را نسبت به محنت دگران بی غم نمی دانست ،که مقالات «م .شَغب »(مسیحی نومسلمان )،قصیده ی «ادّعا »[20] ،« عدالت علی در دادگاه عدل الهی »،….. نمایانگر راسخ بودن و راست قامتی این «پیر دیرتالش »[21] می باشد.موقف این رادمرد در برابر نابسامانیهای کشور و غائله ی آذرباییجان و بحران تالش و گیلان در حوالی سالهای 1320 و1323 ش گرچه چون بسیاری از آزاد مردان و خاندانش[22] پاداشی سنمّارگونه داشت ولی بجا و ستودنی است ،علامه عنبرانی با تیزبینی به موقع اش برای حفظ یکپارچگی کشور در شرایط دشوار و نفس گیر، با بیانیه ها و قصیده های حماسی اش ،اعلان موقف و موجودیت کرد و نسبت به پیامدهای تهاجم دموکرات به سر کردگی بیشه وری و شبستری و انحراف و ناتوانی دستگاه حاکمه و عواقب وتبعات آن هشدار داد و در 5 فروردین 1323. ش در مضمون قصدیه ای حماسی با مطلع :

ای محــیط با صــفا ای بلـــبلان را آشیــان ساحــت گیلان زمین گهوار امن و امـان

فتوای جهاد صادر کرد ،که بیانگر نهایت رشادت و شجاعت ،و اوج ایمان و وطن دوستی این بزرگ مرد تاریخ تالش است .

علامه شفیقی در منتهای وارستگی برخلاف بسیاری از نام آوران که با برچسپ های مادی خودشان را عرضه می کنند و با ابتلا به کمترین خاری از بلا، تخلیه می شوند، از آنجایی که جامع الاطراف و دائرةالمعارفی زنده بوده و تخصصی وافر در علوم و فنون مختلف داشـت، به درویشی قنـاعت می کرد و به گمنـامی و افتادگی رضایت می داد و هیچ وقت به القاب و ارادات ، وتعاریف و تمجید های موجّه از جانب محافل ادبی، فلسفی، عرفانی ومشاهیری از قبیل یغمایی، فروزانفر، محمد تقی جعفری، جلال آل احمد ، مودودی، شیخ کمال الدین نقشبندی …و مباحثه و مکاتبه و بعضاً مناظره و حتی به تأیید به درجه ی اجتهادی اش از طرف مرحوم آیت الله سید ابوالقاسم کاشانی مغرور و مفتون نشد و از موقعیت و مدارک و مدارج علمی خود « نه تنها سوءاستفاده نکرد بلکه استفاده هم نکرد»[23] و همواره این گمنامِ شهیر خودش را هم سطح شاگردانش بحساب می آورد و آنها را دوست یا عالم و دانشمند خطاب می کرد .

رقّت قلب وی در تفسیرقرآن کریم و دقّت نظر درتدریس « شرح الفیه» و«نهج البلاغت »وتبحرش در ادبیات فارسی، عربی، ترکی و تالشی برای هر بیننده حکایتی مفصل از مجمل می کرد که قصیده ی شینیه «تنبيه النفس » و ترکیب بند «تقدیم به پیشگاه رسالت »و… از شاهکار های ماندنی درکلام و ادب و عرفان می باشد.

چنین ویژگیهایی شاخص که از مشرب رحمت العالمین سرچشمه می گرفت ایشان را لایق احراز کرسی استادی دانشگاه «الازهر» و پیشنهاد تدریس در دانشگاه های معتبر جهان و دول عربی و کاندیدای دکترای افتخاری[24]«آکادمي ملی جمهوری آذرباییجان » و عضویت در«مرکز مدنیت تالش»در باکو وهمت تأسیس «مرکز فرهنگي تالش »[25] در پونل و همچنین استادی حوزه های علمی کشور کرده بود.

اما وی خدمت به مردم ایران حصوصاً مردم ستم کشیده ی تالش که کوله باری از مظلومیت متراکم نسلهایش را طی سالیان متمادی به دوش می کشید و قسمت عظیمی از سرمایه های فکری و استعداد ها ی سرشاررا در سرزمین حاصل خیز تالش بدست پرورندگان توده های سیاسی که از سمت همسایگان شمالی و غربی به این سرزمین هجوم می آوردند ، وطی جنگهای متوالی و چالشهای ایدئولوژیک فرسایش، وبه هرز و هدر رفته بود ،بر تمام امکانات مادی و معنوی ترجیح داد، و نهایتاً شرایطی که در اواخر ده60 از لحاظ اجتماعی و اقتصادی و سیاسی به وی تحمیل شده بود قوای جسمی اش در شُرُف تحلیل قرار گرفت که منظومه را كه در جواب استاد اردشیر عابدی ماسالی تقدیم داشته نمایانگر جام جهان نمای زندگی جان کاه و طاقت فرسایش می باشد که چسان با سرایش چکامه «غریب» در غریبی نیز غریب زیست. 
این رادمرد سرانجام در نهایت وارستگی که تنها غم یار داشت و در دبستان عمر مدرسه ی عشق ازاستاد ازل ،فقط درس ترک جان و مال آموخته بود در حالی که سر بر اوج کیوان داشت در 11 تیر 1380 ه.ش در ضلع شمالی سرای«سید نیکی » شهر تالش با بجا گذاشتن فرزندان و شاگردانش و ارادتمندانی شایسته، مرگ کم بها را که با ناز می آمد سوی ایوان وی را به آغوش پذیرفت و دار فانی را وداع و طایر روحش آزاد و نقاب خاک برخ تابناک خود کشید .

خوشا در بستر مرگ اوفتادن،ترک جان کردن میان خاک و خون اسرار عشقش را نهان کردن

خوشا در صــــورت شـدن بـال و پـر درآوردن به روی خار و خاشاکی به کویش آشیان کردن[26]

نپیوستم در این بســـــتان ســــــرا دل ز بنــــــد ایـــــن و آن آزاده رفتــــــم
چــــو باد صبح گردیــــدم دمـــی چـــند گــــلان را آب و رنـگی داده رفتـــــم

چو رخت خویش بربستم از این خــاک همـــه گفتند بــا مـــا آشــــــنا بـــــود

ولــیکن کس ندانســــت این مســافـــر چــه گفــت و بـا که گفت و از کجا بود[27]

——————————————————————————–
پی نوشت ها :

[1] – اقبال لاهوری دوست داشتم نگارش زندگینامه استاد از افراد آگاه به زندگیش خصوصاً دوستان و فرزندانش بر می آمد ولی گویا خوشتر آن باشد که راز دلبران گفته آید در حدیث دیگران بناچار وادار به نگارش آن برای شاگردان و ارادتمندانش خصوصاً در جنوب کشور شدم.

[2] – تالش مورد نظر نگارنده همان تالش کهن می باشد که کشوری مستقل بوده و در کتاب « منم تیمور جهان گشا» از تالش بعنوان کشوری مستقل یاد شده که از زمان های بسیار قدیم از سفید رود رودبار و طالقان تا رود کورا و والاش ( انتهای جلگه ی لنکران و دشت مغان )در جمهوری آذرباییجان کنونی و کنار ه ی جنوبی دریای کسپین (قزوین) تا نیمی از آذر باییجان را شامل می شده است و در گذشته های دور کشور و دولت به حساب می آمده که در زمان فتحعلی شاه به خمسه ی تالش (کرگانرود ، اسالم، طالشدولاب، ماسال وشاندرمن )، و بعدها به رژیم هایی که دچار شده درشهر نو بنیاد هشتپر خلاصه شده است.

[3] – سلاطین گذشته همیشه از ذکر و نام تالش واهمه داشته اند ،پس از جنگ جهانی دوم عباس میرزا در قبال در خواست روس که خواهان تبریز و هفت کرور پول بود ،تالش شمالی را به عنوان غرامت جنگی در عهد نامه ی ننگین ترکمنچای (1243 ق)به روسیه واگذار کرد.

[4] – با تلخیص از استاد فرامرز مسرور ماسالی.

[5] – هزی اصلان اف افسر نامدار تالشی که همراه ترکمنان در جنگ روسیه علی فاشیسم دو بار قهرمان ملی شده .

[6] – برای معرفی دانشمندان و مشاهیر تالش تدوین یک دائرة المعارف لازم است ،و ذکر سلسه نسب چند خان و خانزاده که بعضی دوستان در کتاب هایشان بدان پرداخته اند کارساز و کافی نیست .

[7] – تاریخ دقیق تولد استاد شفیقی برخلاف نوشته اش در ص116 کتاب علماء و عرفاء عنبران ،بنا به تصریح وتأکید وی سال 1292 ش می باشد .

[8] – سلاطین و پادشاهان همیشه سعی کرده اند تالش را به استصعاف و نابودی بکشند و سعی کرده اند خودشان را به این ملت نزدیک کنند پادشاهان صفوی و خصوصاً شاه اسماعیل که در دامن تالشان پرورش یافت آخر نمک دان شکست ،نادر شاه افشار نیز هین طور ،فتحعلی شاه قاجار که چند تن از زنانش را از تالش برگزیده بود بیشتر ظلمش را به تالش روا داشت و عاقبت میر مصطفی خان به در خواست احمد شاه برای خواستگار دخترش ،جواب رد داد .
شاهان پهلوی خصوصاً محمد رضا با اینکه در افکار عمومی و محلی خودشان را به تالش نسبت می دادند و خودشان را فرزند و خانه زاد خاندانهای تالشی می دانستند بیشتر نمک پاش دل ریش مردم تالش بوده اند که از جمله ی ستم های آنها این بود ، که دو تن از فرزندان دانشمند خاندان عنبرانی (پسر دایی های علامه شفیقی )به نام های شیخ محمد عاکف فوزی نقشبندی و شیخ برهان الدین کمالی در سال 1314 ش در سفر تبریز و ارومیه که مقدمات آنرا یحیی خان چوپانی رئیس دادگستری وقت اردبیل تدارک دیده بود به طرز مشکوکی سر به نیست شدند که از جمله مصائب این خاندان است .

[9] – از شیخ مظهر شفیقی علماء و عرفاء عنبران ص84

[10] – از استاد هارون شفیقی ،علماءو عرفای عنبران ص 120-119

[11] – از جمله بازیها و سرگرمی های زمان های قدیم بچه های تالش

[12] – هارون شفیقی ،علماء و عرفای عنبران ص.117

[13]- شیخ محمد سعید عنبرانی فرزند شیخ علی عنبرانی نقشبندی متولد 1225 ق و متوفای 1320 ق از عارفان و مصلحان و جهانگردان پر آوازه ی تالش می باشند که در کتاب علماء و عرفاء عنبران (بقلم خواهر زاده اش) شمّه ای از زندگی اش آمده است.

[14] – این اجازه نامه که به تأیید مرحوم آیت الله ابو القاسم کاشانی نیز رسیده بود در زمان حیات استاد در دبیرستان هلاکو رامبد هشتپر تالش با بسیاری از کتابها و اسناد طعمه ی حریق شده است .

[15] – علامه هارون شفيقي

[16] – از جمله کتاب های دیگر استاد : یک نامه ای از غزالی ( ترجمه ایِا الولد) ،دنیا چیست ؟،خدا کجاست؟،دریایی از سراب ،(خاطرات حج)، قصاعد و اشعار (دیوان )،مقالتی پیرامون طریقت و طریقه ی نقشبندی و نقشبندیه و تصوف وعرفان که گویا این کتاب ها هنور هم چاپ نشده اند.

[17] – مجلات به ترتیب از مرحوم استاد حبیب یغمایی،؟، عبدالکریم فقیهی شیرازی .

– [18] نگارنده چند شماره از این مجله را در کتاب خانه شخصی استاد دیده است و در مطبوعات ذکری از آن نیامده و شاید هم کسی از آن خبر نداشته باشد.

[19]- تخلصي كه استاد در اواخر برای خودش برگزیده است.

[20] – قصیده ی «ادعا» را در ردّ مرام کمونیست ها که به الزام و اقناع وی همت گماشته بودند سروده است.

[21] – این سخن استاد کامیار عابدی فرزند دانشمند استاد اردشیر عابدی ماسالی است .

[22] – فتوایی جهادی در مضمون قصیده ای حماسی بزبان ترکی از شیخ مظهر شفیقی زمانی که کمونیسم در جنگ جهانی اول بر کشورهای اسلامی از جمله آذرباییجان و قفقاز و ترکستان ….چنگ انداخته بود سروده شده است . نگاه علماء و عرفاء عنبران ص 80

[23] – ملهم از سخن استاد فرامرز مسرور ماسالی که ایشان از ذخائر و مفاخرعلمی وعملی ملت تالش می باشند خداوند وی را حفظ و امثالش را زیاد کند .

[24] – در سال 1370 ش (1992-1993) طبق دعوتی که اعضا ء«مرکز مدنیت تالش »مستقر در باکو و از جمله استاد نوروز علی اف و استاد موسی میرزایف در بهبوهه ی جنگ آذر باییجان و ارمنستان از چند تن از دانشمندان و اصحاب قلم تالش و از جمله استاد شفیقی بعمل آوردند ،استاد به علت کهولت سن و کسالت جسمی در نیمه راه لنکران باز مانده و منصرف می شود، که در این کنگره استاد علی عبدلی از فرزندان لایق تالش، به پاس تلاش های ارزنده ی فرهنگی و خدمت و قلمزنی در راه ملت تالش ، به دریافت دکترای افتخاری از آکادمی جمهوری آذرباییجان نائل می آیند.

[25]- در دهه ی60 ش استاد شفیقی با تنی چند از اساتید و دانشمندان تالش عزم و همیت به تأسیس «مرکز مدنیت تالش »را کردند ساختمان قنطور پونل (مدرسه امیر کبیر، ساختمانی سه طبقه آجری در جنب پل و رودخانه شفارود بود بالای تپه )را برای این کار مناسب دانستند .اما بعداً بصورت خلق الساعه ساختمانی که قبلاً محل درس نیز بوده مفقود الاثر شد.

[26] – از هارون شفیقی

[27] – از علامه اقبال لاهوری
منابع : ۱ – ماهنامه ی تالش ، شماره ی ۳۹ ، سال پنجم ، دی و بهمن ۱۳۸۷ ، صص ۱۰ – ۸
۲ – سایت استاد شفیقی ( یادگاه استاد شفیقی )
گردآوری از رمضان نیک نهاد 

شهرام آزموده ، روزنامه نگار نامدار تالش

شهرام آزموده ،در سپیده دم روز بیستم دی ماه سال 1350 خورشیدی در شهرستان تالش روستای وزمَه بجار الله ده ـ بخش اسالم دیده به جهان گشود ، او که کودکی خود را در میان خانواده و مردمی با دنیایی از محرومیت ، اما عشق به یکدیگر تجربه نمود در مدرسه با آشنایی معلمانی چون نبی الله شعبانی وسید عثمان ذبیحی و ابراهیم خادمی ، احساسات درونی خود را دروصف سرزمین و مردمش و فرهنگ وادب آن با هدایت آن معلمان گرانقدربه صورت شعر بیان نمود .

او تحصیلات خود را دررشته ادبیات ادامه داد و بعد از فراغت تحصیل وارد جامعه معلمان کشورشد وشغل معلمی را برای خدمت برگزید او در این زمان بود که تصمیم گرفت دایره فعالیتهای فرهنگی خودرا از حوزه فرهنگ وادب تالش شهرش وسیع تر نماید وبدین منظور همزمان با معلمی وارد جامعه روزنامه نگاری شد چندی نگذشت که آوازه شهرام آزموده از مرزهای شهرستان تالش گذشت ودر کل استان و کشور وشاید هم فراتر از آن حتی در میان سرزمین تالش آن سوی مرز صدای او در اعتلای فرهنگ تالش شنیده شد .راست اين است كه جامعه ي تالش، قبل از اين كه شهرام آزموده را به عنوان يك شاعر يا معلّم بشناسد، بيشتر او را يك روزنامه نگار مي داند. شهرام آزموده همزمان با كار معلّمي، در ابتدا دست به انتشار ويژه نامه هايي به نام « ويژه ي تالشي ها ( تالش ها ) » و « تالش شناسي » زد و بعدها عهده دار سردبيري ماهنامه ي تازه مجوّز گرفته ي « تالش » شد. او توانست در طول مدّتي كه ماهنامه تالش را منتشر مي ساخت، يك تنه 54 شماره از اين نشريه را همراه با چندين ويژه نامه ي ارزشمند به خوانندگان مشتاق تالش ارائه كند.

 

شهرام آزموده دلی آکنده از عشق به مردم ایران به ویژه تالش دارد و با همه نامداری خود پس از یکسال به دنبال درخواست مابرای معرفی ودرج زندگینامه ایشان در صفه نامداران تالش به دلیل فروتنی خود ، مخالفت نمودند و بیان داشتند که هنوز بسیار کسان نامدار تالش هستند که اولویت معرفی برتر از من را دارند، سرانجام به این مختصر معرفی رضایت دادند که از این بابت از او سپاسگزاریم . فعّاليّت مطبوعاتي شهرام تا پايان نيمه ي اوّل سال 1389 ادامه داشت؛ امّا از اين تاريخ به بعد، به دنبال شكايت هايي كه عليه وي و ماهنامه ي تالش شد و توقيف نشريه عملاً از فعّاليّت باز ماند و سه ماه پاياني سال 1389 را به خاطر اين موضوع در زندان گذراند.
يكي از جنبه هاي مثبت كار مطبوعاتي آقاي آزموده، خدمتي ست كه وي با انتشار نشريات فوق، به ادبيّات تالشي – به ويژه شعر تالشي – كرده است. شاید اگر در دهه ي هفتاد، ويژه نامه هايي كه منتشر مي كرد، در اختيار جامعه ي تالش نبود، شعر و ادبيّات تالشي، ميداني چندان براي عرض اندام نداشت.
هم اینک شهرام آزموده همزمان با ادامه اشتغال به معلمی ، سردبیر ماهنامه بین المللی تالش هست که 77 شماره از آن انتشار یافته است . او یکی ازهدف ماهنامه تالش را ایجاد پایگاهی برای آشنایی جهانیان با تالش و تالشان است اعلام نموده است . او که اینک متاهل است ودو فرزند برومند به نامهای اشکان وهستی دارد امید آن را دارد که با رویکرد خوبی که امروز دوستداران مردم تالش به فرهنگ وادب خود دارند ماهنامه خودرا روزی به هفته نامه وروزنامه تبدیل نماید .
ماهم ضمن سپاس از تلاشهای فرهنگی ارزشمندشان امید آن را داریم ، در زمانی که تالش از صدا وسیما ی استانی برای ترویج وحفظ فرهنگ تالش تقریبا محروم است رسانه هایی چون ماهنامه تالش ، بتوانند بخشی از این محرومییت های فرهنگی تالش را جبران نمایند ، برای ایشان وهمه همکارانش در آن ماهنامه و هفته نامه شریف و …آرزوی موفیت داریم .
یک نمونه از سروده های تالشی شهرام آزموده :
چـــمن اومـــي اســتَرَشــي دَمَـردَه،چـــتَه بوخورم؟
زندَگـــــيم ســـــرَه ولـــــي رو زَردَه،چـــــتَه بوخورم؟
چَــمــي هَـــــــر جـــگايي را دَمَهَـشتن،زمســــتونَه
تاوستونيم چـــونَه زنگ لـولَه پِچَـــردَه،چتَه بوخورم؟
كَنَه كومَه يي مي هِسبَه كي سَــــرم اوئَه جيرِه بَه
غَـــزري و دورجَـــه چَيي اي وَر بَـــردَه،چتَه بوخورم؟
اَ روج اَخوريم كي دلخَشي هِسبَه،ايسَه دِ وَختي
نَه ديشمِن و پيشتم چَكستَه پَـــردَه،چتَه بوخورم؟
مَـــواجَه كــي اَ چَــدَرَه مـوتــرَه ويرَكَــرد،چين كي دِ
لـــوي سَـــري لـــوَخـــورَم مَـــــردَه،چـــتَه بوخورم؟
هَـف طَبَقَه آســـبوني كام ايلَه اسـتَرَسي هِسبَه
اي شَــوي چي آمَه،هَشَني هَــردَه،چتَه بوخورم؟
ترجمه ي فارسي:
ستاره ي اميد من خاموش شده. چگونه بخندم؟
روي گل سرخ زندگي ام زرد شده است. چگونه بخندم؟
چشم را به هر سو كه مي برم، زمستان است
چانه ي تابستانم قنديل بسته است. چگونه بخندم؟
كلبه ي كهنه اي داشتم كه در آن مي زيستم؛
باد تند و كولاك يك طرفش را برد. چگونه بخندم؟
آن روز مي خنديدم كه دلخوشي بود؛ حالا كه وقتي
جلو دشمن است و در پشت سرم پل ها ويران اند،چگونه بخندم؟
نگوييد كه او چقدر اخم مي كند؛ ديگر
لبخند سر لبم مرده است. چگونه بخندم؟
در هفت طبقه ي آسمان، يك ستاره داشتم؛
يك شب «چي » آمد و آن را خورد! چگونه بخندم؟
گردآوری از: رمضان نیک نهاد 

(بهلول )بهرام شمامی ، نی نواز نامدار تالش

 

 

بهرام شمامی درسال1311 در روستای چوئه ژیه اسالم دیده به جهان گشود ، او از کودکی به نواختن نی (لَه لَه تالش) دلبستگی یافت و در جوانی تحت تعلیم یکی از اساتید نامور آن دوره عبدالصالح خدادادی ، مشهور به جوری قرار گرفت که پیش از ایشان استاد کامل این سبک بود دیری نپایید که در زمره اساتید نی نواز تالش قرار گرفت و در نواختن مقام اسالمی جایگاه ویژه ای یافت .لَه لَه نوازی استاد شمامی تکنیکی منحصر به فرد داشت، علاوه بر سیستم نفس برگردان ،سرعت بالا و شفافیت صدا ،استفاده با مهارت از سه منطقه صوتی لَه لَه و ایجاد لرزش صدا در انتهای جملات ملودیک از ویژگی های نوازندگی او بود . استاد شمامی (مَشتَه بهرام )جانشین شایسته استاد جوری بود که بسیاری از ویژگی های لَه لَه او را حفظ کرد و با استفاده از گوش قوی و استعداد و حس ظریف موسیقایی آموخت.نکته ای که در مقایسه این دو می توان گفت این است که اگرچه در نواختن برخی مقام ها استاد جوری بی همتا بود اما بعضی مقام های خاص شبانی هست که او هرگز ننواخت اما استاد شمامی بر آن ها نیز مسلط گشت .
شهرت بهرام شمامی تا دهه ۱۳۷۰ از اسالم فراتر نرفته بود اما از آن زمان به بعد ، در فرایند گسترش نهضت فرهنگی تالش ، مورد توجه محققانی چون محمدرضا درویشی، بهمن کاظمی، نصری اشرفی ، آرمین فریدی و اهالی هنر قرار گرفت و در جمع گروه کادوس آرمین فریدی در چند جشنواره کشوری از جمله کرمان ، تهران و مشهد شرکت نمود و با تحسین فراوان اساتید موسیقی کشور قرار گرفت .

او که هرگز به آنچه لایقش بود نرسید و آن طور که باید دیده و تکریم نشد. اگر چه اهالی فرهنگ تالش پیوسته به لزوم حفظ و حراست از این گنجینه های معنوی که دم و نفسشان غنیمت است تاکید کرده اند نمونه اش دومین سالگرد تاسیس کانون آژیم که در آن از استاد قاسمی و استاد شمامی برای نخستین بار تجلیل شد و همایش موسسه تالش شناسی در اسفند ۱۳۹۲ که جهت بزرگداشت ۱۰ تن از پیشکسوتان موسیقی برگزار گردید و بهلول(بهرام ) شمامی نیز در زمره آن ده تن قرار گرفت .
چایخانه ی کوچک و صمیمی اش در ییلاق ورگه دره در مسیر اسالم به خلخال ایستگاهی بوده که همه ی تالشان روزگاری با گرمای چای داغش و لَه لَه ی مهربانش خستگی از تن و آلایش از روح زدوده اند.وهم خلوتگاه هنرمندان و فیلم سازانی بودکه جاذبه تالش آن ها را به این دیار کشانده بود بعد از مسعود شهبازلی که در اثر به یاد ماندنی دنیای تالش از تصویر و صدای لَه لَه ی مشته بهرام استفاده کرد علی محمد قاسمی در چندین فیلم کوتاه و بلند جام تصویرش را با میِ نیِ مشته بهرام پر کرد و چه ترکیب مست کننده ای از آب در آمد فیلم های باد سرخ و بیگانه و بومی و یادداشت بر زمین ؛ در باد سرخ مشته بهرام نقش آفرینی ای طبیعی نیز کرد که حکایت از استعداد کشف نشده ی بازیگری اش داشت.نادر شیخ الاسلامی، امیر شکر گزار و بسیاری دیگر نیز در آثار خود از این چشمه جوشان نوشیدند.در سال ۱۳۸۲ جشنواره ی نی نوازان ماسال مهمان نوازندگی خیره کننده ی مشته بهرام بود.
دکتر آرمین فریدی که خود از هنر مندان نامدار تالش است در این سال ها ی آخر عمراستاد تلاش نمود تا تمامی رپرتوار نوازندگی استاد را ثبت و ضبط کند که بخشی از آن در سه سی دی موسیقی تالش انتشارات ماهور آمده است .
استاد بهرام شمامی که از زندگی و امکانات بسیار ساده ای در دوران زندگی خود بهره مند بود در پایان عمرش ودر زمان از کار افتادگی ، ودر غیاب حمایت های ساز مانهای فرهنگی و سلامت ، زندگی بسیار سختی را تجربه کرد که حتی حمایتهای اندک دوستداران هنر تالش کارساز نیفتاد و سرانجام در بامداد روز 16 مرداد سال 93 چشم از جهان فرو بست ، از آن زنده یاد دو فرزند پسر وسه دختر به یادگار مانده است ودیگر هرگز نی نوازی او را نخواهیم شنید . یادش گرامی روانش شاد

گرد آوری: رمضان نیک نهاد با بهره گیری از دلنوشته های آرمین فریدی هفتخوانی – موسسه تالش شناسی

سهراب ظهیری، نامدار آواز تالش

سهراب در ششم شهریورماه سال هزاروسیصد وچهل وشش در روستای خرجگیل اسالم به دنیا آمد. سهراب از همان دوران نوجوانی با صدای خود نگاه خانواده‌اش را به خود جلب کرد. آوازخوانی او در جمع دوستان توجه فراوان آنها را به صدایش برانگیخت ، آوازه او به میان مردم روستا کشیده شد و بارها روستاییان از او درخواست می‌کردند تا برای آنها آهنگ‌های تالشی بخواند. آهنگی که در وصف مادر خواند محبوبیت اورا نزد مردم دوچندان نمود. صدا و آواهای زیبای تالشی از کودکی با جسم و جانش همزاد شده است . 

سهراب ظهیری پس از اخذ دیپلم به استخدام وزارت بهداشت درمان در آمد و با عشق همراه به خدمت کاری استعداد وهنرش را در آواز تالشی نشان داد اودر سال 1372 با اثر فقره بندلی(بندلی مظلوم) مسعود شهبازلی به صورت رسمی پا به عرصه حرفه موسیقی گذاشت. او چند سال بعد، با ایفای نقش درمستند دنیای تالش کار دیگری از مسعود شهبازلی، میدان خوبی برای شناساندن صدای خود به جامعه ی تالش ایجاد کرد. همکاری با استادان ، فریدون امیر رضوانی، محراب مسرور و اکبر رسول زاده در پیشرفت هنری ظهیری وضبط کارهایی همچون «گلَتا» و «پلیمه» وپخش آن در صدا و سیما تاثیر بسزایی در شهرت او داشت.

بخشی از ترانه‌های او در سال 76 و 77 از صدا و سیمای استان گیلان پخش شد تا آواز او بیشتر از همیشه به گوش برسد. ظهیری مراتب ترقی را مدام یکی پس از دیگری سپری نمود و توانست نگاه مسئولان هنری را به خود جلب کرده و بارها در جشنواره‌های مختلف به اجرای موسیقی تالشی بپردازد. آوازه او از مرزهای ایران هم فراتر رفت و ظهیری به عنوان نماینده موسیقی تالش‌ در رادیو آذربایجان به اجرای زنده پرداخت.

ظهیری که کارش را با اصغر رسول‌زاده و محراب مسرور آغاز کرده بود، با مشورت و تشویق دوستانش به فکر آماده کردن آلبوم رسمی شد. آلبوم زیبای او با نام «چمه تالش» شامل 7 قطعه در دو سبک تالش دولابی و ناج هوا به صورت رسمی منتشر و مورد استقبال قرار گرفت. ترانه‌های این 7 قطعه توسط آرمین فریدی، سید عثمان ذبیحی، فریدون امیررضوانی و مسعود شهبازلی سروده شده است.

سهراب ظهیری پس از انتشار این آلبوم، در بیشتر استان‌های کشور به اجرای موسیقی زنده پرداخت و مورد تقدیر مردم ومسئولان قرار گرفت. ظهیری به طور جدی به اجرای موسیقی فولکلور اسالمی و ترانه های بومی منطقه همچون «چین چین عرق چین»، «چاروادارون آمه وقته»، «هامانه» و .. در جشنواره ها پرداخت. او به بیشتر سبک های آوازی تالش ها مسلط است و اغلب ترانه ها را به درستی آموخته و در سینه پرورده است. سادگی، افتادگی و روح همکاری در او محبوب مردمش کرده است . دقت در حفظ لهجه ی موسیقیایی منطقه از حیث فواصل و رنگ صوتی ، با توجه به پیچیدگی موسیقی این قوم در تنظیم و خوانندگی این مجموعه قابل توجه است.
سهراب ظهیری اینک که در آستانه چهل وهفت سالگی است با همسر هنردوست و سه فرزند نازنینش (دوپسر ویک دختر ) همچنان در زادگاهش روستای خرجگیل سکونت دارد.وامید آن را دارد که با آواز وهنرش موسیقی زیبای تالشی را بیشتر جهان آوازه نماید
از : رمضان نیک نهاد

سیاه یِنَک ، زن جنگجوی کوهستان تالش

در تاریخ تالش، بسیارند زنانی که که در پی ناملایمات تحمیلی زمان خود، فراتر از بسیاری از مردان، ظاهر شدند و حماسه دلاوریهایشان، نسل به نسل نقل می گردد ، از جمله این زنان بزرگ ، زنی بود که در منطقه بخش سردار جنگل فومن، با نام سیاه یٍنَک، (زن سیاه چهره) از او یاد می‌شود و او را از سرطوایف بخش بزرگی از مردم تالش منطقه می‌دانند که در شهر ماکلوان و روستاهای گسکره و شولم و کلرم و زیده و گشت و روستاهای دیگر ساکن هستند. داستان دلاوری آن شیرزن تالش را از زبان پیران منطقه بسیار شنیده‌ام و داستانهای مختلفی از بی‌باکی و شجاعت و سرکشی او در برابر خوانین نقل میشود .

حاج یداله نیک نهاد ماکلوانی که خود را از مادری با پنج پشت منتسب به سیاه ینک می‌داند و از عمرشان بیش از صد سال می‌گذرد در باره او به نقل از مادر بزرگش می‌گوید: نام اصلی سیاه یٍنَک بلور بوده و اصلیتش ماسالی است، در آن زمان که تالشان به همراه مردم گیلک پس از قرنها مقاومت و دلاوری در برابر بیگانگان و حاکمان زورگو مورد غضب و انتقام آنان توسط خوانین غیربومی قرار گرفته بودند. در ماسال، روزی دو تن از مزدوران خان حاکم به بهانه گرفتن خراج و مالیات به ناحیه کوهستانی ماسال که سیاه یٍنَک همراه پدر و مادرش در آنجا دامداری می‌کردند، مراجعه می‌کنند، در آن ساعت بلور که دختر جوانی حدود بیست ساله بود، به چشمه سار برای آوردن آب رفته بود که با شنیدن فریادها در جلوی وونه (خانه دامداری) بسرعت چیری آب (مشک اب) را بر زمین گذاشته و داس به دست خود را به خانه می‌رساند که پدر را غرق در خون می‌بیند و مادر را در حال کتک خوردن آز مزدوران، در یک آن، بلور با داس مزدوران را یکی پس از دیگری از پای در می‌آورد، بر بالین پدر رفت که نفسهای آخرش را کشید و مرد، بلافاصله همسایگان رسیدند، بلور با برداشتن لباس و داس و آذوقه اولیه از مادر مجروح خود برای همیشه خداحافظی کرد و به طرف کوهستان ماسوله فرار کرد دو سال را با زندگی مخفی در ییلاقات با پوشش مردانه گذراند و با شکار حیوانات غذای خود را بدست می‌آورد.

بلور، چهره‌ای سیاه و هیکلی درشت داشت و از قدرت بدنی فوق‌العاده‌ای برخوردار بود تا اینکه به عنوان چوپان به استخدام یک خانواده به نام عاشور ساکن دشتهای بین زیده و ماکلوان در آمد و کارش چوپانی گوسفندان در چراگاههای ییلاقها بود، یک روز پسر عاشور، مراد، برای آوردن آذوقه از قشلاق به خانه ییلاقی برگشته بود که به طور تصادفی از هویت جنسیتی بلور باخبر می‌شود، بلور که مراد را دوست داشت او را از اسرارش و از عشقی که در نهان به او داشت، باخبر می‌کند مراد هم شیفته دلاوریهای بلور می‌شود آنها مدتی بعد با هم ازدواج کردند.

بلور که به سیاه‌یٍنَک معروف شده بود و جنسیت خود را فاش ساخته بود تا پایان عمرش سرگذشتش را پنهان ساخت، سیاه یٍنَک کمال و قدرت بدنی خود را که یک تنه چند مرد را حریف بود، آشکار نمود، همه مردان و زنان از او حساب می‌بردند و او را حاکم آبادی خود می‌دانستند، چیزی نگذشت که آوازه او در منطقه پیچید او مثل مردان به شکار گوزن می‌رفت، زمینها را شخم می‌زد، هیزم‌شکنی و نجاری، شکسته‌بندی و مامایی می‌کرد و در مبارزات با دشمن خودش پیشگام همه مردان بود . زمینهای زیادی را که در جلگه قرار داشت آباد و به مزرعه تبدیل نمود. دهها بار در کوه و دشت با خلاف‌کاران و مزدوران خان در افتاد و آنان را گوشمالی داد طوری که خودش و اطرافیانش از پرداخت هرگونه خراج و مالیات معاف بودند، هیچ دزدی توان تجاوز به حریمش را نداشت.

بلور زن جنگجو و سوارکار ماهر کوهستان بود و خود بهترین اسبها را پرورش می‌داد،او شبانه مسیر طولانی وجنگلی قشلاق به ییلاق (گیلون به گیریَه )را به تنهایی طی میکرد که نیمی از فرزندانش را که نه پسر و یک دختر بودند بدون هیچ گونه کمکی در همان راه جنگلی بدنیا آورده بود. فرزندان بلور چون مادر قوی هیکل بودند و آنها به همراه فرزندانشان با خصایلی چون قدرتمندی، بی‌باکی، گستاخی، پرکاری و صلابت با سیاه یٍنَک وجه اشتراک داشتند و دخترانشان چون مادر بزرگ کارهایی انجام میدادند که فقط مردان قوی قادر به انجامش بودند.

در حدود یک قرن پیش، زمانی که روسها به خاک ایران تجاوز کردند و به قتل و غارت و تجاوز به نوامیس مردم گیلان پرداختند که کارنامه سیاه و دشمنی روسها در حافظه مردم تالش و گیلک تا به ابد باقی است، روزی دو سرباز روسی در کنار ماسوله‌رودخان یکی از نوادگان سیاه یٍنَک همسر جوان مرحوم حاجیه به نام روشن خانم که مادر پهلوان گله اقسامی است را می‌بیند، به او یورش می‌برند وقتی که آن دو، زن هیکلمند را به زمین می اندازند و سربازی اقدام به تجاوزش می نماید ، آن زن که به ظاهر خود را تسلیم نموده بود مخفیانه سَرَه (نوعی چاقو) را از خورجینش به دستی میگیرد و با دست چپش آلت و دو تخم سرباز را می گیرد و از ته قطع مینماید و سَرَه بدست به سرباز دیگر یورش میبرد که آنهم با گذاشتن اسلحه پا به فرار میگذارد . مزار روشن خانم در سیدسرا است

نقل است روزی سیاه یٍنَک از کنار خانه‌ای میگذرد وقتی شیون زنی را میشنود که در تٍلار (ایوان) خانه‌اش توسط شوهرش کتک میخورد بلافاصله از اسب پایین پریده و خود را به شوهر زن می رساند، یقه آن مرد را گرفته و با یک سیلی چنان به گوشش می نوازد که از ایوان مرد را به حیاط پرت می کند وقتی که مرد او را میشناسد، تسلیم میشود و رو به زن آن مرد میگوید: هر گاه بار دیگر این مرد برایت دست بلند کرد فقط کافیست خبرش را به من برسانی. می گویند بر صورت سیاه یٍنَک خطی قرار داشت که نشانی از نبردی داشت که با خرس بر سر گاوش داشته است. شیرزن با شمشیر خود با اینکه از خرس زخم برداشته بود گلوی خرس را میبرد و او را از پای در می آورد .

بسیاری از نوادگان آن زن جنگجوی کوهستان تالش، سالها از پیشتازان کشتی محلی و مدیران ارشد مشاغل بومی بودند گر چه بسیاری از آنها قدرت بالای بدنی و تفکر بزرگ خود را در راه صحیح بکار گرفتند و از افتخارات تالش به حساب می‌آیند اما متاسفانه تعدادی هم بودند که قدرت جسمانی خود را نتوانستند مهار نمایند و بر خلاف منش و مرام سیاه یٍنَک و مصالح مردم زندگی کردند .

از : رمضان نیک نهاد

هلاکو رامبد، نامدارترین نماینده و وزیر تالش

در بین مردم تالش ،مردان وزنان بزرگی در سده کنونی به میدان سیاست وارد شدند اما هیچ کدام نتوانستند چون هلاکو رامبد ،بازی سیاست بین مردم وحاکمان را آنگونه ایفا نمایند که هم مردم خوشنود از دست آوردهای آن گردند وهم اینکه حاکمان ازبودن آن سیاستمدار سودبرد ه و حکومت را با بودن چنین افرادی که رضایت مردم را سبب میشوند با دوام احساس نمایند .
هلاکو تنها تالشی بود که درمیدان سیاست به بالاترین مقام اجرایی یعنی وزارت رسید وآنچنان دردوران خود پرآوازه شد که نه تنها مرداول گیلان بلکه در کل کشور،از برجستگان سیاسی بود ،او از نادر ترین افراد بود که بیش از بیست سال از یک شهر واز سوی مردم یکی از شهر های تالش نشین ،به گونه مستمر نماینده مجلس گردد تا زمانی که نظام شاهنشاهی ایران سرنگون شد .
سیاست وشهامت وشجاعت وسخنوری هلاکو رامبد در درون مجلس وخدمات و ارزشی راکه برای حل مشکلات مردم شهر انتخابی اش ومردم تالش همه شهرها داشت ،زبانزد تاریخ گیلان وتالش است .او هم مانند هر سیاستمداردیگر هرگز بدون خطا نبود ، اما آنچه که از یادمان پیروجوان مردم تالش میگذرد ،راهی جدا از راه جدش سردارامجد(حاکم بدنام زمان قاجار) بود وهرچه که مردم از خود هلاکو رامبد بیاد داشتند نیکوکاری و توانمندی او در بالا بردن نام مردم تالش و پیشرفت شهر تالش بود درزمان هلاکو مردم ایران برای مردم تالش جایگاه ویژه درنظرداشتند.

هلاکو رامبد فرزند محمدحسين‌ سالار اسعد تالشي، نوه نصرت‌الله ‌خان عميدالسلطنه (سردار امجد تالشي)، حاکم معروف در زمان قاجاريه، و نوه دختري محمود احتشام‌السلطنه مي‌باشد. در سال 1295 ه.ش در تالش به دنیا آمد در پرتو توجهات پدر شروع به تحصيل کرد و در جوانی به خدمت ارتش در آمد وي پس از اتمام دوره دانشکده افسري، از 1318تا 1321 فرمانده هنگ توپخانه شد. سپس از ارتش کناره‌گيري کرد. در 1330ش به امريکا رفت و دوره مديريت تجارت را در آنجا سپري کرد. در سالهاي 1329 تا 1336 مدير شرکتهاي سهامي پرس اکسپرس و سهامي ايتان اکسپرس بود. و پس از تشکيل سنديکاي هواپيمايي کشور، دبير اين سنديکا گرديد، و در تهران به مدت 7 سال مأمور آليتاليا شد.

قبل از کودتاي 28 مرداد عضو جبهه ملي بود، اما پس از آن به رژيم پهلوي تمايل پيدا کرد. آغاز فعاليت سياسي وي حضور در انتخابات دوره هاي هفدهم و هجدهم مجلس شوراي ملي بود که موفقيتي کسب نکرد، اما در دوره‌هاي 19 مجلس شوراي ملي تا دوره 24 به عنوان نماينده مردم تالش و کرگانرود در اين مجلس حضور داشت. 
در سال 1339 احزاب ظاهراً در ايران فعاليت سياسي داشتند: حزب ايران‌نوين به دبيرکلي دکتر اقبال نخست‌وزير و حزب مردم به دبيرکلي اسدالله علم (وزير دربار). هلاکو رامبد از دوستان علم و ليدر حزب مردم در مجلس بود. 
.او در طول دوران نمایندگی مجلس از بزرگان حزب مردم بود و درسال 1346 به معاونت حزب مذکور انتخاب شد

هلاکو رامبد سالها،از دوره نوزدهم تا دوره بیست و چهارم یعنی از سال 1335 تا 1357نماینده شهرستان تالش در مجلس شورای ملی بود که از این نظر در بین نمایندگان گیلان از گذشته تا امروز رتبه نخست را دارد

ايجاد کارخانه چوب‌بري اسالم و کارخانه چوکا (چوب و کاغذ گيلان) در شهرستان رضوانشهر و در پونل يکي از خدمات او مي‌باشد. کارخانه‌هاي مذکور را برادران شاه تاکید داشتند به مازندران ببرند ولی او در مقابل اعمال نفوذ آنها ايستادگي نمود و مبارزه کرد تا سرانجام موفق شد کارخانه‌هاي مذکور را در تالش مستقر گرداند. 
افزون برآن بسیاری از بیمارستانها و مرکز های آموزشی و عمران وآبادیهای مدرن شهری و تغییر نام شهرستان طوالش به تالش و شهرهشتپر به تالش از دیگر خدمات یادگار اوبه مردم تالش است که با سختی فراوان موفق به انجام آن کارشد .
هلاکو رامبد در سال 1356 در کابينه جمشيد آموزگار از نمايندگي مردم استعفا داد و به سمت سخنگوي دولت، وزير مشاور و معاون سياسي و پارلماني منصوب گرديد..
دکتر مرتضي‌ مشير در خاطرات خود مي‌نويسد:

وقتي رامبد کرسي مجلس را رها کرد و به وزير مشاوري کابينه دکتر آموزگار در امور پارلمان مشغول شد اعتقاد داشتم رامبد بسيار شايسته‌تر از وزراي دولتهاي آن زمان است. چه در قاموس نخست‌وزيراني چون هويدا و آموزگار ابداً مجلس و ملت و قانون اساسي معنا و مفهومي نداشت و به نظر آنان همه اقتدارات در وجود شاه خلاصه مي‌شد. ولي من مي‌پنداشتم که طرز تفکر او چيز ديگري است و يا لااقل براي حفظ ظاهر نشان مي‌داد که حقي براي ملت قايل است و شاه را از مسئوليت اعمال دولت مبرا مي‌داند..
اما اوهم درآن شرایط که دیرشده بود نتوانست کاری غیراز آنچه دیگر وزرا انجام داده بودند انجام دهد ،زمامداری او همزمان باسرنگونی رژیم ،پایان یافت

او همزمان با پیروزی انقلاب از ایران خارج شد و سالها در کشورهای مختلف به فعالیت های گوناگونی از جمله همراهی و همکاری با رضا پهلوی جانشین محمد رضا شاه آخرین پادشاه ایران پرداخت،تا جائیکه مدت ها رئیس دفتر او بود.او اگر چه یکبار به خاطر اختلافاتی که با رضا پهلوی داشت از سمت ریاست دفتری او اخراج شد ولی سپس بازهم با همکاری با رضا پهلوی و پذیرفتن ریاست دفتر او پرداخت ولی پس از چندی از سمت خودکناره گیری نمود 
وي از بازيگران کارکشته و حسابگر و از مهره‌هاي مهم سياست کشور دوران شاه بود. در دادگاه انقلاب اسلامي غیابی به اعدام محکوم و اموال وي مصادره شد
هلاکوخان رامبد در روز یکشنبه دوم اردیبهشت1386 در شهر نانسی فرانسه درگذشت و در همان جا به خاک سپرده شد
ازهلاکوخان رامبد دو فرزند پسربه یادگار مانده است.گفته می شود بنا به سفارش رامبد هزینه مراسم او خرج امور خیریه شده است .
گردآوری از : رمضان نیک نهاد 

 

مهراب مسرور ،آهنگ ساز نامدار تالش

مهراب مسرور هنرمند تالشی که با فروتنی خود در میدانهای تبلیغی کمتر وارد شده است ،هنگامی که از ایشان درخواست نمودم تا شرحی بر زندگی خود برایم بنویسد تادر صفحه نامداران تالش معرفی گردد با دنیایی از ادب و فروتنی برایم نوشتند که هزاران تالش نامدار بالاتر ازمن هستند ، برایم هنوز زود است که پیش تر از آنان معرفی شوم با این حال به دلیل اینکه جای خالی ایشان را شدیدا احساس میکردم ، شرحی مختصر ازایشان را برصفحه گذاشتم تا بعد از آن ویرایش شود . 
مهراب مسروردرنخستین روز نوروز سال 1348در شهرستان تالش چشم به جهان گشود موسیقی را ازدوران نوجوانی با همت بسیار آغازکرد.از سال 1371واردآموزش و پرورش تالش شد و ازسال 75به عنوان آهنگساز باواحدموسیقی صداوسیمای استان گیلان همکاری داشته است و ترانه های بسیاری برای آن سازمان ساخته که پخش میشوند.ترانه های او را سهراب ظهیری،محمد حسینی، نورزادخورشیدی، غفارکشاورزوداودانصاری خوانده اند.

وی همچنین چند ترانه گیلکی ازقبیل خاطره، تره بشناس و همزبان را ساخته که استاد ناصر مسعودی آنهارا خوانده است. وی آلبوم تالشی( گُلَه تا) را در سال86 باآهنگسازی خودش وتنظیم مشترک خود واستاد اکبر کنعانی و استادبابک ربوخه و با همکاری شرکت صوتی و تصویری سروش منتشر کرد.

در سال 88آلبوم تالشی (قشنگه یار) را که رنگ وبوی ریتمیک تری داشت آهنگسازی،تنظیم وخوانندگی کرد و منتشر نمود.
آلبوم تالشی (خاسَه لَیسُون) درسال 91 باآهنگسازی، تنظیم ، خوانندگی خودش منتشرو وارد بازارگردید.
کتاب (آوای تالش) اثرنوشتاری مهراب مسرور است که در سال 1392منتشرگردید.این کتاب شامل نت ترانه های تالشی میباشد.
همچنین در مهر 1392 آلبوم زیبای (دَرماج) باگویش تاتی را آهنگسازی، تنظیم و منتشر نمود.
او کنسرتهای متعددی در سراسر ایران و همچنین در ترکیه،ارمنستان،آذربایجان،لبنان و دبی و… اجرا نموده است.مهراب مسرور درسال87 ازسوی آموزش و پرورش استان گیلان به عنوان نخبه و چهره ماندگاردرعرصه تعلیم وتربیت و در سال90 به عنوان معلم نمونه معرفی گردید.همچنین در تاریخ 92برای بار دوم به عنوان نخبه هنری انتخاب و توسط مسئولین ذیربط در تالش تجلیل شد.
مهراب مسرور اکنون استاد مکتب موسیقی است ودر امر تدریس موسیقی و تار و سه تار فعال میباشد .

 از : رمضان نیک نهاد

سيد نهضت حسینی نژاد ، معلم وشاعر نامدار تالش

استاد سید نهضت حسینی نژاد پونلی ، در سال هزاروسیصدوچهار در يكى از روستاهاى بخش تالشدولاب (رضوان شهر) كنونى يكى از بلوك پنجگانه پيشين شهرستان توالش بنام روستاى آنجه ميانرود از یک خانواده اصیل تالش علوى بدنيا آمد.
او ابتدا در مکتبخانه های آن روزگاران و در پيشگاه عمويش شادروان آقاى سيد محمد حسن حسينى نژاد مفتى على الإطلاق شهرستان توالش و پدرش شادروان آقاى سيد محمد خالد حسينى نژاد درس خوانده و سپس در دبستان سپه پور رضوانده تحصیلات ابتدایی خود را تکمیل نموده ودوران متوسطه را در دبیرستان فردوسی بندر(پهلوى) انزلی گذراند .
اودر سال١٣٢٢ به استخدام وزارت فرهنگ در آمد و پس از چند سال به معاونت فرهنگ توالش رسيد، در سال ١٣٢٣ يگانه دبستان چهاركلاسه ماسال بنام دبستان حافظ را از فرهنگ فومنات تحويل و به توالش باز گرداند. در آغاز سال ١٣٣٠ به تهران منتقل و در دايره بودجه وزارت فرهنگ به خدمت در اداره كل فرهنگ شهرستانها مشغول شد، در سال ١٣٣٢ مجددا به گيلان انتقال پيدا كرده و در فرهنگ استان سمتهاى متفاوتى از جمله رياست فرهنگ كوچصفهان ،لشت نشا و خشك بيجار را عهده دار شد.

خدمات ايشان در تأسيس مدارس مختلف از دبستان تا دبيرستان شايان توجه است، در دهه سى خورشيدى خدمات ايشان در فرهنگ گيلان علاوه بر توالش در شهرهاى ديگر استان از جمله لاهيجان، لنگرود،، رودسر، سياهكل ، آستانه اشرفيه نيز بوده است. در سال ١٣٣٥ با همكارى زنده ياد سيد حسن مقدم ضيابرى اداره فرهنگ بخش تالشدولاب ( رضوان شهر) را تاسيس نمودند، در سال ١٣٣٨ به هشت پر منتقل و در سمت معاونت فرهنگ توالش به خدمت مشغول شدند و پس از چند ماهى به نمايندگى فرهنگ بخش هاى ماسال و شاندرمن ( شهرستان ماسال) منصوب و در مدت يك سال از مير محله ماسال تا كلينگستان و از شيخ نشين شاندرمن تا خشك رودباردر هر دهى مدرسه اى يا دبستانى از دو تا شش كلاسه را تأسيس كرده و دبيرستان ماسالى را هم به سيكل اول رساندند ، اين كارها در آن زمان يا كم سابقه يا بى سابقه بوده است.

در انتخابات دوره هفدهم مجلس شوراى ملى كه به كشت و كشتار در تالش انجاميد به اتهام فعاليت عليه هلاكو خان رامبد منتظر خدمت شده وطی يكسال در دو دادگاه استانى و كشورى در رشت و تهران به اتفاق آراء تبرئه و مجدد به فرهنگ توالش باز گشتند تا اين بار در سمت سر پرستى مدارس بخش اسالم و مديريت دبستان شش كلاسه اسالم بار ديگر در خدمت مردم و فرهنگ منطقه باشند.
در سال ١٣٤٢ به سمت شهردار انتخابی هشت پر مرکز شهرستان توالش انتخاب و همزمان در غياب فرماندار كفالت فرمانداری توالش را عهده دار شدند. خدمات ايشان براى عمران و نو سازى شهر هنوز بعد از پنجاه سال به نيكى در ضمير مردم نيك نهاد توالش باقى است و براى جوانان خاطراتى چون افسانه هاى تاريخى باقى مانده است!
مخالفت برخی ازهواداران هلاكو خان رامبد با ايشان سرانجام منجر به استعفا پس از دو سال خدمت شد و تا سال ١٣٤٨كه ايشان به اداره كل اطلاعات و راديو( فرهنگ و ارشاد اسلامى) منتقل شدند باز به خدمت در فرهنگ تالش بزرگ پرداختند.
در رشت با سمت رئیس اداره امور اداری و مالی و روابط عمومی و مديريت جهانگردى مشغول به کار شدند ،او هم چنین در این سالها سر پرستی روزنامه های استان گیلان را عهده دار بودند و در غياب مدیر کل جانشینی و سر پرستى اداره كل را بر عهده داشتند و بالاخره در سال 1354 پس از سى و دو سال خدمات فرهنگى و اجتماعى و نام نيك از خود به ياد گار گذاشتن به افتخار باز نشستگى نائل شدند! .
وی علاوه بر معلمی و کار در فرهنگ از عنفوان جوانى به عنوان شاعر ،خطاط و نویسنده اى خوشنام و چيره دست نیز در منطقه شناخته می شود .
ايشان نزدیک به سی هزار شعر ، دو بیتی و قصیده و غزل و مثنوی سروده است که در چندين جلد جمع آوری شده است .
در دهه پنجاه خورشيدى با اكثر بزرگان شعر و ادب كلاسيك كشور روابط آشنائى و دوستى و تبادل شعر داشته اند از جمله استاد شهريار و زنده يادان مهدى حميدى شيرازى و پژمان بختيارى و ….!
ايشان در سال ١٣٣٤با بانو فيروزه يگانى فرزند ارشد زنده ياد خسرو خان يگانى از خوشنام ترين خوانين توالش ازدواج كردند كه حاصل آن چهار فرزند است : خانمها فائقه و فضیلت و آقايان فرهت و فرجد حسينى نژاد پونلى تالش ، هر دو دختر پاى در جاى پدر گذاشته و باز نشسته آموزش و پرورش هستند، از پسران ايشان پروفسور فرهت حسینی نژاد ،که خود از پزشکان نامدار تالش است از سى سال پيش مقيم كشور سوئد و دكتر فرجد هم در ايران هستند!
استاد حسينى نژادحدود 20 اثر چاپ نشده در مسائل ادبى و اجتماعى دارد و می گوید: گذاشتم اگر فرزندانم صلاح بدانند بعد از من چاپ كنند
تالشنامه كه گذری بر تاریخ تالش است، اثری گرانبها از اوست كه حاصل حدود 50 سال تلاش، تحقیق و مطالعه وی بوده است .
اودر زندگی خود همواره از دین و ميهن به عنوان منبعی از عشق ،خدمت ،مهربانی و وحدت مردم الهام گرفته و اینك در آستانه نود سالگی هم چنان عزم آن را دارد که تجارب و دلنوشته های خود را به قلم آورد ، امید آن را داریم که اين قديمى ترين فرهنگى مرد تالش / گيلان سالها با عزت زندگى كنند و همچون گذشته منشاء خیرو برکت برای فرزندان تالش یاقی ماند و نامش تا به ابد در دلهای مردم ماندگار گردد .

از اشعار استادسيد نهضت حسينى نژاد:
خوشا تالش بلندای جبالش /خوشا نام قشنگ بی مثالش
درختان سر کشیده تا به کیهان /چو سرو ناز با غنج و دلالش
چو مهر نام تالش در دل افتاد /نرفت از سر برون فکر و خیالش
خوشا دریا کنار دل فریبش /نسیم جنت است باد شمالش
هر آنگه یادم آیدزرده خونی /نشان کوثر آید از زلالش
هزاران قصه ها دارم به خاطر /از این قوم نجیب با کمالش
بیا تالش ببین صنع الهی /نگنجد شعر من در وصف حالش
نسیمش در بهاران روح بخش است /به دلداران رسد قدر و جلالش
به تابستان اگر گرما بیاید /به کوهستان ببین قال و مقالش
خزانی گر کند قدرت نمایی /زند بوسه به پای راش بالش
زمستان گرچه دارد سوز و سرما /نویدی آرد اندر برگ و بالش
خداوندا تو تالش را نگهدار /نبیند هیچ کس هر گز زوالش
مکن نهضت زهجران ناله و داد /به الطاف خدا يابى وصالش
نمونه اى ديگر از اشعار تالشى استاد:
تالشى برز بالون را بمرديم/تالشى داره خالون را بمرديم
خشى راش ناخشى راش جان بدايمه/تالشى قال قالون را بمرديم
 از : رمضان نیک نهاد 

خدیجه رزداری ،  بانوی نی نواز نامدار تالش

خدیجه رزداری در سال 1314در ملال از روستاهای شهرستان رضوانشهر دیده به جهان گشود .او چون بسیاری از زنان تالش از کودکی آنچه به یاد دارد، کو ه ومزرعه وجنگل است ودرختان سربه فلک کشیده جنگل وچرای رمه در سبزه زار ها .او به دنبال راه وروش زندگی نیاکان خود تنها شغلی را که پیش روی خود دید دامداری بود وبس ، زندگي دامداري به ويژه شيوة شباني مردم تالش چنان است که چوپان بسياري از زندگی خود را در تنهايي دشت و جنگل و كوه و بيابان مي‌گذراند و تنها همدمش گوسفندان و دامهايش هستند که سرمايه‌اش مي باشند. اين پهنۀ فراخ و هنگامۀ تنهايي، شبانان را به سويي کشانده است که در تنهايي خود،با کاري يا هنري دمخور شوند؛ از اين رو، شماري از شبانان به هنرهاي روزگار خود رو آورده‌اند که يكي از هنرهاي اين مرز و بوم “ني‌نوازي” است او در جوانی چوپان گوسفندان بود او از بچگی با پوست درخت ون نی زدن را آموخت. او نی نوازی را به صورت تجربی آموخته و نزد هیچ استاد ی هم شاگردی نکرده است.اوبا الهام از زیستگاه زیبای خودو به تجربه دید که صدای ونگاوگ رمه ونواختن زنگ برگردن گوسفندان هنگامی که با نی چوپان هم آهنگ در دل کو ههای بدون هیاهوی انسان وماشین هم نوا میشوند نه تنها روان خسته از سختی چوپان آرامش می یابد بلکه گوسفندان هم از نوای نی احساس امنیت ونشاط دارند.

 


خدیجه هنگامی که ازدواج کرد مانند همسرش دامداری و گوسفندداری را ادامه داد .او از همسرش نواختن درست نی را آموخت وبه تجربه پس ازمدتی آنچنان با عشق ونوای محزونی می آموخت که همه از هنر نی نوازی متحیر میشدند .نوای نی خدیجه هنگامی نواخته میشد اشکها از دل دردمندان چون چشمه ای فوران میزد .دیری نپایید که آوازه نی نوازی خدیجه زبانزد همه آبادی وشهر تالش شد .
امروز هم در هياهوي دستگاههاي نوين، در برخي جشن‌های فرهنگی از او خواسته مي‌شود بنوازد و آنگاه که صداي دلنشين و آرام ني‌ از بلندگوها پخش مي‌شود، شادي و آرامش دلنشيني همراه مي‌آورد و يادو يادگارهاي بسياري را براي سالمندان زنده مي‌کند
خدیجه نی را در اندازه همتراز اساتید این هنر می نوازد و تا کنون با شرکت در چند همایش استانی و کشوری مورد توجه و تمجید قرار گرفته است
خانم رزداری در هر جشنوارهای که شرکت کرده نوای نی خود را به عنوان نمادی از صلح و دوستی به علاقمندان هدیه کرده است.این بانوی هنرمند تالش ، در زمان اوج محرومیت و بی توجهی مقامات کشور به فرهنگ او به هنر زیبای موسیقی تالشی قوم خود پی برد وهمچنان عاشق این هنر بسر میبرد.
او یکی از ده هنرمندموسیقی تالش بود که موسسه تالش شناسی به تازگی در درجشنی با شکوه از ایشان تجلیل نمودند .او شکیبایی و آرامش را از طبیعت، به‌خوبی فراگرفته است. مادر پنج دختر و پنج پسر است. چندین و چند نوه دارد اما دلش می‌خواهد نتیجه‌هایش را هم ببیند.

 گردآوری از: رمضان نیک نهاد 

علی ماسالی ، جامعه شناس نامدار تالش

علی ماسالی هفتمین فرزند مرحوم حاج انامقلی ماسالی است که از طرف مادری با طایفه صفوی ماسال نسبت دارد. او درسوم مرداد ماه سال ۱۳۲۶ شمسی درییلاق ماسال متولد شد
اودوران کودکی ونوجوانی خود را در در مرکیه سپری نمود . خواندن ونوشتن را در کودکی ابتدا دریکی از مکتب خانه های سنتی ماسال آموخت وسپس در سال 1333 کلاس اول ابتدائی را در اولین دبستان قدیمی ماسال بنام حافظ که در سال 1313 در بازار ماسال توسط پدرش تاسیس شده بود گذراند . سیکل اول متوسطه راهم در دبیرستان ماسالی که پدرنیکو کارش ساخته بود سپری نمود بعدازآن سیکل دوم متوسطه را در دبیرستان نوربخش رشت در رشته طبیعی گذراند .
او پس از اخد دیپلم ابتدا در رشته مترجمی زیان انگلیسی دانشگاه ملی (شهید بهشتی فعلی )پذیرفته شد ومدتی در کلاس های آن رشته حضور یافت ولی به علت علاقه ای که به علوم انسانی داشته در سال 1346 در کنکور رشته علوم اجتماعی همان دانشگاه با گرایش جامعه شناسی پذیرفته شد و به تحصیل پرداخت.

او در زمان دانشجوئی خود نا خواسته به مدت یک سال واندی تحت فشار ومراقبت سنگین سیاسی ساواک مجبور به ترک دانشگاه شد و پس از بازگشت به ادامه تحصیل ، به علت عشق وعلاقه ای که به تاریخ وفرهنگ نیاکانش ،تالش داشت تز دانشگاهی خود را تحت عنوان مختصری از فرهنگ ورسوم مردم تالش نوشت و در همان زمان مورد پذیرش قرار گرفت آن تز از اولین رساله هایی بود که تا آن زمان درباره فرهنگ و آداب ورسوم وزندگانی وخانه های مردم تالش همراه با تصویر مستند نوشته شده بود .

 
درادامه ، در 28 خرداد سال 1352 همزمان با روز درگذشت پدرش به علت تشدید بیماری دیابت و سکته مغزی بود ، موفق به اخذ مدرک کارشناسی در رشته علوم اجتماعی گردید .
علی ماسالی پس از اخذ کارشناسی خود به ماسال بازگشت و به عنوان دبیر رسمی آموزش وپرورش توالش در دبیرستان ماسالی ودبیرستان دخترانه عظمت ماسالی ابتدا به تدریس دروس مختلفی ازجمله انشاء واملای فارسی ، ریاضیات (حساب وهندسه وجبر ومثلثات) ، تاریخ وجغرافیا در نظام قدیم وجدید تحصیلی پرداخت سپس در نظام جدید به عنوان دبیر اختصاصی دروس جامعه شناسی مشغول تدریس گردید .
او در سال 1356 در انتخابات انجمن شهرسابق ماسال شرکت نمود و با اکثریت آراء به عضویت انجمن شهرماسال درآمد و از سوی اعضاء انجمن به اتفاق آرا به ریاست انجمن برگزیده شد.
علی ماسالی پس از انقلاب اسلامی در سال 1359 از طرف هیئت بدوی پاک سازی آموزش وپروش ماسال به مدت پنج سال منتظر خدمت گردید و درسال 1364 با حکم دیوان عدالت اداری مجدداً به کار تدریس خود بازگشت .
او در ادامه چندسالی را به عنوان طراح سؤالات امتحانات نهائی درس جامعه شناسی دانش آموزان استان گیلان با آموزش وپرورش همکاری نمو د تا اینکه در پائیز سال 1367 پس از سیزده سال تدریس در دبیرستان های مختلف ماسال وشاندرمن به خاطر عدم موافقت باتقاضای یکسال مرخصی بدون حقوق ومشکلات دیگری که داشته ناخواسته از آموزش وپرورش بیرون آمد وبه کار آزاد روی آورد .
اوبه دلیل علاقه ای که به جامعه ایران وتاریخ و فرهنگ وادب تالش داشت هیچگاه از مطالعه وتحقیق دست برنداشت وکتابها و مقالاتی نیز در زمینه زبان وادبیات وفرهنگ وآداب ورسوم وتاریخ وجغرافیای تالشی تالیف نمود که اولین آن همان تز دانشگاهی اش بوده که تحت عنوان مختصری در باره فرهنگ و آداب ورسوم تالش در سال 1349 نوشته شده بود اما مهمترین کتاب ایشان دستور زبان تالشی است که در آن زبان تالشی مورد مقایسه بازبان های باستانی و زبانهای بومی ایران قرار گرفته ودستور زبان تالشی جنوب نیز به رشته تحریر درآمده است .
کتاب دیگر ایشان ،سیری در فرهنگ ، تاریخ وجغرافیای تاریخی تالش است که تاریخ تالش در حد امکان از زمان باستان تا پایان قاجاریه به تصویر کشیده شده. کتاب دیگر ایشان با عنوان زندگینامه دوتن از مردان نامی تالش است که درآن کتاب زندگنیامه پدر وپدر بزرگ خودرا همراه با تاریخ تحولات سیاسی اجتماعی و فرهنگی واقتصادی قرن گذشته شهرستان ماسال نگارش نموده است .
اوعلاوه بر کتاب های یاد شده ، مجموعه فرهنگی ، ادبی ، تاریخی وجغرافیائی مربوط به اقوام مختلف سواحل دریای خزر را طی دو جلد در دست تالیف دارد که امید واراست که در پایان سال 93 به چاپ رساند .
علی ماسالی به اتفاق سایر اعضای خانواده پدری به الگو گیری از پدر نیکوکارشان خدمات ارزنده ومهمی به زادگاه خود شهرستان ماسال نموده اند که در کار تبدیل دوبخش ماسال وشاندرمن به شهرستانی زیبا موثر بوده است که ازجمله آنها اهداء ده ها قطعه زمین برای ساخت وساز ساختمانهای ادارات دولتی و مدارس ونیروی انتظامی ومیادین ومعابر شهری ماسال بوده است .

او با توجه به علاقه ای که به شغل اجدادی مردم تالش دامداری وکشاورزی وطبیعت کوهستان دارد ، در کار جانبی خود به عنوان الگویی از کشاورزی ودامداری نوین وحفظ محیط زیست بهره برده است واز این طریق هم در آبادانی سرزمین تالش کوشیده است .
او فرزندان تالش و رشد وترقی آنها را دوست دارد و با بهره گیری از فضای مجازی اینترنت در انتقال تجارب ارزشمند خود به آنها موفق بود ه است و صدها مقاله تحقیقی نوشته است .
علی ماسالی با عشق به سرزمین خود ایران ومردمش به ویژه تالشان همه سختیها ورنجها را به جان دل خرید ه است وسینه ای مالامال از درد ورنج و عشق دارد که امید داریم سالیان درازی زنده بمانند تا از دانش وتجارب وخاطراتش بهره جوییم
گرد آوری از : رمضان نیک نهاد

سید اشرف کرگانرودی و ملا عزیز شریعتمدار از رهبران نامدار تالش در نهضت مشروطه ایران

در تاریخ ایران ، همواره مردم تالش در نهضت های ضد استبدادی نقش برجسته ای داشتند ، در نهضت جنگل نقش تالش جنوبی پررنگ دیده میشود ودر نهضت مشروطه تالش مرکزی به رهبری دوتن از مجاهدانش چون سید اشرف کرگانرودی و ملا عزیز شریعتمدارکرگانرودی ازاهالی لیسار تالش چنان در بسیج مردم تالش برضد استبداد و بیگانگان نقش آفرینی می کنند که لرزه بر استبداد می اندازند که آوازه نامشان ویادمان فداکاری وشجاعتشان در تاریخ جاودانه میشود . 

در طلوع نهضت مشروطه ، آنگاه که مردم پیشرو سراسر ایران از خفقان وزورگویی حاکمان قاجار در سرسپردگی به بیگانگان به ویژه اشغالگران روس به ستوه آمدند و دست به شورش زدند ، ﻣﺮدم ﺗﺎﻟﺶ هم همزمان ﺑﺎ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ آزادﯾﺨﻮاهان در رﺷﺖ و اﻧﺰﻟﯽ ، فومن ﻋﻠﯿﻪ دوﻟﺖ ﻣﺮﮐﺰی ﻗﯿﺎم ﮐﺮدﻧﺪ ودر منطقه تالش مردانی چون سید اشرف کرگانرودی وملاعزیز شریعتمداربه همراه سایر مبارزان تالش از اولین کسانی بودند که در صدد احقاق حق مردم ومبارزه با نظام استبدادی برخاستند و تمام زندگی خودرا این راه گذاشتند .

روزنامه شرق درشماره 850 در مطلبی تحت عنوان جنگ آلالان وپیروزی مشروطه طلبان تالش می نویسد : بعد از شورش مشروطه طلبان تالش نصرت الله خان سردار امجد برای سركوب و خواباندن اغتشاش تالش راهی تهران شد و به كمك رجال و درباریان ضدمشروطه و دولتیان متنفذ، محمدعلی شاه را متقاعد ساخت كه برای قلع و قمع شورشیان گیلان به حاكمی قدرتمند و جسور و بی ملاحظه نیاز است. محمدعلی شاه آقابالاخان سردار افخم را كه در بی رحمی و شدت عمل و خشونت معروف بود به حكومت جدید گیلان منصوب كرد و به اتفاق نصرت الله خان سردار امجد با قشونی كامل سواره و پیاده و مجهز به توپ راهی گیلان شد.

از طرف دیگر فتح الله خان ارفع السلطنه به دستور پدرش سردار امجد به بسیج و تدارك نیرویی چشمگیر از شاهسون های خلخال و و یلكیج دست زده، آماده رسیدن اردوی نظامی به تالش شد. در این جنگ قشون دولتی و سردارها از مجاهدین مشروطه تالش شكست سخت و مفتضحانه ای خورده و عقب نشستند. جالب آنكه بیشتر افراد فتح الله خان ارفع السلطنه كه از شاهسون های پاشاخانلو و اكراد شقاقی خلخال بودند به امید غارت و چپاول به اردوی سردار افخم و سردار امجد پیوسته بودند.
در یادداشت های مشروطیت رابینو، مامور سیاسی انگلیس در رشت، این واقعه چنین گزارش شده است: «سردار افخم با سردار امجد كه مكرر به آنها اشاره شده بود كه به تالش نروند گوش ندادند. ثلث آخر سپتامبر عازم تالش شدند. سربازها بازار آلالان را غارت كرده و سوزانیدند. بعضی از اسباب های رعایای روسی هم جزء آنها سوخته شده بود. بعد از مدتی توقف در آلالان، عازم كرگانرود شدند. آن روز كرگانرودی ها بی خبر سر آنها ریخته یك توپ از ایشان گرفتند و سربازها فورا به كپورچال كه پنج فرسخ مسافت داشت فرار كردند. روز دیگر به انزلی آمدند. از زمان حركت سردارین با اردو شش هفته طول كشید تا آنجا رسیدند، ولی دو روزه مراجعت كردند. سربازها خیلی غارت كردند و در زمان فرار اردو از سرای شهر و بازار انزلی از دست سوارهای شاهسون كه همراه سردارین بودند مردم به تنگ آمده بودند. از ابتدا معلوم بود كه این اردو كشیدن بی ثمر خواهد بود. چون اهالی ترك و عجم از برای جنگ بیشه گیلان به درد نمی خورند و آزموده نیستند و همچنان یكی از فراریان می گفت كه ما كسی را نمی دیدیم ولی یك صد گلوله سر ما ریخته می شد.»۱ رابینو، ص ۷۳
درجنبش مشروطه جنگهای مختلفی در نواحی مختلف تالش ، اسالم ، لیسار رخ می دهد که مبارزان تالشی بی باکانه از استقلال طلبی و مشروطه خواهی دفاع می نمایند و ضمن آنکه صدها شهید تالش را فدای مشروطه می نمایند در برابر دشمن خارجی وسرسپردگی برخی مزدوران داخلی ایستادگی می نمایند که عمدتا با پیروزی قوای تالش به فرماندهی سید اشرف کرگانرودی وسایر همرزمانش منجر گردید .
در اواﺧﺮ دورة اﺳﺘﺒﺪاد ﮐﻪ ﻣﺮدم ﻧﻘﺎط ﻣﺨﺘﻠﻒ اﯾﺮان ﭼﻮن ﺗﺒﺮﯾﺰ و اﺻﻔﮫﺎن ﺟﮫﺖ ﻓﺘﺢ ﺗﮫﺮان ﺑﻪ ﺣﺮﮐﺖ در آﻣﺪﻧﺪ ﻣﺮدم ﮔﯿﻼن ﻧﯿﺰ ﺟﮫﺖ ﺣﺮﮐﺖ ﺑﻪ ﺳﻮی ﺗﮫﺮان ﻧﯿﺮوھﺎی ﺧﻮد را ﺑﺴﯿﺞ ﮐﺮده وﺑﻪ ﺳﻮی ﺗﮫﺮان ﺣﺮﮐﺖ ﻧﻤﻮدﻧﺪ .
در اﯾﻦ اردو ﮐﺸﯽ ﻣﺠﺎھﺪﯾﻦ ﺗﺎﻟﺶ ﺣﻀﻮر ﻓﻌﺎل داﺷﺘﻨﺪ .وزﻣﺎم اﻣﻮر ﺗﺎﻟﺶ ﺑﻪ اﻧﺠﻤﻦ وﻻﯾﺘﯽ ﺳﭙﺮده ﺷﺪ ،ﺟﻤﻊ زیادی از ﻣﺠﺎھﺪﯾﻦ تالش از ﺟﻤﻠﻪ ﺳﯿﺪ اﺷﺮف ،ﻣﻼ ﻋﺰﯾﺰ ﺷﺮﯾﻌﺘﻤﺪاری بهﻓﺘﺢ ﺗﮫﺮان ﭘﯿﻮﺳﺘﻨﺪ واز ﺧﻮد دﻻورﯾﮫﺎ ی زﯾﺎدی ﻧﺸﺎن دادﻧﺪ ودر ھﻤﯿﻦ زﻣﺎن ﺑﻮد ﮐﻪ ﺳﯿﺪ اﺷﺮف ﮐﺮﮔﺎﻧﺮودی ﺑﻪ ﻟﻘﺐ (ﺷﺠﺎع دﯾﻮان ) ﻣﻔﺘﺨر ﮔﺮدﯾﺪ . ﺳﯿﺪ اﺷﺮف ﺷﺠﺎع دﯾﻮان ﺑﻌﺪ از ﻓﺘﺢ ﺗﮫﺮان درپی سیاست بکارگیری نظام مشروطه از مردان با نفوذ مردمی وجلب رضایت مردم ﻣﺄﻣﻮرﯾﺖ ﺟﺪﯾﺪ در ﻣﻨﻄﻘﻪ ﭘﯿﺪا ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و آن ﺣﻔﻆ و ﺣﺮاﺳﺖ از اﻧﻘﻼب ﮔﯿﻼن وریاست امنییه ونظمیه گیلان ﺑﻮد .
ﺑﻌﺪ از ﻓﺘﺢ ﺗﮫﺮان و ﻋﺰل ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ ﺷﺎه و ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﺠﻠﺲ دوم ﻣﺸﮑﻠﯽ ﮐﻪ اﯾﺮان ﺑﺎ آن ﻣﻮاﺟه ﮔﺮدﯾﺪ دو دﺳﺘﮕﯽ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﺎن ﻣﺮدم در ﻣﺠﻠﺲ دوم و ھﻤﭽﻨﯿﻦ اوﻟﺘﯿﻤﺎﺗﻮم روﺳﯿﻪ ﺑﻪ اﯾﺮان ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﻮﺟﺐ اﯾﻦ اوﻟﺘﯿﻤﺎﺗﻮم وﻗﺒﻮل آن از طﺮف اﯾﺮان ﺑﺴﯿﺎری از اﻗﺪاﻣﺎت ﻣﻮﺛﺮ ﻣﺠﻠﺲ دوم ناکام ﻣﺎﻧﺪ .ودر ﭘﯽ آن ﻧﯿﺮوھﺎی روﺳﯽ وارد ﮔﯿﻼن و نواحی تالش ﮔﺮدﯾﺪﻧﺪ وﺑﻪ آزار و اذﯾﺖ ﻣﺮدم ﭘﺮداﺧﺘﻨﺪ. رﺷﺖ ﮐﻪ در اﯾﻦ زﻣﺎن در زﯾﺮ ﭼﮑﻤﻪ ھﺎی روﺳﮫﺎ ﺑﻮد از ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺗﺎﻟﺶ ﺳﯿﺪاﺷﺮف ﮐﺮﮔﺎﻧﺮودی و ﻣﻼ ﻋﺰﯾﺰ ﺷﺮﯾﻌﺘﻤﺪاری رھﺴﭙﺎر ﺣﻔﻆ و ﺣﺮاﺳﺖ از ﻣﺮدم رﺷﺖ در ﻣﻘﺎﺑﻞ روﺳﮫﺎ ﮔﺮدﯾﺪﻧﺪ .
ﻧﮫﺎﯾﺖ در ﭘﯽ ﺑﺮﺧﻮردی ﮐﻪ ﺑﯿﻦ مبارزان سلحشور ﺗﺎﻟﺸﯽ ﺗﺤﺖ اﻣﺮ ﺳﯿﺪ اﺷﺮف ﮐﺮﮔﺎﻧﺮودی و ﻣﻼ ﻋﺰﯾﺰ ﺷﺮﯾﻌﺘﻤﺪار ﺑﺎ روﺳﮫﺎ روی ﻣﯽ دھﻨﺪ ، ﻣﺠﺎھﺪﯾﻦ ﺗﺎﻟﺶ ﺑﺪﻟﯿﻞ ﻧﺒﻮدن اﻣﮑﺎﻧﺎت ﮐﺎﻓﯽ ﻣﺘﺤﻤﻞ ﺷﮑﺴﺖ ﺷﺪﻧﺪ و ﻣﻼ ﻋﺰﯾﺰشریعتمدار دﺳﺘﮕﯿﺮ وتوسط روسها همراه با سه تن دیگر از مبارزان مشروطه ، ميرزا يوسف خان جوبنه ای (سرتيپ و معاون رئيس نظميه گيلان) ، صالح خان مژدهی (افسر سرباز) ، كاظم خان علی اوستا (نايب كلانتری)با یک دادگاه فرمایشی در پانزدهم بهمن ماه سال هزارودویست ونود هجری اﻋﺪام شدند که هم اینک بنای یادبودی در شهر رشت، پشت بیمارستان پور سینا برای وی و همرزمانش ساخته شده است. پس از دستگیری ملاعزیز ، ﺳﯿﺪ اﺷﺮف ﮐﺮﮔﺎﻧﺮودی مخفیانه ﺑﻪ ﮐﺮﮔﺎﻧﺮود ولیسار ﺑﺮ ﻣﯽ ﮔﺮدد پس از آن بین ﻧﯿﺮوھﺎی دوﻟﺘﯽ وﺳﺮداراﻣﺠﺪ ﺑﺎ ﻣﺮدم ﮐﺮﮔﺎﻧﺮود ﺑﻪ رھﺒﺮی ﺳﯿﺪ اﺷﺮف درگیری ﺑﺮوز ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و اﻓﺮاد زﯾﺎدی ﺟﺎن و ﻣﺎﻟﺸﺎن را از دﺳﺖ ﻣﯽ دھﻨﺪ اﻣﺎ در ﻧﮫﺎﯾﺖ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﺷﺠﺎﻋﺖ ﻣﺮدم ﮐﺮﮔﺎﻧﺮود ﺗﺎﻟﺶ ،ﻧﯿﺮوھﺎی ﺳﺮدار اﻣﺠﺪ ﮐﻪ ﻧﯿﺮوھﺎی دوﻟﺘﯽ ﻧﯿﺰ او را ﯾﺎری ﻣﯽ ﮐﺮدﻧﺪ ﺷﮑﺴﺖ ﺧﻮردﻧﺪ دشمنان نهضت با پوشیدن لباس نهضت سعی در تخریب شخصیت انقلابیون ومجاهدین تالش می نمایند و ﺳﻌﯽ ﮐﺮدﻧﺪ ﺳﯿﺪ اﺷﺮف ﮐﺮﮔﺎﻧﺮودی را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﻓﺮد ﯾﺎﻏﯽ در ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺟﻠﻮه دهند واﯾﻦ اﺗﮫﺎم ﯾﺎﻏﯽ ﺷﺪن ﺳﯿﺪ اﺷﺮف را به ﻣﮑﺮم اﻟﺪوﻟﻪ در ﺗﮫﺮان هم اطﻼع دادﻧﺪ . ﺳﯿﺪ اﺷﺮف ﺑﺮای ﻧﺸﺎن دادن ﺣسن ﻧﯿﺖ ﺧﻮد ،ﺗﻨﮫﺎ ﻧﺰد ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه ﻗﺰاق ونماینده مکرم الدوله در ﺷﻔﺎرود ﻣﯽ رود وﻟﯽ ﺑﻪ ﻣﺤﺾ ورود او را دﺳﺘﮕﯿﺮ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ. ﺑﻪ اﯾﻦ ﺻﻮرت ﺳﯿﺪ اﺷﺮف ﮐﺮﮔﺎﻧﺮودی ﮐﻪ ﺗﻤﺎم زﻧﺪﮔﺎﻧﯽ ﺧﻮد را ﺑﺮ ﺳﺮ ﻣﺒﺎرزه ﺑﺎ ﻣﺴﺘﺒﺪﯾﻦ ﮔﺬارده ﺑﻮد وﺑﺮای دوﻟﺖ ﻣﺸﺮوطﯿﺖ ﺧﺪﻣﺎت زﯾﺎدی اﻧﺠﺎم داده ﺑﻮد و در ﺷﺮاﯾﻂ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺣﻔﻆ و ﺣﺮاﺳﺖ رﺷﺖ ﻣﺮﮔﺰ ﮔﯿﻼن را ﺑﺮ ﻋﮫﺪه داﺷﺖ ﺗﻮﺳﻂ ﻗﺰاﻗﮫﺎی اﯾﺮاﻧﯽ ﮐﻪ ﺗﺤﺖ اﻣﺮ دوﻟﺖ ﻣﺸﺮوطﻪ ﺑﻮدﻧﺪ دﺳﺘﮕﯿﺮ وزﻧﺪاﻧﯽ ﻣﯽ ﺷﻮد ،بلایی که مشابه آن بر سر بسیاری از رهبران مشروطه هم آمد ﺑﻌﺪ از دﺳﺘﮕﯿﺮی ﺳﯿﺪ اﺷﺮف ﻧﯿﺮوھﺎی دوﻟﺘﯽ ﺑﻪ اﺗﻔﺎق روﺳﮫﺎ و دﯾﮕﺮ اﻓﺮاد ھﻢ ﻓﮑﺮ آﻧﮫﺎ ﺑﻪ ﮐﺮﮔﺎﻧﺮود ﺣﻤﻠﻪ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ وتعداد زیادی بیش از هفتاد نفر از یاران وبستگان سید اشرف و مبارزان تالشی به شهادت می رسند وتعدادی هم به اسارت در می آیند ،گفته میشود دراین یورش هاوسرکوب مبارزان مشروطه دوتن از فرزندان سید اشرف (امیر وعباداله ) را درنهایت سنگدلی زیر سم اسبان لگد مال می کنند وبه شهادت می رسانند .
در طﯽ اﯾﻦ ﺟﻨﮓ ﮐﻪ ﺗﺎﻟﺸﺎن ھﻢ از ﺟﺎﻧﺐ ﻧﯿﺮوھﺎی دوﻟﺘﯽ و ھﻢ از ﺟﺎﻧﺐ روﺳﮫﺎ ﻣﻮرد ﺣﻤﻠﻪ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ ،ﯾﮏ ﻓﺮوﻧﺪ ﮐﺸﺘﯽ روﺳﯽ هم ﺑﻪ ﻣﻮازات ﺳﺎﺣﻞ ﺣﺮﮐﺖ ﻣﯽ ﮐﺮد و ﻧﯿﺮوھا ی مردمی کرﮔﺎﻧﺮودی را ﻣﻮرد ھﺪف ﮔﻠﻮﻟﻪ ھﺎی ﺗﻮپ ﺟﻨﮕﯽ ﻗﺮار می داد ﮐﻪ طﯽ آن ﺑﺎزار ﭼﻪ وﮔﻤﺮﮐﺨﺎﻧﻪ لیسار که درآن زمان مرکز اداری تالش بود را وﯾﺮان نمودند و بدین سان جنبش تالشان در نهضت مشروطه سرکوب و خاموش ماند تادر جایی دیگر چون نهضت جنگل جوانه زند .
 از : رمضان نیک نهاد 

پروفسور فرهت حسینى نژاد تالش ، پزشک نامدار تالش

در سیزدهم بهمن ماه سال ١٣۴٠ خورشیدى در روستاى پونل تالش دولاب شهرستان توالش بدنیا امده ام، پدرم سید نهضت حسینى نژاد و مادرم فیروزه یگانى است. قبل از من دو خواهر مهترم بانوان فائقه و فضیلت و بعد از من برادر کهترم دکتر فرجد حسینى نژاد بدنیا امدند،در سه سالگى اولین شعرم رااز شیخ اجل با سعى پدرم یاد گرفتم، در چهار سالگى اسامى پایتخت هاى دنیا رامى دانستم ودر پنج سالگى کلاس اول ابتدائى را در دبستان امیر کبیر پونل اغاز کردم،هم درین سال است که با فردوسى به سعى پدر اشنا شدم و کتاب تاریخ و جغرافیاى دانش اموزان ششم ابتدائى را از بر شدم، گویا پنجمین سال حیات منقطه عطفى در زندگى من بوده است ، اشعار پدرم را براى سایر اعضاى خانواده بر روى میز خطابه اى که برایم تهیه شده بود با صداى بلند میخواندم واز هم اینجاست که عشق به ادب، تاریخ و فرهنگ ایران در جانم ریشه دوانده است و باگذر سالها به درختى تنومند تبدیل گشته است. از تالش بعد ازین دیگر خاطره اى جز تعطیلات تابستانى مدارس که در ییلاق برنو منزل پونل سپرى شده است ندارم چه انکه بعد ازین ایام در رشت بنا به مشاغل إدارى پدرم سکونت کردم و در دبستان ملى ساسان و مدرسه راهنمائى ملى کیوان و سپس در دبیرستان شاپور رشت درس خواندم،
 

 دو سال پایانى دبیرستان رادر مدرسه پرتو دانش بندر پهلوى سابق و انزلى امروز را گذراندم، مدارس نامبرده در بالا بدون هیچ تردیدى از بهترین مدارس کشور در انزمان بودند وجا دارد از همینجا به اموزگاران و مؤسسین این مدارس درود بفرستم یادش انانها که نیستند شاد و زندگى انان که هستند با عزت باد. نکته جالب انکه همه مدیران و موسسین این مدارس یا در فرهنگ همکاران پدرم بودند یا توسط او به اشتغال در فرهنگ در امده بودند. در تمامى دوران تحصیلم شاگردى نمونه و ممتاز بودم و این را مدیون همت والاى پدر و مادرم میدانم. متاسفانه پایان تحصیلات دبیرستانیم مصادف با تعطیلى دانشگاههاى ایران و پس از ان شروع جنگى نابرابر از جانب کشور عراق بود و من نیز همچون میلیونهاایرانى دیگر به جبهه هاى جنگ جهت خدمت سربازى اعزام شدم،در نیروى دریائى ارتش از میهنم دفاع کرده و پس از پایان جنگ به قصد ادامه تحصیل به کشورسوئد امدم،زبان سوئدى در در انستیتو زبانهاى نوردیک دانشگاه استکهلم گذراندم و سپس براى تحصیل پزشکى در انستیتو سلطنتى کارولینسکا که یکى ازمعتبرترین و پر افتخارترین دانشکده هاى پزشکى دنیاست پذیرفته شدم ،

در عظمت این دانشکده همین بس که اعطاى نوبل پزشکى از وظایف ان است و از افتخارات من انکه در زمان تحصیلم پروفسور ساموئلسون برنده نوبل پزشکى در سال ١٩٨٢میلادى رئیس دانشکده من بوده است. بیست و نه سال است که در سوئد و شهر استکهلم زندگى میکنم، تخصص پزشکى خودرا در بیماریهاى داخلى و فوق تخصصم را در رشته بیماریهاى ریوى گرفته ام، درسالهاى گذشته در کنار کار در بیمارستانهاى دانشگاه به تدریس دانشجویان پزشکى و پزشکان جوان یا در حال گذراندن دوره تخصصى اشتغال داشته ام. در دوران دانشجوئى با همسرم دکتر صالح پور اشنا شدم،در سال ١٣٨٠ خورشیدى ازدواج کردم و تنها فرزندم دخترم فریال حسینى نژاد تالش ده سال پیش در شهراستکهلم بدنیا امده است. تالشى زبان مادرى،گیلکى زبان همولایتی هاى گیلانى ،پارسى زبان ملى ، سوئدى زبان کشورى که قسمت اعظم عمرم در ان گذشته و انگلیسى زبان روزمره علمى رابه درستى تکلم مى کنم و همواره یک ایرانى تالش باقى مانده ام. امیدوارم که شما را خسته نکرده باشم. با مهر همیشگى و به امید دیدار دوباره. فرهت حسینى نژاد تالش

تهیه وتنظیم از :رمضان نیک نهاد 

دکتر محمد تقی راهنمایی پژوهشگر وجغرافیدان نامدار تالش

دکتر محمد تقی راهنمایی یکی دیگر از ستارگان نامدار مردم تالش است که در شهریورماه سال 1323در شهرستان تالش چشم به دنیا گشود او دوران ابتدایی را در شهرتالش و متوسطه را در دبیرستان شاهپور رشت گذراند پس از آن برای کارشناسی رشته جغرافیا وارد دانشگاه ملی (بهشتی ) تهران شد که با رتبه اول ودریافت نشان علمی درجه اول فرهنگ به مناسبت کسب رتبه اول در دوره كارشناسي در بورس دوره دكتري DAAD موسسه مبادلات علمي آلمان در سال 1352 پذیرفته شد .
محمد تقی راهنمایی دکترای جغرافیارا 1973-1979 دانشگاه فیلیپس ماربوگ (آلمان) با دفاع از رساله دكتري با عنوان «تحولات چشم اندازهاي معيشتي در دامنه هاي جنوبي البرز با تاكيد بر سفرهاي گردشگري و گذران اوقات فراغت» با راهنمايي پرفسوراكارت اهلرز دریافت کرد.
دکتر راهنمایی در 30 فروردين ماه 1359 به استخدام دانشگاه تهران درآمد و دربهمن ماه 1388 از دانشگاه تهران بازنشتسه گردید .

 

همسرش خانم پريوش بهگام (استاد ادبيات انگليسي، بازنشسته دانشگاه الزهرا) است وداراي سه فرزند به نامهای سهند، سهراب و سمن است .
فعاليتهاي علمي تدريس: دوره هاي مختلف كارشناسي، كارشناسي ارشد و دكتري در دانشگاه‌هاي تهران، پيام نور، علامه طباطبايي و آزاد اسلامي و استاد دعوت شده براي تدريس دروس ايرانشناسي و جغرافياي ايران در دانشگاه‌هاي كلاگن فورت اتريش، پوتسدام، گين و كوتبوس آلمان. استاد مدعو پژوهشي در دانشگاه‌هاي ماربورگ، سن، گيسن و برلين در سال‌هاي مختلف.
كتابهاي در دست تاليف: جغرافياي اوقات فراغت تالش و تالشان، دانشنانه تصويري تالش، انتشارات مهكامه نقش و جايگاه وقت در توسعه شهر و شهرنشيني ايران

تألیفات :الف -کتابها :
مبانی کشورشناسی ایران: ترجمه از آلمانی به فارسی، تهران، مؤسسه جغرافیایی سحاب، چاپ اول 1365، چاپ دوم 1372
توانهای محیطی ایران: تألیف، مبانی جغرافیایی طرح جامع سرزمین، مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران، تهران 1370
مجموعه مباحث و روشهای شهرسازی(جغرافیا): مرکز مطالعات و تحقیقات معماری و شهرسازی ایران، چاپ اول 1369، چاپ دوم 1371، چاپ سوم 1382
کتاب گیلان: از مجموعهی همه جای ایران: 3جلد، با همکاری گروه نویسندگان، 2400 صفحه، گروه پژوهشگران ایران، تهران، 1375، چاپ دوم 1380
رساله دکتری با عنوان
Kulturlandschaftswandel in den talern der Elburz – Sudflanke unter besonderer Beruksichtigung der naherholungsfunktion tehrans.
Dissertation, Marbug, Philipps, Universitat, 1979
چاپ دانشگاه ماربوگ
فرایند برنامه ریزی شهری در ایران، انتشارات سمت چاپ اول 1383 و دوم 1384
توزیع بهینه دانشگاهها و مراکز علمی با نگاهی به جغرافیای فرهنگ در ایران، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، چاپ اول 1383
سیمای فرهنگی ایران: گروه نویسندگان، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی انتشارات، انتشارات عیلام 1379
ترجمه انگلیسی کتاب سیمای فرهنگی ایران 1380
شهرشناسي تطبيقي ايران با تأكيد بر استان‌هاي مازندران و هرمزگان
ب –مقاله های چاپ شده در نشریات علمی و خارجی
Alltagskultur, Familie, Freizeit:
Materalien Deutsch als Fremdsprache , Heft 16, DAAD, 1980, S. 193-203

Lehrerausbildung in Iran:
Materalien Deutsch als Fremdsprache, Heft 16, DAAD, 1. Auflage, Regensburg, 1980 S. 228-237

Formen nationalen Fremdenverkehrs in einem islamischen Land: das vorrevolutionare Lran.
Orient, Zeitsch. Des Deutschen Orient- Institut, 24. Jahrgang Nr. 1983

Die Notwendigkeit der Errichtung eines Studienzentrum fur Stebau und Architektur im Iran: Hannoover Studies on the Middel East, Editionan Aasad, Hannover, 1989, S.55-65
L’ extension de Tehreran et les mutations de son environment rural: Teheran Capitale bicentenaire, CNRS, Paris, 1992, S.231-248
ج -مقالات چاپ شده در نشریات علمی ایران
تألیف حدود 45 مقاله در نشریات
دایرۀالمعارف بزرگ اسلامی، ش1
رشد آموزش جغرافیا، دفتر برنامه ریزی وزارت آموزش وپرورش
پژوهشهای جغرافیایی، مؤسسه جغرافیای دانشگاه تهران
فصلنامهی تحقیقات جغرافیایی، آستان قدس، مشهد
ایرانزمین، سازمان ایرانگردی و جهانگردی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
گردشگری، نشریهی تخصصی جهانگردی
مجموعه مقالات همایش دستآوردهای پژوهشی سازمان حفاظت محیط زیست در برنامه دوم
استان ایلام
اثرات توسعه بر محیط زیست استان ایلام
آلودگی و منابع آلاینده رودخانه دویرج.
شناخت آلودگی و منابع آلایندهی آبها(رودخانه سیمره)
شناخت و احیای محیط زیست طبیعی استان ایلام
شناخت و احیای محیط زیست طبیعی استان ایلام(گونه های نادر گیاهی استان)
استان گیلان
طرح جامع جهانگردی گیلان- جلد1
اثرات توسعه بر محیط زیست استان گیلان
آلودگی و منابع آلاینده آبهای استان گیلان(زرجوب)
آلودگی و منابع آلایندهی رودخانهها- جلد1(رودخانهی سفیدرود)
الگوی نظم فضایی مطلوب در سامانه فضایی گیلان(برای ارائه به سمینار راهبردهای توسعه در استان گیلان)
استان اردبیل
طرح جامع جهانگردی اردبیل
مطالعات لیمنولوژیک در حفظ تعادل آبهای داخلی استان اردبیل
حفاظت و بهره وری پایدار از منطقه حفاظت شده سبلان
آلودگی و منابع آلاینده رودخانه های استان(رودخانه هروچای)
شناخت و احیای محیط زیست طبیعی استان اردبیل بررسی گونه های نادر جانوری و گیاهی
گونههای نادر جانوری و گیاهی استان اردبیل
آلودگی و منابع آلوده کننده آب استان اردبیل(رودخانه بالخلی)
بررسی و مدیریت زیست محیطی منابع آب وخاک(پروژه: بررسی آلودگی و منابع آلودهکننده آب استان اردبیل(رودخانه بالخلی)
اثرات توسعه برمحیط زیست استان اردبیل شهرستانهای گرمی، پارس آباد و بیله سوار
شناخت و احیای محیط زیست طبیعی پروژه گونه های نادر جانوری و گیاهی(گونه های نادر گیاهی استان)
شناخت اثرات توسعه برمحیط زیست شهرستان مشگینشهر
شناخت و احیای محیط زیست طبیعی پروژه: گونه های نادر جانوری و گیاهی(گونه های نادر جانوری)
استان لرستان
شناخت و احیای محیط زیست طبیعی استان لرستان
شناخت و احیای محیط زیست طبیعی استان لرستان پروژه الف: بررسی و شناخت گونه های نادر جانوری و گیاهی
طرح شناخت و احیای محیط زیست طبیعی استان لرستان پروژه ب: مطالعات لیمنولوژیک و حفظ تعادل آبهای داخلی استان رودخانه کشکان
طرح حفاظت و بهره وری پایدار از دریاچه گهر- مرحله 1
اثرات توسعه برمحیط زیست استان لرستان
اثرات توسعه برمحیط زیست استان لرستان- مرحله نهایی
استان همدان
مدیریت زیست محیطی منابع آب استان همدان- رودخانهی گاماسیاب
پروژهی آلودگی و منابع آلوده کننده آب رودخانههای استان همدان رودخانه های استان همدان رودخانه های قرهچای و عباسآباد
بررسی وضعیت گونههای نادر جانوری و گیاهی از مجموعه طرح شناخت و احیای محیط زیست طبیعی استان همدان
اثرات توسعه برمحیط زیست استان همدان
اثرات توسعه برمحیط زیست شهرستان اسدآباد و کبودرآهنگ
اثرات توسعه برمحیط زیست شهرستانهای نهاوند و تویسرکان
ارزیابی اثرات توسعه برمحیط زیست استان همدان مطالعات تلفیق
مطالعات لیمنولوژیک و حفظ تعادل آبهای داخلی استان همدان
طرحهای کاربردی
مطالعات وضعیت محیط زیست کشور
استان کردستان
شناخت و احیای محیط زیست طبیعی استان کردستان پروژهی گونه های نادر جانوری و گیاهی
حفاظت و بهره وری پایدار از دریاچه زریوار
ضمیمه تکمیلی گزارش طرح حفاظت و بهره وری پایدار از دریاچه زریوار
اثرات توسعه برمحیط زیست استان کردستان
ارزیابی اثرات توسعه برمحیط زیست استان کردستان(مطالعات سنتز)
مدیریت زیست محیطی منابع آبی رودخانه قشلاق کردستان
شناخت و احیای محیط زیست طبیعی استان کردستان پروژهی مطالعات لیمنولوژیک و حفظ تعادل آبهای داخلی استان کردستان
آلودگی و منابع آلوده کننده آب رودخانههای قزلاوزن و تلوار
مجموعه مقالات سمینارهای مربوط به جهانگردی(سالهای مختلف)
مجموعه مقالات کنگرههای جغرافیا(سالهای مختلف)
پیام یونسکو، ویژهی جهانگردی1378
مجموعه مقالات همایش جغرافیا و کابردهای دفاعی و امنیتی
ایرانشناخت، مجموعه مقالات ایرانشناسی
طرحهای پژوهشی
طرح جامعه جهانگردی استان گیلان، ادارهی کل فرهنگ و ارشاد اسلامی گیلان
طرح جامع گردشگردی استان اردبیل استانداری استان اردبیل
طرح مطالعاتی وضعیت محیط زیست کشور، (4جلد)، سازمان حفاظت محیط زیست کشور
مدیریت 24 طرح پژوهشی کاربردی مربوط به محیط زیست در استانهای گیلان، کردستان، اردبیل، همدان، لرستان و ایلام که تا سال 1378 خاتمه یافته اند.
همکاری در طرحهای
انتقال مرکز سیاسی – اداری از تهران، وزارت مسکن و شهرسازی
طرح کالبدی ملی، وزارت مسکن و شهرسازی
طرح مطالعاتی محور غرب زاگرس، وزارت مسکن و شهرسازی
طرح انتقال میادین میوه و تره بار تهران
مطالعات محیطی و جغرافیایی طرح توسعه صنایع نیشکر خوزستان
طرح توسعه جزیره کیش(مطالعات توریستی و محیطی و جغرافیایی)
فعالیتهای آموزشی
تدریس درسهای مربوط به جغرافیای شهری و توریسم در دوره های کارشناسی؛ کارشناسی ارشد و دکتری دانشگاه تهران
راهنمایی هفت رساله دکتری پایانیافته در دانشگاه تهران؛ گروه جغرافیا و راهنمایی دو رساله دکتری در دست تدوین
استاد مهمان در دانشگاه کلاکن فورت اتریش 1993؛ پوتسدام 2002؛ کوتبوس آلمان 2001
راهنمایی بیش از 30 پایان نامه کارشناسی ارشد
فعالیتهای متفرقه
عضو و نایبرئیس انجمن جغرافیایی ایران در دو دوره گذشته و اکنون
عضو انجمن علمي گردشگري ايران
عضو هیأت امنای انجمن متخصصان گردشگري
عضو انجمن جغرافيايي دانشگاه ماربورگ
عضو و رییس دوره‌اي کمیته گردشگري کمیسیون ملی یونسکو
عضو انجمن متخصصان محیط زیست کشور(عضو علی البدل)
عضو دائمي خانواده جهاني DAAD
مدير گروه جغرافيايي دانشگاه تهران1380-1384
دبير علمي و اجرايي كنفرانس بين المللي شهرهاي جديد در كنفرانس بين المللي طرح ريزي كالبدي
مشاور ارشد برنامه ملی گردشگری
عضو شورای عالی راهبردی شهر تهران در شورای شهر تهران
صاحب امتیاز و مدیرمسئول فصلنامه تحقیقات تالش

 گردآوری از: رمضان نیک نهاد 

دکتر رضا جمشیدی چناری ، دانش پژوه برجسته تالش

دکتر رضا جمشیدی از جوانان موفق تالش اهل شهرستان شفت است که باتوجه به سن کم ومحدودیت های فراوان با تلاش خود پله های ترقی ورشد علمی را بسیارطی نموده است وعلاوه براین باتوجه به شایستگی های علمی وتجربی ومدیریتی خود توانسته است جایگاه اولی آرای مردم شهررشت را برای شورای کلانشهر رشت بدست آورد .وهم اینک علاوه براستادی دانشگاه گیلان ،مدیر گروه عمران دانشگاه گیلان و رئیس فعلی شورای اسلامی شهر رشت هم می باشد .
تحصیلات :
دکترا: مهندسى ژئوتکنیک- دانشکده عمران دانشگاه علم و صنعت ايران- تهران (1386)

عنوان رساله:بررسی رفتار دینامیکی دیوار حائل مسلح با الیاف موکت در دستگاه میزلرزه (دکتر غیاثیان)

دوره تحقيقاتي اول: بمدت يكسال و به صورت ادواری در دانشگاه لندن(University College London, UCL) لندن، انگلستان (1384) (زير نظرپروفسور Richard Bassett استاد دانشکده عمران دپارتمان ژئوتکنیک)

دوره تحقيقاتي دوم: بمدت شش ماه در دانشگاه توکیو (The University of TOKYO) توکیو، ژاپن (1385) (زير نظرپروفسور Iku Towhata استاد دانشکده عمران دپارتمان ژئوتکنیک)

فوق ليسانس: مهندسى ژئوتکنیک- دانشکده عمران دانشگاه صنعتی شریف- تهران (1380)

عنوان رساله: بهینه سازی حفاری فضاهای بزرگ زیرزمینی به کمک نتایج رفتارنگاری (دکتر محمد حسین صدقیانی)

ليسانس: مهندسى عمران (عمران)- دانشکده عمران دانشگاه صنعتی شریف (1378)

رتبه ها و تشویق ها:
رتبه 1 کنکور سراسری ورودی دانشگاه ها در منطقه 3 آموزش کشور (1374)
رتبه 39 کنکور کارشناسی ارشد (1378)
دانشجوی نخبه و ممتاز دانشگاه علم و صنعت ایران (سال 1383)

تجارب حرفه ای:
1.شرکت پرس صانکو، تهران (1383 الی 1386)
مدیریت چندین پروژه در زمینه ابزار دقیق ژئوتکنیکی و رفتارنگاری سد های خاکی، بتنی، نیروگاه، تونل و …. به شرح زیر:
1- نصب لوازم اندازه گیری ژئوتکنیک سدخاکی گلابر واقع در استان زنجان
2- طراحی، نصب و راه اندازی سیستم رفتارنگاری در سدهای بالا و پایین سیاه بیشه به عنوان اولین سد سنگریزه ای با رویه بتنی (CFRD) در خاورمیانه واقع در استان مازندران
3- نصب، رفتارنگاری، پردازش داده ها و انجام آزمایشات کالیبراسیون ابزار های نیرو گاه سیاه بیشه واقع در استان مازندران
4- نصب و راه اندازی ابزار های ژئو تکنیک سد خاکی سنگ سیاه واقع در استان کردستان
5- نصب و راه اندازی ابزار های ژئو تکنیک سدخاکی لیکوان واقع در استان اردبیل
6- نصب و راه اندازی ابزار های ژئو تکنیک سدخاکی زولاچای واقع در استان آذر بایجان غربی
7- بازسازی و ترمیم ابزار دقیق سد خاکی لار واقع در استان تهران
8- اجرای سیستم قرائت مرکزی نیروگاه سد مسجد سلیمان واقع در استان خوزستان
9- نصب و راه اندازی تجهیزات رفتارنگاری تکمیلی سد مسجد سلیمان واقع در استان خوزستان
10- نصب و راه اندازی ابزارهای ژئو تکنیک سدخاکی قیقاج واقع در استان آذر بایجان غربی

2.شرکت سدافزار، تهران (1381 الی 1383)
مدیریت چندین پروژه در زمینه ابزار دقیق ژئوتکنیکی و رفتارنگاری سد های خاکی، بتنی، نیروگاه، تونل و …. به شرح زیر:
1- نصب، قرائت، رفتارنگاری، پردازش داده ها و آزمایشات کالیبراسیون ابزار های ژئوتکنیکی در سد خاکی اسفراین واقع در استان خراسان شمالی.
2- نصب، قرائت، رفتارنگاری، پردازش داده ها و آزمایشات کالیبراسیون ابزار های ژئوتکنیکی در فرازبند خاکی سد بتنی سیمره واقع در استان لرستان.
3- نصب، قرائت، رفتارنگاری و پردازش داده های مربوط به ابزار های ژئوتکنیکی در سد سنگریزه ای با هسته آسفالتی میجران واقع در استان مازندران.
4- نصب، قرائت و رفتارنگاری ابزار های ژئوتکنیکی در سدخاکی گلستان 2 واقع در استان گلستان.
5- نصب، قرائت، رفتارنگاری و پردازش داده های مربوط به ابزار های ژئوتکنیکی در حوضچه نیروگاه کوهرنگ واقع در استان چهارمحال و بختیاری.
6- بررسی طرح رفتارنگاری مربوط به ابزار های ژئوتکنیکی در سد خاکی خان آباد واقع در استان لرستان.
7- قرائت داده های رفتارنگاری مربوط به ابزار های ژئوتکنیکی در سد خاکی تنگه هاله واقع در استان لرستان.

3.شرکت پرس صانکو، تهران (1380 الی 1381)
مدیریت چندین پروژه در زمینه ابزار دقیق ژئوتکنیکی و رفتارنگاری سد های خاکی، بتنی، نیروگاه، تونل و …. به شرح زیر:
1- طراحی ابزار دقیق تونلهای آب بر نیروگاه سد بتنی کارون 4 واقع در استان خوزستان.
2- قرائت، رفتارنگاری و آموزش بهره برداری سیستم رفتارنگاری سد بتنی فریمان واقع در استان خراسان جنوبی.
3- آموزش بهره برداری سیستم رفتارنگاری سد خاکی ماکو واقع در استان آذربایجان غربی.
4- نصب، قرائت، رفتارنگاری و پردازش داده ها و طراحی کالیبراسیون ابزارهای ژئوتکنیکی سد دوستی واقع در استان خراسان رضوی.
4.شرکت سابیر، خوزستان (1379 الی 1380)
سرپرست گروه ابزار دقیق در سد کارون 3 که بعنوان بزرگترین پروژه برق آبی در منطقه خاورمیانه می باشد.
مهمترین فعالیت در این پروژه رفتارنگاری سازه های زیر بود:
1- سد بتنی دو قوسی به ارتفاع 205 متر
2- مغار نیروگاه به طول 250 متر، ارتفاع 46 متر و دهانه 26 متر
3- مجموعه تونلهای پروژه مشتمل بر تونلهای اکتشافی، دسترسی، آب بر، پنستاکها و غیره مجموعاً به طول 6 کیلومتر.
5.شرکت بدیع سازان کوشا، تهران (1378 الی 1379)
مدیریت اجرایی یک پروژه ساختمانی 12 طبقه فولادی که کارفرمای آن شرکت مخابرات ایران بود.
جدیدترین تالیفات
استاد راهنما در پایان نامه های کارشناسی ارشد:
1) بررسی اثر ناهمگونی و ناهمسانی مقاومت برشی خاکهای چسبنده در ظرفیت باربری پی های سطحی به روش اجزاء محدود
2) بررسی تغییر شکل پذیری خاکهای دانه ای مسلح با خرده لاستیک به روش اجزاء محدود تصادفی،
3) بررسی اثر افزودن الیاف موکت بر خواص نفوذپذیری و آبگذری خاکهای ماسه ای به کمک آزمایشات آزمایشگاهی،
4) بررسی استفاده از رسوبات سد سپیدرود در تولید آجر رسی به روش گرم،
5) مطالعه عددی رفتار لرزه ای دیوارهای حائل سپری

6) مطالعه عددی رفتار استاتیکی دیوارهای حائل سپری
7) بررسی اندرکنش خاک و پی در نهشته های طبیعی ناهمگون به کمک تئوری حوزه تصادفی،
8) اثر ناهمسانی تغییر شکل پذیری نهشته های طبیعی در نشست پی های سطحی،

9) اثر ناهمگونی و ناهمسانی نفوذپذیری نهشته های طبیعی در تراوش پی سدها
10) بررسی پایداری شیروانی ها در محیط های ناهمگن ناهمسان به کمک تئوری فضای تصادفی

11) بررسی ظرفیت باربری پی مرکب به کمک تئوری فضای تصادفی،

12) کاهش نشست الفائی در ساختمانهای مجاور ناشی از ساخت و سازهای شهری

13) اثر ناهمگونی بر تحکیم نهشته های رسوبی طبیعی

14) اثر الیاف موکت بر خواص آبگذری خاکهای دانه ای با استفاده از روش اجزاء محدود تصادفی

15) تاثیر ناهمگونی نهشته های طبیعی بر پاسخ دینامیکی ساختگاه

16) مطاله رفتار دینامیکی خاکهای ماسه ای مسلح با الیاف موکت در دستگاه تانک شفاف

17) اثر ناهمگونی مقاومت خاک بر تخمین ظرفیت باربری شمع ها به کمک داده های CPT،
18) استخراج خواص آماری و کاتوره ای داده های CPT در توده های خاکی

19) بررسی عمق ایمن حفاری در نهشته های طبیعی ناهمگون به کمک تئوری فضای تصادفی

20) تهیه نقشه پهنه بندی ارزیابی ظرفیت باربری مجاز پی های سطحی شهر رشت

21) بررسی اثر ناهمسانی مقاومت برشی در ظرفیت باربری پی هی سطحی به کمک تئوری فضای

22) ارزیابی اثرات ناهمگنی ساختگاه در فیلتراسیون امواج زلزله

23) جایگاه تئوری میدان تصادفی در محاسبه ظرفیت باربری پی های سطحی در مقایسه با روش های کلاسیک،
استاد مشاور در پایان نامه های کارشناسی ارشد:
1) بررسی پایداری لرزه ای دیوارهای وزنی دریایی به کمک مدل ریاضی

2) تحلیل خطر زلزله به منظور تعیین شتاب حداکثر زمین در شهرستان بندر انزلی

3) بررسی آزمایشگاهی تأثیر استفاده از نانو ذرات بر خصوصیات مهندسی خاکهای ماسه ای

4) عنوان بررسی تاثیر موقعیت وابعاد پرده های آب بند وفیلترها بر طراحی بهینه پی سدهای بتنی وزنی

5) عنوان بررسی آزمایشگاهی اثر خرده شیشه بر رفتار خاکهای سیلتی
مقالات چاپ شده در نشریات علمی:
1. Jamshidi Chenari, R., and Ghorbani, G. (October 1998): “Construction Methods of Simple Circular Curve in Roadways.” Journal of the CIVIL ENG. Students-Sharif University of Technology, Volume 23, 46-48.

2. Jamshidi Chenari, R., and Ghorbani, G. (Winter 1999): “Problems in Constreuction of Simple Circular Curve in Roadways.” Journal of the CIVIL ENG. Students-Sharif University of Technology, Volume 24, 50-51.

3. Jamshidi Chenari, R., and Rooshanzadeh, G. (Summer 2003): “Application of Instrumentation in Underground Spaces.” Journal of the CIVIL ENG. Students-Sharif University of Technology, Volume 31, 23-24.

4. Ghiasian, H., Jamshidi Chenari, R., and Poorebrahim, G. (2006): “Neural Networks Analysis of Silty Sand Reinforced by Carpet Wastes.” Kuwait Journal of Science and Engineering, Vol. 33, No.1. (ISI Paper)

5. Ghiassian, H., Jamshidi Chenari, R., Shahnazari, H., and Tabarsa, A. (2009): “Dynamic Performance of Toyoura Sand Reinforced with Randomly Distributed Carpet Waste Strips using a Laminar Box on Shaking Table”, Journal of Sceismology and Earthquake Engineering, Vol. 10, Speciall Farsi Issue.

6. Shahnazari, H., Ghiassian, H., Noorzad, A., Shafiee, A., Tabarsa, A., Jamshidi Chenari, R. (2009): “Shear Modulus of Silty Sand Reinforced by Carpet Waste Strips”, Journal of Sceismology and Earthquake Engineering,

7. Jamshidi Chenari, R., Towhata, I., Ghiassian, H., and, Tabarsa, A. (2010): “Experimental Evaluation of Dynamic Deformation Characteristics of Sheet Pile Retaining Walls with Fiber Reinforcement Backfill Soil.”, Journal of Soil Dynamics and Earthquake Engineering. (Hot Paper)

8. Ghiassian, H., Shahnazari, H., Tabarsa, A., Jamshidi Chenari, R. (2010): “Nonlinear Elastic Behavior and Hyperbolic Model for Sand Reinforced with Carpet Waste Strips under Cyclic Loading.” Journal of Soil Dynamics and Earthquake Engineering (Accepted for Publication). (ISI Paper)

9. Ghiassian, H., Shahnazari, H., Tabarsa, A., Jamshidi Chenari, R. (2010): “Damping Ratio of Silty Sand Reinforced with Carpet Fibers.” Amirkabir Journal of Science and Technology (Accepted for Publication).

10. Jamshidi Chenari, R., Oloomi Dodaran, R. (2010): “New method for estimation of the scale of fluctuation of geotechnical properties in natural deposits.” Journal of Computational Methods in Civil Engineering (CMCE), Vol. 1 No. 1 pp. 55-64.

11. Gilani, P., and Chenari, R. (2011): “Discussion of “Probabilistic Analysis of Coupled Soil Consolidation” by Jinsong Huang, D.V. Griffiths and Gordon A. Fenton.” J.Geotech. Geoenviron. Eng., 139(9), 857-858.

12. Jamshidi Chenari, R., and Oloomi Dodaran, R. (2011): “Investigation of heterogeneity in natural deposits using random finite element method.” Sharif Journal of Science and Technology.

13. جمشیدی چناری، رضا و علومی دودران، رامین،”محاسبه مقیاس نوسان متغیرهای ژئوتکنیکی در نهشته های طبیعی به کمک تئوری فضای تصادفی”- مجله علمی-پژوهشی عمران مدرس، دوره یازدهم، شماره4، زمستان1390.

14. Jamshidi Chenari R, Alinezhad Taheri A, Davoodi M. (2012): “Uncertainty in fundamental natural frequency estimation for alluvial deposits. “Journal of Computational Methods in Civil Engineering (CMCE); Vol. 3, 1, 77-94.

15. Eslami Kenarsari, A., Jamshidi Chenari, R., Eslami, A. (2012): “Characterization of Correlation Structure of Residual CPT Profiles in Sand Deposits.” International Journal of Civil Engineering, Vol. 10, No. 2, June 2012.

16. M. B. Esfandiari S.Sa, R. Jamshidi C. (2012): “Investigation on the effect of carpet fiber inclusion on hydraulic conductivity of clean sand using laboratory and random finite element analyses.” International Journal of Civil Engineering.

17. Ghiassian, H., Shahnazari, H., Noorzad, A., Tabarsa, A., Jamshidi Chenari, R. (2006): “Nonlinear Behavior of Fine Sand Reinforced with Carpet Waste Strips under Undrained Cyclic Loading.” Kuwait Journal of Science and Engineering.
مقالات در دست چاپ در نشریات علمی:
1. جمشیدی چناری، رضا و یوسفی برندق، آرش و اسفندیاری صومعه سرایی، محمد باقر: “بررسی اثر افزودن الیاف موکت در توسعه فشار آب حفره ای در ماسه به کمک دستگاه تانک شفاف”. مجله علمی-پژوهشی شریف.
2. Oloomi Dodaran, R., Jamshidi Chenari, R. “Uncertainty in Pile Bearing Capacity Estimation from CPT Data”, Canadian Geotechnical Journal (under review, submitted June 2010). (ISI Paper)

3. Oloomi Dodaran, R., Jamshidi Chenari, R., Eslami, A. “Effect of Heterogeneity in Soil Strength on Bearing Capacity of Pile Foundations”, (Under review, submitted August 2010). (ISI Paper)
4. Mola Abasi, H., Jamshidi Chenari, R. “Evaluation of Liquefaction Potential in Mazandaran Province using In-situ Test Data with Review of Ishihara Criterion”, Sharif Journal of Science and Technology (under review, submitted August 2010).

5. Jamshidi Chenari, R., Karimian, A. “Realization of undrained shear strength of a natural deposit using random field theory”, Esteghlal Journal of Engineering, Isfahan University of Technology (under review, submitted January 2010).

6. Jamshidi Chenari, R, Oloomi Dodaran, R. “Realization of Shallow Foundation Settlement Parameters for a Natural Deposit Using Random Field Theory”, Journal of Probabilistic Engineering, Mechanics. (Under review, submitted January 2010). (ISI Paper)

7. Jamshidi Chenari, R., Zhalehjoo, N., Karimian, A. (2012). “Estimation on Bearing Capacity of Shallow Foundations in Heterogeneous Deposits using Analytical and Numerical Methods.” Journal of Scientia Iranica. (ISI Paper)

8. Ranjbar Pouya, K., Jamshidi Chenari, R., Fanaei, N., Motamed, R. (2013). “Effects of Variability in Dynamic Soil Parameters on Site Response Analysis – Case Study, Tabas Earthquake.” Journal of Earthquake Engineering, JEE. (ISI Paper)

مقالات چاپ شده در کنفرانس های علمی:

1. Sadaghiani, M.H., and Jamshidi Chenari, R., (January 2002): “The Effect of Construction Sequences in the Stability of Large Underground Spaces.”, The proceedings of 1st Iranian Rock Mechanics Conference: Tarbiat Modares University, Tehran, Iran (29-30 January 2002).

2. Tabanrad, R., Sharif Vaghee, S.A., and Jamshidi Chenari, R. (January 2002): “Convergence Estimation of Power Tunnels of Karun 3 H.E.P.P.”, Proc. 1th Iranian Rock Mechanics Conference: Tarbiat Modares University, Tehran, Iran (29-30 January 2002).

3. Jamshidi Chenari, R (August. 2004): “The Optimization of the Construction Sequences Of Large Underground Spaces Using the Instrumentation Results.” 32th International Geological Congress, Florence, Italy.

4. Nikkhah, M., and Jamshidi Chenari, R. (May 2006): “Field Calibration of Total Pressure Cells in Earth Dams.” 7th International Congress on Civil Engineering, Tarbiat Modarres University, Tehran, Iran.

5. Jamshidi Chenari, R., and Nikkhah, M. (June 2006): “A New Device for Field Calibration of Total Pressure Cells in Doosti and Esfarayen Dams.”, 74th International Symposium on Dams in the Societies of the XXI Century, Barcelona, Spain.

6. Jamshidi Chenari, R. (October, 2006): “Sensitivity Analysis of Magnetic Extensometers for Measuring Vertical Movement in Foundation of earth Dams.” 4th International Conference on Soft Soil Engineering, Vancouver, British Columbia, Canada.

7. Shahbazian, H., Fakharian, K., and Jamshidi Chenari, R. (2007): “Numerical investigation of trench geometry and soil property effects on the accuracy of embedded pressure cell measurements.”, 60th Canadian Geotechnical Conference, October 21-24, Ottawa, Canada, Vol. 2, pp. 1199-1206.

8. Ghiassian, H., Jamshidi Chenari, R., and, Tabarsa, A. (2008): “Dynamic Performance of Toyoura Sand Reinforced with Randomly Distributed Carpet Waste Strips.”, 4th decennial Geotechnical Earthquake Engineering and Soil Dynamics Conference: Sacramento, California, USA (18-22 May, 2008).

9. Jamshidi Chenari, R., Ahmadi, H. (2010), Adjacent Building Induced Settlement Reduction in Residential Constructions, Submitted to the 3rd National Congress on Urban Management and Construction Stability, Arak, Markazi, Iran, May, 2010.

10. Karimian, A., Jamshidi Chenari, R.,(2010) “Investigation of Anisotropy and Heterogeneity of Shear Strength of Natural Alluvium.”The 4th International Conference on Geotechnical Engineering and Soil Mechanics, Tehran, Iran, November 2-3, 2010 .

11. Akhavan, M. A., Jamshidi Chenari, R., (2010) “The Effect of Tire Shreds Inclusion on Total Settlement of Shallow Foundation Using Random Finite Element Method.” The 4th International Conference on Geotechnical Engineering and Soil Mechanics, Tehran, Iran, November 2-3, 2010.

12. Rabanifar, H., Jamshidi Chenari, R. (2010). “An Investigation on the Shrinkage Behavior of Sepirud Dam Basin Sediments in Clay Brick Production.” The 4th International Conference on Geotechnical Engineering and Soil Mechanics, Tehran, Iran, November 2-3, 2010.

13. Jamshidi Chenari, R., Mohafezatkar, A. (2010). “Adjacent Building Induced Settlement Reduction in Residential Constructions.” ISFGE 2010 Forensic Approach to Analysis of Geohazard Problems, 14-15 Dec.2010 Mumbai.

14. بهروز علیزاده، سعید پورزینلی، رضا جمشیدی چناری. ” معرفی روابط همبستگی جدید بین مقیاس های بزرگای زمین لرزه در ایران.” ششمین کنگره ملی مهندسی عمران، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.

15. Oloomi Dodaran, R., Jamshidi Chenari, M., Jamshidi Chenari, R., Equivalent Stiffness Modulus for Estimating the Settlement of Shallow Foundation in Heterogeneous Soils, The International Conference on Advances in Geotechnical Engineering, Perth, Australia, November 7-9, 2011 (Abstract Submission).

16. Esfandyari, M.B., Jamshidi Chenari, R., Random Distribution Quantification for Soil Reinforcement in Geotechnical Engineering, Submitted to 14th Pan-American Conference on Soil Mechanics and Geotechnical Engineering, Toronto, Ontario, Canada, October 2-6, 2011 (Abstract Submission).

17. Akhavan, M. A., Jamshidi Chenari, R., Effect of Distribution Randomness of Tire Shreds on Settlement Behavior of Coarse-Grained Soils, Submitted to the International Conference on Advances in Geotechnical Engineering, Perth, Australia, November 7-9, 2011 (Abstract Submission).

18. Pishgah, P., Jamshidi Chenari, R., Spatial Variability of Consolidation Parameters in Geomaterials – Review, Submitted to 14th Pan-American Conference on Soil Mechanics and Geotechnical Engineering, Toronto, Ontario, Canada, October 2-6, 2011 (Abstract Submission).

19. Akhavan, M. A., Jamshidi Chenari, R. (2010). “The Effect of Tire Shreds Inclusion on Total Settlement of Shallow Foundation Using Random Finite Element Method.” The 4th International Conference on Geotechnical Engineering and Soil Mechanics, Tehran, Iran, November 2-3, 2010.

20. Esfandyari, M.B., Jamshidi Chenari, R., Random Distribution Quantification for Soil Reinforcement in Geotechnical Engineering, Submitted to 14th Pan-American Conference on Soil Mechanics and Geotechnical Engineering, Toronto, Ontario, Canada, October 2-6, 2011 (Abstract Submission).

21. Pishgah, P., Jamshidi Chenari, R., Spatial Variability of Consolidation Parameters in Geomaterials – Review, Submitted to 14th Pan-American Conference on Soil Mechanics and Geotechnical Engineering, Toronto, Ontario, Canada, October 2-6, 2011 (Abstract Submission).

22. A. Alinejad Taheri, R. Jamshidi Chenari. (2011). “Stochastic vs. Deterministic Analysis in Earthquake Geotechnics.” Sixth International Conference of Seismology and Earthquake Engineering, 16-18 May2011 Tehran, Iran.

23. مرجان حاج جعفری قدیمی، رضا جمشیدی چناری، رامین معتمد چابکی.”ارزیابی روش های مختلف تحلیل دینامیکی دیوارهای حائل سپری.” ششمین کنفرانس بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله، تهران، ایران.

24. Gilani, P. and Jamshidi Chenari, R. (2011). “Stochastic vs. Deterministic Analysis of Consolidation Problem in Natural Alluvial Deposits.” GeoRisk2011, Atlanta, Georgia, USA, pp. 271-278.

25. Eslami Kenarsari, A., Oloomi Dodaran, R., Jamshidi Chenari, R. Eslami, A. (2011). “Effect of Vertical Heterogeneity in Soil Strength on Pile Bearing Capacity Prediction from CPT Data.” Proceedings of the 36th Annual Conference on Deep Foundations, 2011, Boston, MA, USA. (DFI)

26. آرمان غریبی چناری،مهران جوانمرد، رضا جمشیدی چناری.”ارزیابی پتانسیل روانگرایی خاکشهر رشت با استفاده از داده های آزمایش های در جا.” نهمین کنگرهبین المللی مهندسی عمران، دانشگاه صنعتی اصفهان، ایران.
27. R. Jamshidi Chenari, M.S. Seyedein & S. Faraji A. Eslami Kenarsari. (2012), “Investigation on inherent variability of soil properties from cone penetration test.” ISC4, the International Society for Soil Mechanics and Geotechnical Engineering (ISSMGE).

28. Jamshidi Chenari R, Davoodi M, Alinezhad Taheri A. (2012). “Effects of spatial variability of soil properties on natural frequency of natural soil deposits.” 15 WCEE, Lisbon.

29. Zhalehjoo N, Jamshidi Chenari R, Ranjbar Pouya K. (2012). “Evaluation of bearing capacity of shallow foundations using random field theory in comparison to classic methods.” In proceeding of Geo-Congress ASCE, Oakland, California: State of the Art and Practice in Geotechnical Engineering 2012; pp. 2971-2980.

30. Jamshidi Chenari, R., Aminzadeh, S. and Ramezani, S., 2013, “Response of a deterministically inhomogeneous layered media to harmonic excitations.” In Proc. of 3rd International Conference on Geotechnical Engineering, ICGE’13, ASCE, February 21-23, Hammamet, Tunisia.

 گردآوری از : رمضان نیک نهاد 

دکتر علی رفیعی جیردهی ، ادیب ونویسنده نامدار تالش

دکتر علی رفیعی جیردهی استاد برجسته دانشگاه گیلان در سال 1339 ازیک پدر ومادر تالش در روستای جیرده آلیان فومن دیده به جهان گشود .او مانند هزاران کودک تالش زندگی خودرا دامن طبیعت زیبا اما پراز سختی ورنج آغاز کرد او دردل روستا ودرمیان مردمان باصفای تالش عشق به تالش را آموخت وبا همه محدودیتها با تلاش خود سنگر به سنگر قله های موفقیت را فتح نمودوبا افکار اندیشمندانه خود وبا قلم گوهرفشان خویش برای تالش نوشت از تاریخش از زبانش ازمرام وفرهنگ زیبایش ،او مانند هزاران اندیشمند تالش با عشق به تالش در دوران کنونی بنادارند گنجینه از زبان تالش ازخود برجای گذارند .


تحصیلات:
کارشناسی: زبان و ادبیات فارسی، تبریز
عنوان پایان نامه: آیات و احادیث و اقوال عرفا در اسرار توحید ابوسعید ابی الخیر و مقایسه آن با منطق الطیر عطار.
کارشناسی ارشد: زبان و ادبیات فارسی، تهران
عنوان پایان نامه: تأثّر شهریار از حافظ.
دکتری : شرق شناسی، استراسبورگ ( فرانسه)

عنوان پایان نامه: زبان تالشی
کتاب ها:
ندای غیب،مجموعه ی مرا ثی، سروده علی ناصر؛ ایلیا، رشت1392، ترجمه (1)
کرینگو، مجموعه شعر، ایلیا، رشت1392، ترجمه(2)
شالَ ترسَ ممد ( یک داستان تالشی)، ایلیا، رشت 1389
شمع بزم افروز : تصحیح غزلیات سید علی آل نبی، از شاعران پارسی گوی گیلان، ایلیا، رشت 1389
فرهنگ لغت تالشی – فارسی، انتشارات دانشگاه گیلان، رشت 1388
تالشی گویش ماسوله ،ترجمه از فرانسه با استاد جعفر خمامی زاده، انتشارات دانشگاه گیلان، رشت 1387
خلاصه ی داستان سیاوش از شاهنامه فردوسی با توضیحات؛ مؤلف، تهران ، 1371
تست ادبیات فارسی پیش دانشگاهی (تألیف برای وزارت آموزش وپرورش)، تهران1376
نهضت جنگل و معین الرعایا (همکاری با دکتر شاهپور آلیانی ) ، میشا، تهران 1376
تجلی امثال قرآنی در منظومه های فارسی، مجله سراج منیردانشگاه علامه طباطباییتهران،سال 2 شماره 6،بهار 1391
– نگاهی به روابط حکومت های محلی گیلان با امیرتیمور گورکانی،مجله گیلان ما،سال دوازدهم،ش 1، بهار1391،ص92-104(+ دکتر پناهی و ابواقاسمی)
– پیشینه و کاربری موسیقی ایرانی از پیش از تاریخ تا پایان ساسانی، مجله انسان شناسی و فرهنگ، زمستان 1390
– گیل و دیلم در داستان ویس ورامین: مجله ره آورد گیل، بهار و تابستان 1389
– یک پیشوند کهن درتالشی : مجله تالش،ش 51، تیر ماه 1389
-نگاهی به اشعار آل نبی املشی، مجله گیلان ما، رشت، 1387
– افعال پیشوندی در تالشی، مجله ادب پژوهی، دانشگاه گیلان، سال اول، شماره اول، بهار 1386.
– فرهنگ لغت تالشی، مجله تحقیقات تالش، تهران، 1385.
– پیشوندهای فعلی در تالشی، مجله گویش شناسی، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، دوره
دوم، شماره اول، اسفند 1384.
– همخوان های تالشی، مجله تالش شناسی، رشت 1382.
طرح های پژوهشی :
داستانهای بی وفایی تالشی (مجری؛ با حمایت حوزه هنری گیلان)
بررسی تفاوت سرمایه اجتماعی درمیان شهروندان نسل جدید و نسل قدیم شهر رشت(مجری؛ پایان یافته، 92)
فرهنگ گویش های گیلکی (مجری؛ پایان یافته،مرداد 91)
اشعارفولکلریک تالشی( پایان یافته)( مجری، پایان یافته )
بررسی جامعه شناختی هویت اجتماعی ( مجری، پایان یافته)
ارزیابی تأثیرات اجتماعی احداث و تکمیل معابر شهرک دانشگاه شریف(همکار اصلی، پایان یافته )
ارزیابی تأثیرات اجتماعی احداث پیست دوچرخه سواری فاز غربی پارک چیتگر(همکار اصلی،پایان یافته)

گردآوری از: رمضان نیک نهاد 

ژنرال علی اکرم همت زاده رئیس جمهور برکنارشده جمهوری خودگردان تالش -مغان

علی‌اکرم همت‌زاده یا علی‌اکرم همت‌اف (متولد ۱۹۴۸) نظامی، سیاستمدارو فعال حقوق بشر.این سیاستمدار تالش جمهوری آذربایجان ، تنها رئیس جمهور جمهوری خودگردان تالش-مغان (در سال ۱۹۹۳)بوده و اکنون به عنوان رهبر جنبش ملی تالش شمالی شناخته می شود.
علی‌اکرم همت‌اف در سال ۱۹۴۳ در لریک آذربایجان بدنیا آمد. وی دانش‌آموخته انستیتو پلی‌تکنیک باکو است. پس از پایان دوران تحصیل ، مدیر یک کارخانه موتورسازی در شهر لنکران شد و در همان زمان با سودابه رسول اف ازدواج نمود.
همت اف تدریجا وارد صحنه های سیاسی شد و همکاری اش را با احزاب آغاز کرد و به سرعت مورد توجه قرار گرفت و سر انجام در زمره بنیان‌گزاران جبهه خلق آذربایجان قرار گرفت. پس از سقوط دولت …. و به قدرت رسیدن حزب جبهه خلق ، علی اکرم به سمت معاون وزارت دفاع منصوب گردید . او با آغاز جنگ قره باغ ، به جبهه رفت و جنگ را تا آستانه پیروزی رهبری کرد .

  در آن زمان (سال ۱۹۹۳) در پارلمان جمهوری آذربایجان پیشنهاد شد که به سرهنگ علی اکرم به پاس سوابق درخشان و ابراز دلاوری در جنگ قره باغ ، مدال قهرمانی داده شود ولی حیدر علی اف رئیس وقت پارلمان با آن پیشنهاد مخالفت کرد و دلیل مخالفتش هم غیر آذری بودن علی اکرم عنوان شد .
این عضو جبهه خلق و معاون وزیر دفاع جمهوری آذربایجان، پس از شنیدن این خبر و خشمگین از اینکه جریان حاکم بر کشورش تالشان را شهروند درجه دوم می داند و آنان را لایق قهرمان شدن نمی داند ، راهی زاد بوم خود شد و پس از انجام مذاکراتی با نخبگان فرهنگی و سیاسی تالش، و آن منطقه ( حد فاصل بین رود های آستارا رود و کورا) را جمهوری خودمختار تالش – مغان اعلام کرد و زمام امور آن جمهوری در دست یک شورای رهبری موقت قرار گرفت .در همان زمان سرهنگ صورت حسین‌اف درگنجه قیام کرد و برای تصرف باکو در راس نظامیان تحت امرش به آنسو سرازیر شد و دستگاه حاکمه کشور را در معرض تهدید جدی قرار داد .
شورای رهبری مذکور با استفاده از آن شرایط در روندی دمکراتیک با مراجعه مستقیم به آراء مردم مجلس ملی تالش مغان را تشکیل داد و سپس با برگزاری انتخاباتی دیگر ، سرهنگ همت اف به سمت رئیس جمهور تالش مغان برگزیده شد .
حیدر علی اف که ناظر وقایع جنوب کشور بود ، به سرعت با صورت حسین اف وارد مذاکره شد و با اعطاء سمت نخست وزیری به او ، امنیت را به باکو بازگرداند و سپس با ایجاد رعب و وحشت در دل ساکنین حوزه جمهوری خودمختار تالش – مغان ، توانست چند هزار تن از مردم استان لنکران را در مقابل مقر همت اف وادار به تجمع و تظاهرات علیه او نماید.
همت اف و اعضای کابینه اش که می دانستند مقاومت در برابر ارتش تحت امر حیدر علی اف منجر به خون ریزی و برادرکشی خواهد شد ، دست از مقاومت کشید و در حالی که قصد خروج از کشور را داشت ، دستگیر گردید و راهی زندان شد .
دادگاه آذربایجان در سال ۱۹۹۵ وی را به اعدام محکوم کرد، اما پس از فشارهای گوناگون جهانی بر جمهوری آذربایجان این حکم به حبس ابد تخفیف داده شد و او تا سال ۲۰۰۴ در زندان بسر برد. در این زمان وی به وسیله سازمان‌های جهانی حقوق بشر مانند عفو بین‌الملل و نیز شورای اروپا زندانی سیاسی شناخته شد. از این رو با درخواست شورای اروپا محاکمه‌ای دوباره برای وی صورت گرفت. به گزارش دیدبان حقوق بشر وی در دوران زندان تحت خشونت و بدرفتاری ماموران قرارگرفته بود.
سیدیکی کابا نماینده فدراسیون حقوق بشر، در نامه ای سرگشاده به الهام علی اف از وضعیت نابسامان همت‌زاده در زندان انفرادی و جلوگیری از کمک‌های پزشکی و غیره به او انتقاد کرده بود. وی در زندان مبتلا به سل شد و همهٔ دندان‌هایش را از دست داد. به همین دلیل در سال ۲۰۰۴ از زندان آزاد شد اما تابعیت آذربایجانی از او گرفته شد از این رو از آن زمان تا اکنون در هلند به همراه خانواده‌اش زندگی می‌کند.
منبع : پایگاه تالش شناسی علی عبدلی

بخشی از متن نامه تاريخي ژنرال همت زاده برای ملت ایران :
سرنوشت اينگونه رقم زده است که بخشي جدايي ناپذير از دولت قدرتمند ايران و مردم تالش به عنوان يکي از قوم هاي ساکن در سرزمين ايران ، تقريبا به مدتي نزديک به 200 سال ، در نتيجه خيانت سلسله ننگين قاجار که در قرن 19 سلطنت ايران را به دست آورده بود، با سيم خاردار به دو نيم تقسيم شد. در تمامي اين مدت ، تالش ها با تبعيض قومي ، ملي بي سابقه اي مواجه شدند ، بويژه پس از اعلام استقلال (ایران شمالی ) جمهوری آذربايجان طي 17 سال اخير تقريبا با خطر محو شدن از صحنه تاريخ مواجه شده اند. حاکميت کنوني باکو که ترک گرايي را به سطح ايدئولوژي دولتي ارتقاء داده است و حتي آذري بودن خود را انكار ميكند ، عليه تاريخ ، فرهنگ ، دين ، معنويات و فولکلور مردم تالش ، و عليه امروز و فرداي اين مردم ، وارد جنگي بي رحمانه شده است، محو اين تيره هاي ايراني را به عنوان هدف خود انتخاب کرده است. در کتب درسي اين کشور ، نام ” تالش” بطور کل حذف شده است. نمونه هاي فرهنگ و هنر مردم تالش که اين مردم آن را به همراه ساير تيره هاي ايران طي هزاران سال پديد آورده است ، با بي حيايي بي نظيري متعلق به سايرين اعلام شده است.

ما از تاريخ خود ، از فرهنگ خود ، از عادات و سنن خود محروم شده ايم! اين تيره حتي در مقابل سرکوبهاي رژيم کمونيستي ، دين برحق خداوند و فرهنگ اسلامي خود را حفظ کرده بود. اما امروز حکومت با اهداف از پيش تعيين شده ، مذاهب و طريقتهاي مختلفي را در اراضي محل سکونت اين قوم رواج مي دهد و با اين کار نيز مي خواهد فرهنگ و دينمان را از دستمان بگيرد.اين حکومت نه تنها دشمن مردم تالش ، بلکه بطور کل دشمن ملت ايران بزرگ است. تصادفي نيست که بسياري از بلايايي که برسر مردم تالش آورده مي شود، مربوط به اين است که اين مردم بخشي از ملت و تمدن ايران است. بگونه اي که حکومت کنوني باکو که از روزهاي نخست اعلام استقلال ، تجزيه ايران و الحاق بخشي از آن به خود را هدف قرار داده است، بسياري از ظلم و فشارهاي اين حکومت عليه ما نيز با وفاداري و محبت قوي موجود در قلب تالشها به ايران مربوط است. بگونه اي که مقامات حکومت ، تمامي کساني را که در راه دفاع از حقوق مردم تالش تلاش مي کنند، به جاسوسي براي ايران متهم مي کنند و آنها را سرکوب مي کنند. اين حکومت بي دين و ايمان و فاقد معنويت ، نه تنها هيچ قانوني ، حتي خالق را نمي خواهد به رسميت بشناسد و ما تالشها را همچنين بخاطر وفاداري به دين اسلام متهم مي کند.با گذشت سالها ، اين حکومت افسارگسيخته تر مي شود و هيچ اصل و قاعده حقوق بين الملل و حقوق اعطاشده از طرف خداوند را نيز نمي خواهد به رسميت بشناسد.
ما تالشها از کل دنيا و در وهله نخست از وطن تاريخي خود ايران و رهبري آن ، ياري به مردم خود (تالشها) و جلوگيري از محو شدن آن را خواهانيم. ما فکر مي کنيم که اگر مسئولان ايران بي اعتنايي نمي کردند و با اين حکومت بي دين و ايمان (حکومت حاکم بر ایران شمالی ) دوستي و همکاري نمي کردند، حکومت باکو نمي توانست اين کار را انجام دهد. همکاري دولت ايران با حکومتي که شهروندان خود را با روحيه نفرت از ايران تربيت مي کند و تقريبا هر روز با “دستگيري جاسوسان ايران! ؟” مشغول است ( و بزرگان ايراني را همچون حكيم نظامي گنجوي يا بابك خرمدين را ترك ميداند !! يا نام جعلي آذرآبادگان آريايي ايران را بر مناطق آران قفقاز گذاشته است و يا با در بسياري موارد با آمريكا و اسرائيل و روسيه بر ضد ايران متحد ميشود ) را چگونه ارزيابي کنيم؟
ما تالشها افتخار مي کنيم که ريشه مان ايراني است و خودمان را از ايران و وطن تاريخي مان نمي توانيم جدا تصور کنيم. به رغم همه تعقيبها و سرکوبها ،محبت به ايران در دلهاي ما ابدي است.

 گردآوری از رمضان نیک نهاد 

تاجماه آفاق الدوله آجودانی نخستین بانوی مترجم ایرانی تالش

تاجماه آفاق الدوله آجودانی نویسنده ،مترجم وشاعر از اهالی کرگانرود تالش بود که در دوره ناصری متولد وبه رشد وبالندگی رسید .وی بعد ها به همسری فتح الله خان ارفع السلطنه و عروس حاکم سابق توالش نصرت الله خان سردار امجد کرگانرودی (پدر بزرگ هلا کو رامبد ،نماینده سابق تالش )درآمد.
این بانوی فرهیخته تالش در کنا رشوهر داری به شاعری ونویسندگی نیز می پرداخت وبه تر جمه برخی از نمایشنامه هم مشغول بود. به استناد برخی از اسناد موجود ،وی اولین زنی …بودکه دست به ترجمه زد.اودر سالهای مشروطه نمایشنامه “نادر شاه “را از ترکی آذر بایجانی به فارسی بر گرداند. وی آنطور که نوشته انددر کشمکش مشروطه واستبدادوبعد از تصرف وآتش سوزی کاخ سردار امجد از شوهر مستبد خود کناره گرفت واز آن پس برای احقاق حقوق خود ودیگران تلاش مضاعف نمود.وی سر انجام در حدود سال 1319 خورشیدی در گذشت .دارای آثار واشعاری است که بخش از آنها را دکتر علی عبدلی در کتاب چهار رساله در زمینه تاریخ وجغرافیا تالش آورده است ونسخه خطی برخی هم در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران موجود است.

از :کیوان پندی پژوهشگر تاریخ گیلان در صفحه فیسبوکی نامداران مردم تالش 

سید عبدالقادر حسینی ( نقشی تالش دولابی) عارف نامدارتالش

مرحوم ابوی اعنی سید عبدالقادر غفرالله فرزند حضرت سید شهاب الدین قدس سره از احفاد حضرت سلطان الا ولیا سید شرف الدین قدس سره معروف به سید شرفشاه در سال 1300 هجری در پره سر تالشدولاب متولد شد ودر سن شانزده سالگی به عزم تحصیل علوم دینیه و اقتساء فضایل و دانش به صفحات کردستان عراق وایران شتافت وپس از تکمیل دوره تحصیلات و ااخذ اجازه اجتهاد از مفتیان درجه اول وقت مشغول ریاضت وسلوک در طریقه نقشبندیه وبه حضرت قطب زمان علی التحقیق وسلطان عرفا شیخ نجم الدین قدس سره در بیاره شریفه دست ارادت داده ودر اندک زمانی عارج معارف حقیقت وادراک مدارک طریقت گشته و استاد بزرگوارش وی را به فرزندی علی سبیل الحقییقته قبول فرمود به دامادی خود سرافرازش فرمود .
پس از اجازه خلافت صعب الا شاره مرشد معظمش برای هدایت وامر به معروف و نهی از منکر بموطن خودش تالشدولاب مراجعت فرمود در اینجا صبیه عفیفه مرحوم حاج شیخ الاسلام تالش را به ازدواج در آورد و از آن این بنده عاصی یگانه فرزند متولد وبجا مانده ام .
خلاصه مرحوم سید عبدالقادر از علوم ظاهر وباطن سر آمد روزگار بود ودر سال هزارو سیصد وشصت ویک رحلت نمود .

سید محمود شرفی 23 رمضان 1409
( برگرفته از نشریه کادح 24اسفند 1371ویژه نامه تالش به کوشش دکتر علی عبدلی )

 

سید محمود شرفی متخلص به “شوقی ” یگانه فرزند سید عبدالقادر حسینی بود که او نیز به نیکی ادامه دهنده راه پدر بزرگوار خود شد ،سالیان دراز در مقام امامت جمعه و جماعات ,مرجع دینی مسلمانان منطقه تالش دولاب بود. دو مسجد زیبا در ییلاق وسکه و دیگری در بخش پره سر ساخت ، ایشان علاوه بر رجل دینی از ترانه سرایان بزرگ تالش بود .
سید عبدالقادر حسینی در ۶۱ سالگی به سال ۱۳۲۶ خورشیدی ، ترک جهان گفت و فرزندش سید محمود شرفی هم درسال 1370 خورشیدی از دنیا رفتند ود ر زادگاهشان در آرامگاه خانوادگی خود ، ییلاق« وسکه »درسی کیلومتری رضوان شهر(تالش دولاب سابق ) ، به خاک سپرده شدند.
عبدالقادر، ذوق شعر و ادبی دلپذیری داشت. در شعر “نقشی”، منتسب به نیکان نقشبند تخلص می فرمود.اشعار عارفانه فراوانی سروده است که برگزیده اشعار سید عبدالقادر حسینی و سید محمود شرفی “شوقی به اهتمام ابراهیم خادمی ارده در سال1381به صورت کتاب چاپ شده است .

سه غزل زیر چند نمونه از آثار سید عبدالقادر حسینی ( نقشی تالش دولابی) است .
1- جمال دوست
ازچه اثر نمی کند ناله بی حساب من
چون به فلک رسیده است دود دل کباب من
من که زمهر گلرخان خانه خراب گشته ام
دست نمی کشد دمی شوخ من از عتاب من
من به کدام خرمی روی به عیش آورم
از غم هجر روی او زهر شده شراب من
درد سرمن ای حریف نی زیرودت هواست
عشوه و ناز دلبری باعث پیچ وتاب من
هست شفای علتم دیدنی از جمال دوست
جلوه نما و خوش خرام حضرت مسطام من
نقشی جفا وجور و ظلم شیوه کار عاشقی ت
نیک بجوش و دم مزن مرغ وطن خراب من

2- دیهیم محبت
ای جمله آفاق گرفتار جمالت
سکان سماوات هواخواه کمالت
خورشید فلک زره ای از پرتو حسنت
دری جهان قطره ای از جور نوالت
دیهیم محبت به وجود تو مزین
حق است بگویم که عدیمست مثالت
مارابه جهان نیست بجز عشق تو منظور
قربان دوچشمان توام با لب و خالت
ای معدن فضل وکرم جود وسماجت
روزی برسانیم به صفا گاه وصالت
بر نقشی دیوانه خود رحم کن ای دوست
این است سزاوار همان خوی و خصالت

3-شورش مستانه
جـــــــانا بيا يک دم ببين حــــــال دل ديوانه را
وز طلعتت روشن نــــــما اين خانه ي ويرانه را
مطرب بيا با چنگ و ني ساقي بياور جام مــي
وقت گــل است و رفت دي لـــبريز کن پيمانه را
اي لعبت شيرين سخن عذرا صفت ليلي ذغن
بـــــرقع زرويت بــــرفکن از در بــــــــران بيگانه را
ماه جهان اراي من خورشيد خوش سيماي من
بـخرام و آتش در بـــزن هم دين و هم کاشانه را
من عــاشقم بر روي تو افتاده ام در کـــــــوي تو
دارم هـــمين يک ارزو بشـــــنو تو اين افسانه را
اي واعــظ دنياپرست وي زاهد پـــــــنهان مست
تا کــــي به تـــزوير و ريـــــــــا بگشا در ميخانه را
نــقشي” زشوق گلرخان شوري بيفکن در جهان
تجــــــــــديد فرما هر زمان اين شورش مستانه را

گرد آوری از : رمضان نیک نهاد

نوروز علی محمد اف ، دانشمند نامدار زبان شناسی تالش شمالی

نوروزعلی محمد اف در سال 1942 برابربا 1321شمسی  در روستاي ارجيوان ـ آستارای جمهوری  آذربایجان دیده به جهان گشود ، تحصیلات مقدماتی  خود را در انستيتوي عالي تربيت معلم در رشتة زبانهاي اروپايي در سال 1343شمسی  به پایان رسانید و در سالهای 1346 خدمت وظيفه نظام را  خودراسپری نمود .

 تحصيل در آكادمي علوم ، انستيتوي عالي زبان و ادبيات را در سالهای  (1349ـ ‌1346) سپری نمود ودر سال (1350) موفق به اخذ دکترا در رشته زبان شناسی شد .

او ازسال 1349 کارش را با تدریس در دانشكدة زبان‌شناسي در آكادمي علوم آغاز نمود همچنین سالها مدیریت دانشكده زبان شناسی آكادمی ملی علوم جمهوری آذربایجان را بر عهده داشت.

او ضمن تدریس در دانشگاه ، مدیر شعبة ارتباطات زبانها و مدیر گروه زبان شناسي عمومي آكادمي علوم تا سال 1370 بود ودر طي حدود چهل سال فعاليت علمي بیش از 100 اثر و مقالات علمي دربارة زبان‌هاي مختلف از جمله زبان آذري، تركي، تالشي، فارسي و زبانهاي اروپايي منتشر نموده است .

نوروزعلی محمداف ضمن  حضور در همايش‌ها و مجامع علمي كشورهاي مختلف جهان ازسال 1368 مدير مركز فرهنگي تالش در جمهوری آذربایجان بود .

 نوروزعلی محمداف در سال 1371 با تأسيس نشرية « تاليشي صدو» (صداي تالش) کمک بزرگی به جامعه تالش های آذربایجان نمود . بعد از فروپاشي شوروي، نوروز‌علي‌محمداف به عنوان روشنفكر و دانشمند پيش‌كسوت به دو اقدام  فرهنگی دست زد؛ تداوم فعاليت در مركز فرهنگي تالش (مركز تالش‌شناسي) و انتشار نشريه صداي تالش. در اين مراكز مسايلي مانند شعر و ادب، تاريخ، زبان، فرهنگ و آداب و رسوم قوم تاريخي تالش مورد مذاكرة دانشمندان قرار مي‌گرفت و نتايج فعاليت‌هاي علمي به صورت محدود منتشر مي‌شد .

او  پیش از دستگیری  لغت نامه تالشی ـ آذربایجانی ـ روسی را منتشر نمود. جهت ایجاد ادبیات تالشی شروع به بررسیهائی نمود. ودر در مقدمه آن کتاب تأکید نموده که در جمهوری آذربایجان یک میلیون تالش سکونت دارد و اراضی که تالشان در آن سکونت دارند را ذکر نمود، طبیعی است که همه این مسائل ، موجب ناخشنودی دولت باکو  را فراهم نموده است.

وی از دانشمندان برجسته جمهوری آذربایجان بود و در میان تالش‌شناسان جهان، درمقام نخست قرار می‌گرفت  او با بسیاری از پیشتازان زبان شناسی جهان وایران ارتباط فرهنگی داشت و برای ارائه مقاله وکنفرانس های زبان شناسی وتالش شناسی  به روسیه، ترکیه، ایران و کشورهای اروپایی دعوت شده بود.

نوروزعلی محمد اف از رهبران جنبش فرهنگی تالش به شمار می آمد و از فعالیت سیاسی اجتناب می نمود. او حتی با دوستان نزدیک اش که برای شکل گیری جمهوری تالش مغان تلاش کردند، همکاری نکرد و از این رو مورد انتقاد فعالان سیاسی تالش قرارگرفت.  حکومت باکو تحت فشار و جوسازی گروههای پان ترکیست، با هدف نابودی احساسات ایران دوستی تالشان و مهار جنبش فرهنگی اقلیت های ایرانی زبان کشور نوروزعلی محمداف را که  شاخص ترین و موجه ترین چهره فرهنگی تالش محسوب می شد، در صدر قربانیان این هدف شوم قرار داد .سفر نوروز علی محمد اف به ایران و شرکت در یک کنفرانس علمی  در مورد تمدن تالش دست آویزی شد برای تهمت زدن آنهم مضحک ترین تهمت  جاسوسی !؟!

او به دلیل شرکت در کنفرانس علمی تالش‌شناسی در دانشگاه رشت توسط مقامات جمهوری آذربایجان دستگیر و یك سال بعد در محكمه ای نمایشی به جرم “خیانت به وطن” طی حكمی ناعادلانه و بسیار سنگین به 10 سال حبس محكوم گردید. در یكی از بندهای مجموعه اتهامات واهی این روزنامه نگار و فعال اجتماعی تالشی تبار مشخصاً آمده بود كه وی با “سرویس های اطلاعاتی ایران همكاری داشته و فعالیت هایش با آنان هماهنگ بوده است”. وی همچنین متهم به ایجاد اختلافات دینی، مذهبی و قومی و نیز ترویج احساسات ناسیونالیستی میان اتباع كشور بوده و مطالب و مقالاتی در حمایت از ایران و تحقیر آذری زبان ها نوشته و منتشر می كرده است.

نشریه صدای تالش که ماهی یکبار چاپ می شد بر علیه دولت هیچ  مقاله‌ای منتشر نکرد. شاید تنها دلیل بازداشت دانشمند تالش و توقیف نشریه ”صدای تالش“ این بود که دولت باکو به هیچ وجه مایل نیست از قوم کهن و بزرگ تالش سخنی در مطبوعات منتشر شود.

برای آزادی و دفاع ومحاکمه عادلانه  از اتهام ناجوانمردانه نوروز علی محمد اف  بسیاری از مجامع فرهنگی جهان به ویژه گروههای فرهنگی تالش ایران ،فعالیتهای گسترده ای انجام دادند، که متاسفانه هیچکدام موثر نگردید .  

دولت باكو بعد از دستگيري نوروزعلي‌محمداف ، بارها و بارها شبانه به خانة‌ وي يورش برده و رعب و وحشت ايجاد كردند. كامران محمداف فرزند ارشد نوروزعلي‌ بود كه به دليل پيگيري آزادي پدرش بارها از سوي مأموران امنيتي تحت فشار و آزار قرار گرفت و در نهايت به طرز مشكوكي درگذشت. بعد از مرگ مشكوك كامران محمداف، تنها فرزند باقيمانده نوروزعلي نيز از سوي مأموران امنيتي تحت فشارها و آزارهاي مستمر قرار دارد.

مریم محمداوا همسر نوروز علی محمداف در مصاحبه با روزنامه « آزادلیق» به وجود ابهاماتی در رابطه با علت حبس و مرگ همسرش در زندان، گفته است كه نوروز محمداف صرفا به دلیل تابش بودن و فعالیتهایش در رابطه با حقوق تالش‌ها زندانی شده بود.

“نوروزعلی محمداف چندسال  تحت شرایط بسیار نامساعد روحی و جسمی ناشی از حبس در یكی از زندان های جمهوری آذربایجان به سر می برد، . محمداف از بیماری قلبی رنج می برد و در طول حبس نیز به علت شرایط بد و نامناسب زندان به امراض دیگری مبتلا شده بود. مقامات زندان نهایتاً در مرداد 1388 به علت وخامت حال زندانی ناگزیر او را به بهداری زندان منتقل می كنند اما چند روز بعد به علت شرایط و امكانات نامناسب درمانی ،این دانشمند مظلوم تالشی چشم از جهان فروبست. “محمد اف” در زمان مرگ 68 سال سن داشت،مزارش در در ارجیوان جمهوری آذربایجان قرار دارد .روانش شاد یادش گرامی 

گردآوری از : رمضان نیک نهاد

 

علي‌گل و رحيم علي شمسايي ، ني‌نوازان پیشگام تالش در شفت

 علي‌گل و رحيم علی دوبرادر بودند وهردو از فرزندان زنده یاد گلعلي شمسايي مشهور به باجانَه بودند ،کمتر سالمندي در روستاهاي فومن و شفت زندگي مي‌کند که آوازة باجانه يا “باجانه خالو” را نشنيده باشد. چنان که مردم اين دیار مي‌گويند نزديک پنجاه پرده (مقام) را به نيكي و زيبايي مي‌ شناخت و مي‌نواخت. پس از مرگ ‌گلعلي در سال 1346 دوتن از فرزندانش که زيردست او پرورش يافته بودند، راه پدر را در پيش گرفتند و هنر ني‌نوازي ( تالشَه لَه لَه ) را هم در خاندان خود و هم در ميان مردم تالش بالنده کردند. اين دو پسر، يکي “علي‌گل شمسايي” و ديگري “رحيم علي شمسايي” است. در اينجا به پاسداشت ارزش هنر، مي كوشيم گوشه‌هايي از زندگي هنري اين دو هنرمند را ‌بنمايانيم.
 
1- علي‌گل شمسايي: به سال 1310 خورشيدي در روستاي لپندون ديده به جهان گشود. چنان که پيشة مردمان زاد بومش به ويژه خاندان و تبارش دامداري بود، او نيز از کودکي به اين پيشه روي آورد. علي‌گل ولي هيچ گاه تنها به اين يک پيشه بسنده نکرد و اگرچه تن در ميان طبيعت و همراه دام در دشت و بيابان مي‌داشت، جان و روانش جهان ديگري را مي‌پيمود. چنين بود که به پيروي از پدر، به ني‌نوازي روي آورد. علي‌گل همچنان که نوازندگي مي‌کرد به خوانندگي نيز گرايش پيدا کرد و چندي در تنهايي خويش به آواز پرداخت و چون در ميان دوستان و آشنايان صدايش را ستودند، گاهگاهي در ميان مردم نيز مي‌خواند. او در پي يک رويداد ناخواسته کتابي در جنگل پيدا مي‌کند و به همکار دامدارش نشان مي‌دهد و آن همکار که خواندن و نوشتن بلد بود، پي مي‌برد کتاب، دوبيتي‌هاي باباطاهر است. آن کتاب، سالها همدم تنهايي شبانة آنان مي‌شود؛ آن دوست همکار مي‌خواند و علي‌گل گوش مي‌سپرد و چنان شد که علي‌گل بيش از نيمي از دوبيتي‌هاي باباطاهر را به ياد سپرد و ديگر در تنهايي خويش نيازمند کسي نبود که کتاب را از رو برايش بخواند.( در تصویر زنده یاد علی گل در سمت راست دیده میشود )
 

علي‌گل تا سي سالگي – اندكي كمتر يا بيشتر- در ميان دوستان،‌ در گردهماييها، عروسي‌ها و کشتي‌سراها ني مي‌زد و مردم را بهره‌مند مي‌ساخت؛ ولي به يکباره کناره کشيد گوشه گيري برگزيد و ني را به تنهايي خويش برد. از آن پس پيوسته به هنگام تنهايي در دشت و كوه يا در تنهايي خانه، براي آرامش روان خود و براي دل‌ خود ني مي‌نواخت و شايد گاهي به خواهش دوستي ارجمند يا بزرگي مردي، برايش دمي مي‌نواخت. پيوسته ناخوش مي‌داشت که در ميان کسان بنشيند و ني بنوازد. در خانواده نيز چنين بود؛ در اتاقي تنها مي‌نشست، ني مي‌زد، سيراب مي‌شد و برمي‌خاست و فرزندان و خويشان مهمان، صداي ني‌اش را از پشت در گوش مي‌دادند.

 
گوشه‌گيري او اگرچه براي خودش سازنده و دلچسب بود، ولي از سويي ديگران را بي‌بهره‌ گرداند، از سويي به ناشناختگي او در ميان نوخاستگان انجاميد و از سوي ديگر يادگارهاي کمتري از او برجاي ماند. اينک شايد به اندازة نيم ساعت ني از او ضبط شده در دست باشد. علي‌گل اگرچه روزگار از کار افتادگي در خانه به سر برد و کمي از آن گوشه‌گيري بيرون آمد و در ميان فرزندانش به آسودگي ني‌ زد، ولي از سويي کسي چندان پيگير ضبط آن نبود و از سوي ديگر آن چهچة بلبل بهاري کم فروغ شده بود.
 
علي گل در ني‌نوازي، همۀ پرده‌ها (مقامها)ي تالشي و شماري از پرده‌هاي ترکي و گيلکي را مي‌نواخت. همة نازک‌بيني و نازک‌انديشي‌هاي هنر ني‌نوازي را مي‌دانست؛ از اين رو، ني خود را خودش مي‌ساخت و با ني ساختة ديگري نمي‌توانست به خوبي بنوازد.
 
علي‌گل در جواني، روزگاري در ورزش کشتي گذراند و در کنار پهلوانان نامداري چون فتح‌الله تقوي (اوتي فتح‌الله)، علي جعفري، ابراهيم کوهنورد (سورخَه) و سياجان خرمي کشتي مي‌گرفت.
 
مادرش او را از کودکي، به نام «کوکوچي» صدا مي‌زد و در بزرگسالي در ميان مردم به همين نام شناخته شد و اينک نيز آشنايان کهنسالش او را با همين نام مي‌شناسند. کوکوچي در هر کاري پاي نهاد آن را به نيکي به سرانجام رساند. شيوة دامداري و فرآوري فراورده‌هاي دامي او نزد دوستان و آشنايانش زبانزد بود. در کشتي در همان قلمرو ييلاقي “آرننگا”، و “دينارَه بَند” که نشيمن روستاييان دهنة احمد سرگوراب تا سياهمزگي و دهنة چوبر تا امام‌زاده ابراهيم بود و ييلاق “دايلَه سر” كه نشيمن روستاييان دهنۀ قَلَه روخون و روستاهاي سياهمزگي بود، روزگار كوتاهي پهلواني نام‌آور به شمار مي رفت.
 
آن‌گاه که روزگار ميدان‌داري او بود، نگاههاي مردم نيز به او دوخته شده بود. دامداري و پهلواني و ني‌زني او هر سه در نگاه مردم پيرامونش ارج گذاشته شد و جايگاهش را با سرودن اشعاري پاس داشتند. دو نمونه از شعرهاي شناخته شده درباره او چنين است:
 
کوکوچي سْجْلَه نومه علي‌گُل گوسَندَه مال چِه شْنْ‌اي تا دسته گُل
 
لَلَه کُو دَس دَگِرْ بِري بْنْش چپ چپ ژنْه چومني بهاري بُلبُل
 
( نام شناسنامه‌اي کوکوچي، علي‌گل است. گوسفندانش بسان دستة گل، زيبا و پرواري‌اند. هنگامي که ني به دست مي‌گيرد، بيابنشين و بنگر که گويي بلبل بهاري چهچهه مي‌زند) .
 
خبر اُومَه کْـ چي بَه چي کْرا آ آرننگا دْرِه اي کوچي کْرا آ
 
کَتيلَه سَر کيلان چَپَرَه کردَه را دَيَسْن کْـ کوکوچي کرا آ
 
( خبر آمد که چيزي از راه مي رسد. از ييلاق آرننگا، کوچي مي‌آيد. دختران سر راه بر روي تپه، كنار هم به رَج ايستاده‌اند و راه را مي‌نگرند که کوکوچي از راه مي‌رسد).
 
علي‌گل شمسايي اينک در هشتاد سالگي دچار بيماريهايي چون پوکي استخوان، لرزة اندامي (پارکينسون) و آماس تن مي‌باشد و با يادها و يادگارهاي جواني‌اش سر مي‌کند.
 
2- رحيم علي شمسايي: در سال 1315 خورشيدي در خانوادة هنر در روستاي لپندون ديده به جهان گشود. ني‌نوازي را از کودکي، زير دست پدرش گلعلي – اسطورة ني‌نوازي اين سامان – آغاز کرد و به زودي،‌ خود استاد اين هنر شد. رحيم علي نيز همانند پدر و برادر، نخست به دامداري روي آورد و چندي در اين پيشه زندگي به سر آورد، ولي شيوۀ دامداري در زادگاهش به گونه‌اي بود که وادار شد آن را رها کند و به کشاورزي و کارگري روي آورد. وي از روزگاري که دستي در نواختن ني پيدا کرد، هم جان و دل خويشتن را با نواي ني به آرامشي جاوداني سپرد و هم مردمان رنج ديده و بينواي روزگارش را که کوشا و هنردوست نيز بودند، با نواي گرم و سوزناک ني‌اش سرخوش و شادمان ساخت. از 65 سال پيش تا به امروز، ني رحيم‌علي هيچ‌گاه در کنجي آرام نيارميده و خاموش نگشته؛ بلکه همانند آتشکده‌هاي باستاني که همچنان شراره هاي آن برافروخته مانده‌اند و رودخانه‌هاي سرزمينش که پيوسته روان مي‌باشند، و همانند جانداري بالنده، جان گرفته و جان بخشيده است.
 
استاد رحيم علي در ميان مردم به ساده‌زيستي و خوش‌رفتاري نام‌آور است و رفتار مهربانانه‌اش بسياري را بر آن داشته تا او را «عمو رحيم» صدا کنند. او نيز همانند پدر، ني را بيشتر براي مردم نواخت و جان هنر دوستان را از مِي ني لبريز کرد.
 
صداي ني استاد رحيم علي را در چندين جا مي‌توان سراغ گرفت:
 
در خانه: او گاهي در خانه براي دل خويش و جان‌بخشي به خانواده، ني مي‌نوازد. گاهي نيز خويشان، دوستان و يا آشنايان از جايهاي دور و نزديک به خانه‌اش مي‌روند و از جام هنر او پياله‌اي برمي‌گيرند و جاني شستشو مي‌دهند.
 
در بزمها: گاهي آنان که دوست دارند بزمهاي پاک و دوستانة خانوادگي را با هنر بيارايند، به سراغ استاد رحيم‌علي مي‌روند و با صداي ني او يادمان بزم خويش را جاوداني مي‌کنند.
 
کُشتي‌سرا: تا ميانه‌هاي دهة 1340 که روستاييان شفت بر پاية کوچ گاهنباري، ييلاق و قشلاق مي‌گشتند و بهار و تابستان را در ييلاق به سر مي‌بردند، کُشتي بومي نيزبيشتر در ييلاقها برگزار مي‌شد و آيين برگزاري کشتي را با نواي ني پرشور مي‌ساختند؛ ني‌نوازاني چون رحيم علي، زيور اين برنامه بودند. از آن پس اگرچه با کاهش رويکرد به دامداري، کوچندگي مردم کاهش يافت و امروزه، تنها تني چند از دامداران، ييلاق و قشلاق مي‌کنند و برگزاري کشتي نيز شيوه و روش ديگري گرفته است، با اينهمه، از آنجا که هنر ني‌نوازي تالشي، يک پرده (مقام) ويژة کشتي دارد، باز هم گاه و بي‌گاه از ني او در برخي کشتي سراها بهره مي‌گيرند.
 
عروسي‌ها: شايد نوخاستگان امروزي با ديدن جشن هاي پرشور و گروهها و دستگاههاي بزرگ ساز و آواز، نتوانند باور کنند که در گذشته‌اي نه چندان دور خانواده‌هايي که نمي‌توانستند يک گروه كوچك ساز و نواز را بياورند، به يک ني‌نواز بسنده مي‌کردند و يک جشن باشکوه را با صداي پرده‌هاي شادمان ني برپا مي‌کردند. از آنجا که روستاهاي پيرامون زادبوم استاد رحيم علي، سرشار از مردمان ساده و گاه تهي‌دست بود، براي برگزاري شکوهمند جشن زندگي خود و يا فرزندانشان به آوردن يک ني‌نواز تنها بسنده مي‌کردند و چنين بود که صداي ني رحيم‌علي در کمتر عروسي بود که شنيده نشود؛ به ويژه آيين‌هاي بله برون، شبهاي دامادي و حنابندان را با صداي ني، زيبا و ماندني مي‌کردند.
 
اگر پاي سخنان ساده و شيرين او بنشيني يادمانهاي بسياري از هنرنماييهاي خود در جاهاي گوناگون به ياد دارد و آدمي را دريغ مي‌آيد که کسي با چنين سادگي، چه دلها شاد کرده، چه چشن‌ها آراسته و بزمها زيور بخشيدهاست و چه بسيار دارامندان و زومداران و فرمانروايان با همۀ دبدبه‌ها و کبکبه‌هاي خويش نتوانسته‌اند اين چنين در ژرفاي جان مردمان راه يابند و خويشتن را جاودانه کنند.
 
رحيم‌علي چنان در عروسي‌ها خواهان و خواستار داشت و دارد که در فرهنگ بومي سرزمين شفت زبانزد شد و هنر او در اين جشن‌ها چنان خواستار داشت که دو بيتي زير را يکي از سرايندگان بومي،برايش سرود و بر سر زبانها افتاد.
 
عروسي يَه اُوشان آرَسْ ويرَس رَيْمَلي لَلَه ژَنْه خْردَ نِن دَس
 
خدا بْکَرْ اوشان روز آمَه بو درازد آبو خوبَه رَيمَلي نَفَس
 
( امشب عروسي است و از اين رو، اين همه رفت و آمد است. رحيم‌علي ني مي‌نوازد و بچه‌ها دست مي‌زنند. خدا کند امشب پايان نرسد و روز نيايد و دَم رحيم‌علي همچنان گرم و دراز باشد).
 
امروز هم در هياهوي دستگاههاي نوين، در برخي جشن‌ها از او خواسته مي‌شود بنوازد و آنگاه که صداي دلنشين و آرام ني‌ از بلندگوها پخش مي‌شود، شادي و آرامش دلنشيني همراه مي‌آورد و يادو يادگارهاي بسياري را براي سالمندان زنده مي‌کند.
 
استاد رحيم علي از روي دلبستگي به موسيقي و از آنجا که دسترسي به سازها و دستگاههاي ديگر نداشت، از چارچوب پرده‌هاي شناخته شده ني تالش فراتر رفت و بسياري از ترانه‌ها و پاره هاي‌هاي موسيقي ايراني به ويژه پاره‌هاي شاد امروزي را با همان ني‌لبک خود نواخته است. همچنين براي برخي پاره هاي‌هاي بومي آهنگ ساخت که پيش از او کسي به چنان کاري دامن نزده بود؛ مانند پردۀ آقاجان بک و سياخانم که هر دو در يک راسته و يك پرده نواخته مي‌شوند.
 
در دو دهة گذشته سازمانها و نهادهاي فرهنگي و هنري براي بهره‌گيري از هنر او، بيشتر به سراغش آمده‌اند و در جشنواره‌ها و برنامه‌هاي چندي هنرنمايي کرده است. بخش تالشي صداي گيلان بارها براي ضبط برنامه با او نشست گذاشته و اينک شنوندگان برنامه تالشانه همواره صداي ني‌ او را مي‌شنوند.
 
گردآوری از رمضان نیک نهاد  با بهره گیری از ویسایتهای لپوندان ومحرمان

سید شرفشاه عارف وشاعر نامدار تالش در قرن هشتم و نواده اش سید حسین موسوی حقوقدان وپژوهشگرتاریخ باستان

سید شرفشاه تالش دولابى فرزند عبد الله بن حسین عارفى است که در قرن ۸ هجرى قمرى حوالى سال ۷۹۰ مى زیسته و با نام و عنوان پیر شرفشاه شهرت داشته است، او از جمله پیر هایى بود که پیرو بابا حسن عارف تبریزى بوده است .” سید شرفشاه دولایی ” یا پیر شرفشاه عارف و شاعر قرن هشتم هجری است، براساس شجره‌نامهٔ موجود در آرامگاه، نسب وى از ده پشت به امام موسى کاظم مى‌رسد، به اعتقاد برخى محققان شرفشاه پیرى عارف بوده که محبوب مردم دیارش بوده که بعد از مرگش اورا به مقام سیادت رسانده اند.

از او دوبیتی های نقل شده که اغلب به تالشی وگیلکی به  گویش فومنی که غالبا عارفانه وسازگار با مذهب شیعه بوده است . اشعاری از وی به زبان گیلکی و تالشی در مجموعه ای به نام دیوان پیر شرفشاه جمع آوری شده است.

آرامگاه این شاعر برجسته،  سید شرفشاه در روستاى دارسرا ، ۵ کیلو مترى شرق رضوانشهر است که مورد احترام مردم وشیفتگان علم وادب وعرفان است. آرامگاه مادرش سیده بانو نیز در جوار آن قرار دارد و رودخانه چاف در حد فاصل آن دو مزار جریان دارد. مرقد او از زيارتگاه‌هاي مورد وثوق اهالي؛ اعم از شيعيان و اهل سنت منطقه تالش‌دولاب و گيل‌دولاب است.

در قسمتهای پیشین سایت تالشستان به معرفی سیدعبدالقادرحسینی (نقشی تالش دولابی ) پدر سید محمودشرفی (شوقی)دیگرعارف نامدار تالش واز نوادگان شرفشاه پرداخته است اکنون نواده ای دیگر از آن نامداران تالش معرفی می گردد  .

سید حسین موسوی

++++++++++++

سید حسین موسوی متخلص به ،،عطأ،، شاعر، پژوهشگر و ایران شناس؛ فرزند سید محمدرضا متخلص به ،،عزیز،، بردار مهتر ،رحمت موسوی ، شاعر نامدار معاصر و از نوادگان سید شرفشاه است.

استاد سید حسین موسوی در گفتگو با جناب حسین صفری سیدآبادی که درماهنامه تالش شماره 46به چاپ رسیده خودرا چنین معرفی می کند :

سید حسین موسوی هستم متولد اسفند1309دررشت ،من ازاولاد سیدشرفشاه  گیلانی می باشم که دوبیتی های تالشی اش معروف بوده وایشان شاعر قرن هشتم هجری واز اجداد من است واسمش بر سنگ سینه گور پدربزرگ من آقا سید حسن آقا مجتهد در رشت نوشته شده است .این شجره من است .جد ما تالش بوده واین  منشاء من است .

بعد از تحصیلات دردبستان فارابی ودبیرستان شاهپور درسال 1330وارد دانشکده ادبیات دانشگاه تهران شدم ودرحین تحصیل در آنجا به افتخار شاگردی اساتید بزرگ ادب پارسی نظیر استاد پورداوود،جلال همایی ،دکتر صورتگر ،ودکتر حسن خطیبی ،استاد محمد معین نائل شدم . دردانشکده حقوق هم به تحصیل پرداخته ودر سال تحصیلی 34-1333از دانشکده حقوق فارغ التحصیل شده وبه خدمت قضاوت در گیلان درآمدم .مشاغل حساس قضایی را چه قبل و چه بعداز انقلاب طی کردم .ازجمله دادیاری دادسرای رشت ،دادیاری استان ،مستشار دادگاه جنایی ، رییس دادگاه استان آذربایجان شرقی ،دادستان کل استان آذربایجان غربی ،دادستان کل استان اصفهان ،رییس کل دادگستری های استان کردستان ، وقتی انقلاب شد ما11 نفر مدیر کل داد گستری ها بودیم که هشت نفر را کنار گذاشته (دولت وقت )وبه ما سه نفر بنده آقای جهانگیر صانعی وآقای بهبهانی پست دادند .

من بازرس بازرسی کل کشورشدم وسپس رییس دادگاه جنایی تهران وبعد بازنشسته و وکیل دادگستری و حالا به وکالت مشغول وسرگرم هستم به علت ملت گرایی وعشقی که به میهن داشتم و عشقی که به زبان وادبیات مملکتم وزادگاهم داراهستم زبان وادبیات که بخشی از هویت ملی ماست .این است که گرایش به تحقیق در متون کهن ادب پارسی وتاریخ تمدن و ایران باستان دارم .مقالات متعددی دراین مورد نوشته ام راجع به هویت اقوام گیلانی که درمجله گیله وا چاپ شده است در مجلات دیگر روزنامه ایران هم چاپ شده اند .

سفرکرد ودیدگاه های من درباره خوشاوندی زبان وادبیات گیلکی وکردی ولری ، لکی  ،آذری وتالشی اینها در “تاریخ کرد وکردستان “هست ودر کنار وکالت ،اوقات فراغت خودم را درراه معرفی کردن هویت ملی وادبیات باستانی مان صرف میکنم .زیرا زبان تالشی که ریشه زبان وادبیات گیلکی هست وریشه زبان های انگلیسی وفرانسه وآلمانی نیز هست در باره اش تحقیق میکنم وبه فراگرفتن زبان تالشی بسیار راغبم وتا حدودی هم آشنایی داشته ودارم وهمین امر باعث شده به آقای احسانبخش بگویم در گیلان بخصوص (دانشکده ادبیات )دانشگاه گیلان باید کرسی زبان تالشی بگذارید .چه ازراه زبان تالشی بسیاری از مجهولات سنگ نبشته بیستون قابل حل است . در سخنرانی هایم عرض کرده ام که زبان آلمانی ریشه در تالشی دارد ،زبان فرانسه ریشه در تالشی دارد ،زبان انگلیسی ریشه در تالشی دارد .آنها می گویند زبان هند واروپایی وزبان هندواروپایی زبان اوستایی وساسکریت است و ساسکریت واوستایی دوخواهر دوقلو هستند وتشابهات فوق العاده نزدیکی باهم دارند .

یعنی زبان پیش از عزیمت ومهاجرت آرییها (آریان ها ) از زیستگاه اصلی خودشان ازطرق دره کفکاز (کف کوز)که قفقاز گفته می شود .کف کوز یعنی قوم کاس چون بنده یک انسان ملت گرا هستم و افتخار قوم ایرانی وگیلانی را در شناساندن زبان وادبیات تالش می دانم درتاریخ تالش ، قوم تالش وقوم گیلانی تالش تاریخ ساز بوده اند .اینها یک سری مسایلی است که بنده را تشویق کرده است .

دکتر حسین سخاوتی همکلاسی من بود روزی استاد پورداوود در کتابخانه اش دردانشکده ادبیات سال 1330به ما گفتند :حسرت می خورم که دیگر جوان نیستم و وقت ندارم مطالعه کنم ،وقت ندارم زبان پارسی باستان را بشناسانم . این حرف را به ما گفت ومن حالا این حرف را به نویسندگان ومحققین جوان می گویم :من به فرزندان گیلانی ام حرف می زنم بخصوص به تالشان که شناساندن هویت فرهنگی وظیفه شان است .برجسته ترین هویت ما تحقیق در متون کهن ادب پارسی است که زبان نازنین بازمانده پارسی باستان ،زبان تالشی است .

باید این را دانشکده های ادبیات ایران تدریس کنند ،کرسی زبان تالشی بگذارند .یعنی کرسی زبان اوستایی ،کرسی زبان پارسی باستان ،چون ازپارسی باستان بیش از 400لغت برایمان باقی نمانده است ،در سنگ نبشته بیستون . بقیه نوشته ها را شما تالشان می دانید .کسی که دنبال تحصیلات دانش زبان پارسی باستان است که زبان انگلیسی ،فرانسه وآلمانی ریشه در این زبان دارند و اگر می خواهید باید تالشی را یاد بگیرید .

ما تا به حال زبان تالشی را نشناخته ایم .ادبیات تالشی را ،تاریخ تالش را نشناخته وبحث در این موارد کمتر شده است ،کوشانیان ،دهاتیان ،تالشیان ،ماردان و گیل ماردان این ها را من شناسیده ام .اولین کسی که از کلمه مارد اسم برده کتسیاس(کت سی یاس ) مورخ یونانی که در خدمت اردشیر دوم بوده است .استاد پورداوود ماردی بود وجالب است که مردم معنی گیله مرد را نمی دانند ،چرا به زبان گیلان می گویند ،گیل مارد ،مارد به معنی  شجاع است .درتمام متون کهن مادها را به معنی شجاع شناسانیده اند .استاد توس فردوسی هم اشعاری دارد دررابطه با ماردها ومارکولیک .

ما کوشش مان در راه شناساندن تربیت وهویت ماست ،ملیت ماست ،بخصوص تالشان که حافظ زبان کهن ما هستند ،حافظ پارسی باستان هستند باید کرسی زبان وادبیات تالشی لا اقل در دانشکده زبان وادبیات گیلان دایر وبرقرار شود .چون خیلی از مجهولات پارسی باستان را با زبان تالشی می توانیم حل کنیم ونیز کردی سورانی وکردی اورامانی .

در ادامه ، استاد در پاسخ پرسشی از خانواده خود هم  می گوید :  درسال 1334ازدواج کرده ام ،خانمم شفتی است 5 فرزند دارم که همگی خوشبختانه در بالاترین مدارج تحصیلی بوده وبد بختانه هیچکدام شان در این مملکت نیستند .پسر بزرگم استاد دانشکده پزشکی دانشگاه سیاتل آمریکاست ودر همانجا تحصیل کرده است .پسر دومم دکترای مهندسی با گرایش سدسازی است که آن هم معاون فنی شهرداری سیاتل بوده وچون فامیلی اش موسوی بوده در رابطه با ساختمان دوقلوی تجارت جهانی (کاظم موسوی که گفتند تجارت جهانی را منفجرکرده است )آنقدر اذیتش کردند که آمد کانادا والان در کاناداست وبدانجا مهاجرت کرده است ودختر بزرگم مهندس کامپیوتر است وشوهرش در شهر مارچ انگلستان بیمارستان دارد ودخترم متصدی امور کامپیوتر همان بیمارستان است .

آثار ارزنده ی در دست چاپ او عبارتند از ،گیلان سرزمین ناشناخته، و ،سیر تطور حقوق در ایران باستانی‌ترین ادوار تا ظهور اسلام،است.

مقالات منتشر شده:۱-اینمرد کیست ،(در مورد مرد بالدار شهر پاسارکاد)، در روزنامه شرق.۲-تاریخچه من وکالت، در مجلهٔ حافظ.

۳-نام این دریا دریای کاسان، در روزنامهٔ اطلأعات.مقالات منتشر نشده:پاسخ به پژوهشگران بیگانه،از ارومیه تا اورشلیم(فلسطین شهر ایرانی‌)خلیج پارس‌ کجا و خلیج عربی‌ کجاست،شعر و شأعران در دوران باستان،تاریخچه هیئت منصفه نظام حقوقی دریای کاسان (دریای گیلان)

تهیه وتنظیم  از رمضان نیک نهاد

استاد سید حسین موسوی در گفتگو با جناب حسین صفری سیدآبادی که درماهنامه تالش شماره 46زندگینامه سید شرفشاه دولاییسید حسین موسوی حقوقدان وپژوهشگرتاریخ باستان تالش,سید شرفشاهسید شرفشاه دولاییسید شرفشاه عارف وشاعر نامدار تالشسیدعبدالقادرحسینی (نقشی تالش دولابی )معرفی سید شرفشاه دولایی

قسمت خانی (عصاره موسیقی اصیل تالش ):

زنده یاد قسمت خانی در سال ۱۳۲۳ در روستای اسطلخ زیر شاندرمن به دنیا آمد.وی از بزرگان موسیقی آوازی تالش بود که هنر خود را در جوانی از اساتیدی چون شرفی و روحان قاسمی آموخت و بر اثر نشست و برخاست با این بزرگان به شیوه‌های آوازی تالش و دستون خوانی اشراف پیدا کرد.قسمت خانی؛ خنیاگر ‌و آوازه‌خوان منطقه تالش تا پیش از پیروزی انقلاب اسلامی به عنوان خواننده ترانه‌ها و نغمه‌های منطقه خود شهرت داشت. اما پس از انقلاب و اولین بار جهانگیر نصری اشرفی که از پژوهشگران خوب کشورمان است از صدای قسمت خانی در ضبط مجموعه ای با همکاری انجمن موسیقی ایران استفاده کرد و او را به جامعه موسیقی معرفی کرد و مجموعه‌ای از آوازهای او در آلبومی از سوی انجمن موسیقی ایران انتشار یافت. علاوه بر آن نیز مجموعه دیگری از صدای قسمت خانی با همت یک پژوهشگر جوان به نام آرمین فریدی منتشر گشت. سپس در مجموعه برنامه‌های جشنواره موسیقی فجر و به خصوص جشنواره موسیقی نواحی کرمان به جامعه هنری بیشتر شناسانده شد.

موسیقی تالش، قدمتی دیرینه و اصالتی کهن دارد.این موسیقی با تاریخ تالش همزاد بوده و ریشه در باورهای عامیانه و یا اعتقادات مذهبی تالشان دارد.اما آنچه که به این موسیقی ، زیبایی و حلاوت می بخشد ، صدایی است که آن را می خواند و اگر آن صدا ، تُنِ سنتی و عامیانه داشته باشد، به زیبایی اجرا منجر می شود. صدایی که در استاد قسمت خانی وجود داشت و اینکه موسیقی تالش در سینه های او عاشقانه می تپید ،سبب می شد که شنیدن نغمه های تالش به شنونده شور و حال وصف ناپذیری بدهد. استاد قسمت خانی را می توان عصاره موسیقی اصیل تالش در حوزه آوازی دانست.
استاد هم موسیقی مهجور شبانی تالش را با ناله‌ی لَلَه (نی هفت‌بند تالشی) به سوزناک‌ترین شکل به اجرا می‌گذاشت و خِلِه (از تزئیناتِ آواز تالش که به هنگام وجد از آواز سر داده شده خوانده می‌شد) می‌کرد، هم به فنون آوازی شاندرمنی و ماسالی مسلط بود و هم میراث‌دار لالایی‌ها، نوررو‌خوانی‌ها و وَیَه‌خوانی‌ها (عروسی‌خوانی) در منطقه‌ی تالش بود. ‌او همچنین در اجرای صحیح دستون‌ها و آگاهی از کلیه مقامات و ریزمقامات تالشی نمونه بود.
جایگاه او در آوازهای تالشی در حدی بود که هر کس قصد یادگیری و یا پژوهش در زمینه آوازهای تالشی را داشت حتما گذرش به استاد قسمت خانی می‌افتاد.
وی به همت موسیقی‌شناسان قومی چون آرمین فریدی، هوشنگ جاوید و محمد‌رضا درویشی در‌ جشنواره‌های متعددی در داخل و خارج ایران همچون اوکراین، اتریش، اسپانیا، سوئد و… شرکت کرد
از استاد آثار متعددی منتشر شده که شاید معروف‌ترین‌شان آلبوم «موسیقی مراسم شادمانی و رقص تالشی» است که زمستان ۱۳۸۶ توسط انتشارات ماهور منتشر شد.
آواز‌های قسمت خانی در دو آلبوم ارزشمند «هواهای تالشی» و «موسیقی تالش» که به کوشش موسیقی‌دان تالشی، آرمین فریدی در سال ۱۳۸۴ توسط ماهور منتشر شد ،نمود بیشتری دارد. او در این دو آلبوم فنون آوازی‌ از مناطق مختلفی از تالش را به اجرا گذاشته است.
در «لالایی» آخرین اثر منتشر شده از حسین حمیدی، موسیقی شناس قومی مطرحی که معمولاً در آثار خود کلاژی از آواها و صداهای موسیقی محلی ایران را ارائه می‌دهد به اثری با همکاری استاد قسمت خانی بر‌می‌خوریم که در آن یکی از لالایی‌های تالشی توسط او اجرا شده است.
در سال‌های اخیر عمر استاد به همت آرمین فریدی اتفاقی که معمولاً در موسیقی بومی ـ محلی ایران نمی‌افتد برای قسمت خانی افتاد و با همکاری حوزه هنری گیلان دو آلبوم تصویری با عناوین «دویَر آویَر» و «آفتاو پِرمه» از او ضبط و منتشر گردید. در این دو آلبوم، آرمین فریدی نوازندگی ساز تمبوره که خود احیاگر آن در منطقه‌ی تالش بوده را بر‌عهده دارد.
اما جدا از تمام آثار منتشر‌شده از این پیر آواز تالش به طور قطع مهمترین میراث به جا مانده از او مستند وریته‌ و آماتوری یک‌ ساعته‌ای است که از وی در یوتیوب موجود است. مستندی که کارکردش برای موسیقی بومی ـ محلی ایران و مخاطب آن پر کردن شکافی است که همواره میان شنیدن آثار ضبط شده با روح جاری در جغرافیا، فرهنگ و سبک زندگی هنرمند بومی فاصله‌ای پر نشدنی می‌اندازد. این تصاویر نمایش‌دهنده‌ی تمام آن عناصری است که روح موسیقی تالش را می‌سازند. مشاهده‌ی بخش مهمی از زندگی استاد قسمت خانی آوازه‌خوان در این مستند که شبانی می‌کند و گله را در میان بارش برف از جنگل عبور می‌دهد و دقیقه به دقیقه با همراهی ناله‌ی نی برای رمه‌ها‌یش آواز می‌خواند بزرگ‌ترین میراثی است که از او و موسیقی بکر تالش برای ما به جا مانده است.
قسمت خانی در بیمارستان؛مهر 1392
وضعیت بیماری من شرایط مشخصی ندارد و تورم و کبودی دست و پاهای من با آزمایشاتی که پزشکان در بیمارستان طاهری انجام داده‌اند، پزشکان هنوز به طور مشخص زمان بازگشت من به منزل را مشخص نکرده‌اند و این کبودی دست‌های من باعث نگرانی شده که هنوز به شکل خودش باقی است. دکتر طاهری پزشک معالجم در بیمارستان تالش لطف کرده‌اند و نیمی از هزینه بیمارستان را برای درمان من تقبل کرده‌اند. داروی درمانی من از داروهای نایاب است که در این مدت زحمت تهیه آن بر عهده «آرمین فریدی» عزیز بوده و این جوان در طول این مدت زحمت‌های بسیاری برای من کشیده است. الان فقط تزریق این دارو است که مرا تا حدودی به ‌هوش نگه داشته است.
در حال حاضر آقای فریدی تنها کسی است که کنار من ایستاده. آرمین فریدی بعد از خدا مثل یک پسر عزیز از من مراقبت می‌کند.
حاضرم با همین صدای رنجوری که برایم باقی مانده همچنان برای مردم بخوانم. من هیچ‌ چیز از این دنیا نخواسته‌ام و نمی‌خواهم اما باور کنید درد این بیماری رنجی تحمل‌ناپذیر را به وجودم چسبانده که تحملش برای پیرمردی مثل من سخت و غیرممکن است. دوستان هم هرچه در توان داشتند، انجام دادند. مشکلات مالی در این شرایطی که دارم، بسیار وحشتناک است.آرمین فریدی هم تا توانسته، برای من هزینه کرده. اگر روزنامه وزین فرهیختگان آن صفحه خوب را در ارتباط با من منتشر نمی‌کرد، شاید از خانه موسیقی امروز کسی به من زنگ نمی‌زد. می‌خواستم از تمام بچه‌های خودم در این روزنامه تشکر کنم و اگر حالم خوب شود، یک روز می‌آیم و برای همه شما آنجا آواز می‌خوانم. اگر الان می‌خندم، به خاطر اینکه خانواده‌ام اندوهگین نباشند است.
افتخارات:
قرار گرفتن در حلقه ی ۳۶ استاد برتر موسیقی نواحی ایران – کرمان در سال ۱۳۸۳
حضور در جشنواره موسیقی فجر ۱۳۸۵
اجرا در جشنواره « آواهای روحانی زمین » فرانسه ۱۳۸۶ و کسب دیپلم افخار
کسب مقام اول آواز نواحی ایران – جشنواره سراج خراسان ۱۳۸۷
اجرا در جشنواره بزرگ فرهنگ ایران – بلاروس – ۱۳۹۰ و انتخاب به عنوان پير پيشکسوت موسيقي
آثار :
آلبوم‌های تصویری: دویر آویر و آفتاو پرمه ۱۳۹۱
آلبوم « مشن مشن »
آلبوم موسیقی مراسم شادمانی و رقص تالشی
آلبوم موسیقی تالش
آلبوم هواهای تالشی
مستند وریته‌
آرمین فریدی دوست نازنین قسمت در وصفش چنین میگوید :
قسمت خانی مردی که امروز در بستر بیماریست و اگر به او توجه شود سالها زنده می ماند و اگر نه ،می میرد کیست؟
استاد قسمت خانی بی شک یکی از برجسته ترین اوازه خوانان منطقه تالش است که اوازه هنر از جان برآمده اش نه تنها از دیرباز در تالش بلکه در جشنواره های سراسری ایران و در دهه ی اخیر در اقصا نقاط آسیا و اروپا پیچیده است.
قسمت خانی برای 3 نسل راوی دردها وشادی های قوم تالش بوده چنان که پیران کهنسال تالش؛ قسمت نوجوان را به یاد می آورند که با صدای پر شورش غوغایی در بهترین روزهای زندگی شان به پا کرده است و امروز هم جوانان شیدای موسیقی و فرهنگ تالش با افتخار در عروسی هایشان می خواهند یادگاری از استاد قسمت خانی داشته باشند و صدای جاوید استاد خانی رشته پیوندی بوده که هویت قوم تالش را از گذشته تا حال پیوند داده است.
به غیر از اجراهای بی وقفه استاد خانی در مراسم شادمانی و سوگ تالشان این راوی صمیمی و کم نظیر تالش اجراهای بسیاری در سالهای بعد از انقلاب در جشنواره های موسیقی نواحی ایران داشته است که می توان از جشنواره های معتبر فجر؛ کرمان؛ذکر و ذاکرین و سراج خراسان یاد کرد.
نام استاد خانی در سال 83 در جمع 36 استاد برتر موسیقی نواحی ایران در کرمان بر لوح برنزی ویژه حک شد.و چند سال بعد در جشنواره سراج مقام نخست آواز نواحی ایران را به دست آورد.استاد خانی در بهار سال 85 در جشنواره آواهای روحانی زمین در کشور فرانسه شرکت کرد و اجراهایش در پاریس و لیون با استقبال روبرو شد. در سال 1390 استاد خانی در جشنواره بزرگ فرهنگ ایران در مینسک پایتخت کشور بلاروس به عنوان پیر پیشکسوت انتخاب و از او تجلیل شد.صدای استاد خانی در قلب و روح تالشان؛ در نوارهای قدیمی در خانه های خاطرات قوم تالش ؛ در مجموعه های پژوهشی؛ ثبت شده است. دو اثر دویر آویر و آفتاو پرمه که در خلال اجراهای استاد خانی در بلاروس و نیز زادگاهش سرزمین تالش ضبط شده اند نیز یادگارهای مهربان این پیر موسیقی تالش است.قسمت خانی هم در موسیقی هم در زندگی یک انسان چند وجهی است.خواندن در مراسم شادمانی تالشان یکی از جنبه های اجرایی قسمت خانی است در روزهای ایام محرم و صفر اگر به دنبال قسمت بگردید او را در مسجد محل خواهید یافت که در دستگاه چهارگاه واقعه کربلا را روایت می کند. در روزهای نزدیک عید نوروز قسمت نوروزی خوان تالشان است و درهنگام کار مزرعه آواهای امان لیله مزارع را زمزمه می کند.اگراغراق نباشد زنان تالش هم ترجیح می دهند فرزندانشان با لالایی قسمت به خواب رود.قسمت دیگر با رویا ها و خاطره های قوم تالش پیوندی ناگسستنی دارد.غیر از فرزندانی که در روز ششم زاده شدنشان(مراسم ششه شو)مست صدای قسمت خانی شده اند به طرزی افسانه ای پیرمردها و پیرزنانی را می بینی که از عروسی خاطره انگیزشان با صدای قسمت داستانها نقل می کنند و این سوال همیشه بی جواب است که قسمت واقعا چند سال دارد؟ سبک آوازی ای که او می خواند به قدری بین مردم جا دارد که واژه های جان قسمت جان یا جان برا (جان برادر جان)که تالشها برای تشویق خواننده و ابراز احساسات بر زبان می آورند را گاهی در موقعیت جالبی می توان شنید زمانی که کس دیگری آواز تالشی می خواند ولی شنونده اش ناخودگاه می گوید جان قسمت جان!
قسمت زمانی که کابلها و آنتنهای تکنولوژی به تالش نرسیده بود یک رادیو تلوزیون به تمام معنا بود برای تالشان.
اما با این همه موسیقی تنها یکی از جنبه هایی قسمت خانی است.
قسمت کشاورز است،قسمت یک تردست است.قسمت یک بازیگر است،قسمت یک طبیب است و در نهان دستی در طبابتی روحانی و جسمانی سنتی دارد و اینها همه به یک دلیل رازآمیز درون قسمت گرد هم آمده اند؛ در پهنه ایران زمین در نواحی مختلف با افرادی به نام خلیفه،بخشی و عاشق مواجه هستیم.مثلا در جنوب ایران خلیفه با موسیقی مراسم آیینی درمانی اجرا می کنند و با اجرای مراسم زار باد جن را از بدن بیمار خارج می کنند. یا در خراسان بخشی ها که اغلب انسان های عارف مسلکی هستند در مراسم مختلف نقل های عارفانه و عاشقانه را روایت می کنند و درآذربایجان و تالش واژه عاشق چنین باری را دارد که به تعبیری بازمانده همان واژه اشک یا اشو به معنای مرد مقدس است. اگر بیشتر به دوران کهن بازگردیم به قبیله های انسانی می رسیم که در آنها شمن چنین نقشی را دارد.
عاشق قسمت آخرین آشق تالش است که به طور مستتر این نقش ها را درون خود حفظ کرده است ؛ آری قسمت بازیگوش که با بچه ها بچه می شود با خردمندان خردمند برای اهالی مذهب ،مرثیه خوان و در مراسم شادمانی گرداننده مراسم، یک شمن است که در این قرن پر سر و صدا در میان قبیله ای گسیخته و مسخ شده آواهای کهن را در سینه دارد.
عاقبت درروز یکشنبه ۲۶ آبان سال ۱۳۹۲ پس از یک دوره طولانی بیماری در روستای «سکام» از توابع رضوانشهر درگذشت.پیکرش در رضوانشهر به خاک سپرده شد.روحش شاد ویادش گرامی
گردآوری از : رمضان نیک نهاد

دکتر آرمین فریدی ،استاد نامدار موسیقی تالش

آرمین فریدی در سال 1361 در خانواده ای تالش از منطقه تاریخی آلیان به دنیا آمد از کودکی شاهد زندگی زیبا اما سخت شبانی در خانواده پدری اش بود و جان و سرشت او با ییلاق های مسحور کننده تالش آلیان در آمیخت و عشق و مهر به زندگی و فرهنگ تالش در تار و پود او تنیده گشت.او در سه سالگی پدرش را که از مردان بلند آوازه و مردمی تالش فومنات بود از دست داد و با فداکاری های بی حد مادر ارجمندش رشد کرد.علاقه به موسیقی تالش ابتدا با شنیدن صدای له له پسرعموهای پدرش، هادی و سعدی فریدی در او شکل گرفت و بعدها با شنیدن صدای استاد هادی حمیدی در اثر ونگاونگ در او به اوج شیدایی رسید.همچنین به دلیل علاقه خانواده اش به آثار استاد شجریان و استاد ناظری از کودکی با موسیقی سنتی ایرانی نیز آشنا و مانوس گشت ، آرزوی چند ساله اش برای خرید ساز تار در شانزده سالگی پس از دو سال پس انداز جانانه پول توجیبی های مدرسه و تعمیر و فروش دوچرخه ای کهنه در سال 1377 برآورده شد و او به کلاس تار استاد محمد رنجبر معاف راه یافت ،و به نقل خاطره ای از استاد رنجبر «در همان جلسه نخست از من خواست که آهنگ تالشی را که در نوار ونگاونگ نواخته ام ،برایش بنوازم و فهمیدم عاشق تالش است»

 


آرمین پس از پایان دوره پایه نوازندگی تار نزد استاد رنجبر به تهران رفت و ابتدا به کلاس درس حشمت عطایی از شاگردان استاد کیوان ساکت رفت و پس از مدت کوتاهی به کلاس درس استاد ساکت در آموزشگاه کامکارها راه یافت. او هر ماه یک یا دو بار شبانه از گیلان به تهران می رفت و صبح، در کلاسِ نیم ساعته آموزشی شرکت می کرد وبعد به گیلان باز می گشت.در همین سالها او با کتاب تالش ها کیستند، علی عبدلی برخورد کرد و از وجود تمبور فراموش شده و منسوخ شده تالشی که تا آن روز تنها یک نمونه از آن پیدا شده بود آگاه شد و پس از دیدار با استاد پر آوازه موسیقی ایران محمدرضا درویشی و کسب اطلاعات اندک موجود از تمبوره راهی روستاها و کوههای تالش شد و پس از جستجوی بسیار در کمال شگفتی نوازندگان صدساله تمبوره را یافت که نیم قرن بود تمبوره را کنار گذاشته بودند و همچنین تعدادی تمبوره قدیمی شکسته که درسقف ها و پستو های خانه ها خاک می خورد.

 

 

 

آرمین تمبوره ها را بازسازی و به دست نوازندگان پیر داد و پس از تلاش بسیار این ساز کهن تالشی را دوباره زنده کرد.در سال 1382 اولین گروه منسجم با سازهای تالشی را با نام داتام تشکیل داد و در ماسال سه شب با خوانندگی سهراب ظهیری به نفع زلزله زدگان بم کنسرت برگزار کرد .در همین سال ها تحقیقاتی را نیز بر روی کمانچه فراموش شده دیلمان انجام داد و جزوه ای تدوین نمود که در آرشیو ارشاد گیلان موجود است نمونه هایی از این ساز را نیز بازسازی و به دست نوازندگان دیلمی داد که بعدها پیگیری های صفرعلی رمضانی منجر به احیای این ساز گشت.
آرمین فریدی همکاری گسترده در تالیف بخش سازهای گیلان و تالش دائره المعارف سازهای موسیقی ایران با استاد درویشی داشت که به ثبت علمی سازهای این نواحی انجامید به طوری که امروز تمبوره تالش در کتب درسی هنرستان و دانشگاه موسیقی در بخش سازشناسی تدریس می شود. او از سال 80 به ضبط،پژوهش و گردآوری موسیقی تالشی هم پرداخت که چکیده گردآوری هایش تا سال 83 تحت 3 سی دی که موسیقی تالش را از فومنات تا لنکران در بر می گرفت توسط معتبرترین موسسه پژوهشی ایران(ماهور)منتشر شد که انواع موسیقی تالش و سازهای تالشی را در برمی گرفت.او برای گرداوری این مجموعه به تالش شمالی در جنوب جمهوری آذربایجان سفر کرد و قطعاتی از موسیقی تالشان آن دیار را نیز درون مجموعه آورد در تکمیل آموخته هایش در موسیقی تالشی با استادان قسمت خانی،رحیم قاسمی،هدایت پور جوادی ،صالح بیدار و بهرام شمامی زندگی کرد و از ایشان آموخت و در فراگیری ساز له له از استادن بی بدیل حسین علی امین چورته و محمد صفری نیز تاثیر به سزا گرفت.
در سالهای دهه 80 در بسیاری از جشنواره های موسیقی کشور نظیر فجر و ذکر و ذاکرین و سراج و… شرکت کرد و مقام های بسیار از جمله مقام نخست ایران در جشنواره سراج خراسان را برای تالش به ارمغان آورد، او در سال 1383 در رشته موسیقی وارد دانشگاه هنر تهران شد و در دانشگاه از وجود اساتیدی همچون عبدالنقی افشارنیا،شریف لطفی،امیرحسین اسلامی،محمدرضا ابراهیمی وبهروزهمتی بهره برد.ضمن تحصیل آکادمیک موسیقی، گروه کادوس را با همکاری تعدادی از دانشجویان و نوازندگان برتر دانشگاه هنر همچون کاوش سهرابیان،حامد حبیب پور و حمیدرضا رویین تن تشکیل داد و کنسرت ها و اجراهایی در تهران و گیلان برگزار کرد که با دعوت تالشان مقیم روسیه و بلاروس در سال 89 تا 92 در مسکو و مینسک و باکو و ایروان گسترش یافت و در معرفی موسیقی تالش تاثیر به سزایی داشت.در ادامه همکاری اش با موسسه ماهور و حوزه هنری گیلان آثار پژوهشی بسیاری از وی در زمینه موسیقی تالشی منتشر گشت که بی شک یکی از مهم ترین آن ها کتاب و سی دی های پژوهشی ترانه های تالشی با در بر گرفتن 100 ترانه تالشی که در این مجموعه نت و آوانگاری و همراه با اصل و ترجمه و نمونه ارجینال صوتی ارائه شده اند که گنجینه ای از ترانه های کهن و متاخر تالشی است.
آرمین فریدی به همراه یاسر کرمزاده و گروهی از فرهنگ دوستان تالش در سال 1387 فرهنگ کده تالش را به ثبت رساند ،فرهنگ کده تالش در اولین قدم تقدیر از بزرگان عرصه فرهنگ تالش را سر لوحه کار قرار داد که بزرگداشت و ساخت تندیس اساتیدی همچون استاد فرامرز مسرور ماسالی و دکتر علی عبدلی از آن جمله بود.گرداوری و همکاری در نشر مجموعه فرهنگ و ادبیات تالش که تا کنون 3 کتاب آن منتشر شده است از دیگر دستاوردهای فرهنگ کده تالش است.
اثر تصویری تالشه برا که در دو کشور بلاروس و ایران که با تلاشی خستگی ناپذیر و فشار مالی بالا ضبط شد با هدف معرفی لباس و فرهنگ و موسیقی تالشی و دعوت مردم تالش به حفظ طبیعت و زبان و فرهنگ تالش بود که با معرفی دو خواننده جوان، هومن فریدی و وحید رجبی آلیانی خوش درخشید، دو اثر بسیار مهم تصویری آفتاو پرمه و دویر آویر که آخرین یادگارها از استاد مسلم موسیقی آوازی تالشی بود در آخرین سال های حیات استاد به کوشش او ضبط شد و بی شک هدیه های ارزش مندی به قوم تالش بود که اگر اندکی تعلل می شد برای همیشه تبدیل به حسرت می گشت.آخرین اثر آرمین فریدی که امسال عرضه شد ساخت و تنظیم اثر«شنگه لیله» بود که با صدای زیبای ماری بیابانگرد ماسوله(گیریه ناز) از شاگردان استاد شجریان آراسته گشته است.
از عرصه های مورد علاقه و فعالیت آرمین فریدی ادبیات است که تا کنون دو مجموعه شعر تالشی حاوی 260 دوبیتی تالشی از سروده های او منتشر شده است با نام های ایسپی رو تا کورا و تالشستون که برخی از این شعرها در دو سوی مرز تحمیلی سرزمین تالش ورد زبان تالشان گشته ،تعدادی از شعرهای کوتاه فارسی وی نیز در جشنواره های شعر مقام آورده است.
*****
ﺳﻮاﺑﻖ ﺗﺤﺼﯿﻠﯽ :
دﯾﭙﻠﻢ ﺗﺠﺮﺑﯽ وﭘﯿﺶداﻧﺸﮕﺎﻫﯽﮔﺮاﻓﯿﮏ
ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﯽ ﻣﻮﺳﯿﻘﯽ اﯾﺮاﻧﯽ داﻧﺸﮕﺎه ﻫﻨﺮ ﺗﻬﺮان
ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﯽ ارﺷﺪ ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎی ﺳﯿﺎﺳﯽ داﻧﺸﮕﺎه آزاد اﺳﻼﻣﯽ رﺷﺖ
دانشجوی دکترا
*****
چکیده ﺳﻮاﺑﻖ ﻫﻨﺮی :
*ﭘﮋوﻫﺶ در ﻣﻮرد ﺗﻤﺒﻮره ﻓﺮاﻣﻮش ﺷﺪه ی ﺗـﺎﻟﺶ 78 ﺗـﺎ 82 ، ﭘﯿـﺪا ﮐـﺮدن ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻫﺎی ﻗﺪﯾﻤﯽ ، ﺑﺎز ﺳﺎزی و اﺣﯿﺎی اﯾﻦ ﺳﺎز
* ﭘﮋوﻫﺶ در ﻣﻮرد ﮐﻤﺎﻧﭽﻪ ﺷﺮق ﮔـﯿﻼن ، اراﺋـﻪ ﮐﺘـﺎب ﮐﻤﺎﻧﭽـﻪ ﮔـﯿﻼن و ﺑـﺎز ﺳﺎزی اﯾﻦ ﺳﺎز در ﻏﺎﻟﺐ ﻃﺮﺣﯽ ﭘﮋوﻫﺸﯽ در اداره ارﺷﺎد اﺳﻼﻣﯽ ﮔﯿﻼن
* ﻫﻤﮑــﺎری ﺑــﺎ اﺳــﺘﺎد ﻣﺤﻤــﺪ رﺿــﺎ دروﯾﺸــﯽ از ﺳــﺎل 79 ﺗــﺎ 91 در ﺑﺮرﺳــﯽ ﺳﺎزﻫﺎی ﺑﻮﻣﯽ ﮔﯿﻼن و ﺗﺎﻟﺶ در ﮐﺘﺎب داﺋﺮه اﻟﻤﻌﺎرف ﺳﺎزﻫﺎی اﯾﺮان
* ﺗﺸﮑﯿﻞ اوﻟﯿﻦ ﮔﺮوه ﻣﻨﺴﺠﻢ ﻣﻮﺳـﯿﻘﯽ ﺗﺎﻟﺸـﯽ ﺑـﺎ ﺳـﺎزﻫﺎی ﺗﺎﻟﺸـﯽ (ﮔـﺮوه ﮐﺎدوس)
*ﺷﺮﮐﺖ در ﺟﺸﻨﻮاره ﻫﺎی ﻣﺘﻌﺪد داﺧﻠﯽ و ﺧﺎرﺟﯽ مانند ذﮐﺮ و ذاﮐﺮﯾﻦ، ﻣﻮﺳﯿﻘﯽ ﻧﻮاﺣﯽ ﮐﺮﻣﺎن، ﻓﺠﺮ، ﺳﺮاج ﺧﺮاﺳﺎن،ﮐﻨﮕﺮه ﺗﻤـﺪن ﺗﺎﻟﺶ
* ﮐﺴﺐ ﻣﻘﺎم ﻧﺨﺴﺖ اﯾﺮان در ﺟﺸﻨﻮاره ﺳﺮاج ﺧﺮاﺳﺎن ﺳﺎل 1387
* ﮔﺮوه ﺑﺮﮔﺰﯾﺪه ﺟﺸﻨﻮاره ﻓﺮﻫﻨﮓ اﯾـﺮان زﻣـﯿﻦ در ﮐﺸـﻮر ﺑـﻼروس ﺳـﺎل 1390
* اﺟﺮا در رادﯾﻮ ﺑﺎﮐﻮ ﺳﺎل 1382
* ﮐﻨﺴﺮت در ﻣﺴﮑﻮ ﺳﺎل 1389
* اﺟﺮا در ﺟﻤﻊ اﺳﺎﺗﯿﺪ اﯾﺮاﻧﺸﻨﺎﺳﯽ داﻧﺸﮕﺎه اﯾﺮوان، ارﻣﻨﺴﺘﺎن ﺳﺎل1391
* اﺟﺮا در ﺟﺸﻨﻮاره ﺗﺎﺟﯿﮑﻬﺎ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺳﺒﺖ ﺛﺒﺖ ﺟﻬـﺎﻧﯽ ﻧـﻮروز در ﯾﻮﻧﺴـﮑﻮ – ﺳﺎل 1389 ﻣﺴﮑﻮ
* اﺟﺮا ﺑﺮای ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﺎن ﯾﻮﻧﺴﮑﻮ- ﻣﺎﺳﻮﻟﻪ ﺳﺎل 1384
* درﯾﺎﻓﺖ ﺟـﺎﯾﺰه، دﯾـﭙﻠﻢ اﻓﺘﺨـﺎر و ﻣﻘـﺎم دوم ﺑـﻪ ﺧـﺎﻃﺮ اﺛـﺮ « ﺗﺎﻟﺸـﻪ ﺑـﺮا » در ﺟﺸﻨﻮاره آﺛﺎر و ﺗﻮﻟﯿﺪات ﺣﻮزه ﻫﻨﺮی ﮐﺸﻮر. ﺳﺎل 1391 ﮐﺮﻣﺎﻧﺸﺎه
* ﮐﺴﺐ ﻣﻘﺎم دوم در ﺟﺸﻨﻮاره ﺷﻌﺮ داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن اﺳﺘﺎن ﺗﻬﺮان ﺳﺎل 1386
* ﮐﺴﺐ ﻣﻘﺎم ﭼﻬﺎرم و اﺛﺮ ﺷﺎﯾﺴﺘﻪ ﺗﻘﺪﯾﺮ در ﺑﺨﺶ داﺳﺘﺎن ﻧﻮﯾﺴﯽ ﺟﺸـﻨﻮاره ﺷﻌﺮ داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن اﺳﺘﺎنﺗﻬﺮانﺳﺎل 1386
* ﺗﺎﺳﯿﺲ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﮐﺪه ﺗﺎﻟﺶ در ﺳﺎل 1387 و اﻧﺠﺎم ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬـﺎی پژوﻫﺸـﯽ
در زﻣﯿﻨﻪ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﮔﯿﻼن و ﺗﺎﻟﺶ
*****
آﺛﺎر و ﺗﺎﻟﯿﻔﺎت :
* ﭼﺎپ ﻣﻘﺎﻻت و وﯾﮋه ﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎی ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ در ﻧﺸﺮﯾﺎت: ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت تاﻟﺶ،ﮔﯿﻼن ﺷﻨﺎﺳﯽ ، ﺗﺎﻟﺶ، ﺑﻬﺎر ﺗﺎﻟﺶ ، ﺻﺪای ﺗﺎﻟﺶ و….
* ﺳﯽ دی ﭘﮋوﻫﺸﯽ ﻣﻮﺳﯿﻘﯽ ﺗﺎﻟﺶ (ﮔﺮداوری ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻫﺎی ﻣﻮﺳﯿﻘﯽ ﺗﺎﻟﺸـﯽ از ﻓﻮﻣﻦ ﺗﺎ ﻟﻨﮑﺮان) ﺷﺎﻣﻞ ﺳﻪ ﺳﯽ دی ﺑﺎ ﺑﺮوﺷﻮر دو زﺑﺎﻧﻪ اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ و ﻓﺎرﺳـﯽ ، اﻧﺘﺸﺎرات ﻣﺎﻫﻮر ﺳﺎل 1383
* ﺳــﯽ دی ﻣﻮﺳــﯿﻘﯽ ﻣﺮاﺳــﻢ رﻗــﺺ و ﺷــﺎدﻣﺎﻧﯽ ﺗــﺎﻟﺶﺑــﺎ ﺑﺮوﺷــﻮر دو زﺑﺎﻧــﻪ اﻧﮕﻠﯿﺴﯽوﻓﺎرﺳﯽ، اﻧﺘﺸﺎرات ﻣﺎﻫﻮر ﺳﺎل 1385
* ﺳﯽ دی ﻣﻮﺳﯿﻘﯽ ﮔﯿﻼن (ﮔﺮداوری ﻣﻮﺳـﯿﻘﯽ ﮔـﯿﻼن از اﻧﺰﻟـﯽ ﺗـﺎ ﺷﻬﺴـﻮار ) ﺷﺎﻣﻞﺳﻪ ﺳﯽدیﺑﺎ ﺑﺮوﺷﻮر دو زﺑﺎﻧﻪ اﻧﮕﻠﯿﺴﯽوﻓﺎرﺳﯽ، اﻧﺘﺸـﺎرات ﻣـﺎﻫﻮر ﺳﺎل 1386
* ﺳﯽ دی ﻫﻮاﻫﺎی ﺗﺎﻟﺸﯽ ﺷﺎﻣﻞ آوازﻫﺎی ﺗﺎﻟﺸﯽ از ﻓﻮﻣﻦ ﺗﺎ آﺳﺘﺎرا ﺑﺎ ﺑﺮوﺷـﻮر دو زﺑﺎﻧﻪ اﻧﮕﻠﯿﺴﯽوﻓﺎرﺳﯽ ﺳﺎل 1386- ﻣﻮﺳﺴﻪ ﻣﺎﻫﻮر
* ﺳﯽ دی ﻣﻮﺳﯿﻘﯽ ﺷﺎﻟﯿﺰا رﻫـﺎی ﺗـﺎﻟﺶ ﺳـﺎل 1388 ﺑـﺎ ﺑﺮوﺷـﻮر دو زﺑﺎﻧـﻪ اﻧﮕﻠﯿﺴﯽوﻓﺎرﺳﯽ ،ﻣﻮﺳﺴﻪ ﻣﺎﻫﻮر
* ﺳﯽ دی ﺻﻮﺗﯽ ﺗﺎﻟﺸﻪ ﺑﺮا(آﻫﻨﮕﺴﺎزی ، ﺗﻨﻈـﯿﻢ و اﺟـﺮا ) ﺳـﺎل 1389 ﺣـﻮزه ﻫﻨﺮیﮔﯿﻼن
* ﺗﺮاﻧﻪ ﻫﺎی ﺗﺎﻟﺸﯽ ﺷﺎﻣﻞ ﮐﺘﺎب و 4 ﺳﯽ دی .ﺣﻮزه ﻫﻨﺮی ﮔﯿﻼن ﺳﺎل ﺣﻮزه ﻫﻨﺮیﮔﯿﻼن -1390
* ﻣﺎﻧﮕﺘﺎو- اﺛﺮ ﺗﺼﻮﯾﺮی ﻣﻮﺳﯿﻘﯽ ﻣﺬﻫﺒﯽ اﺳﺎﻟﻤﯽ (ﻣﻮﻟﻮدی ﺧﻮاﻧﯽ ﻫـﺎی ﮐﻬـﻦ ) ﺳﺎل 1390
* ﺳﯽ دی ﺗﺼﻮﯾﺮ ﺗﺎﻟﺸﻪ ﺑﺮا ﺿـﺒﻂ در ﺑـﻼروس ﺳـﺎل 1390 – اﻧﺘﺸـﺎر ﺣـﻮزه ﻫﻨﺮی ﮔﯿﻼن
* ﺳﯽ دی ﺗﺼﻮﯾﺮی دوﯾﺮ آوﯾﺮ ﺑﺎ ﺻﺪای اﺳـﺘﺎد ﻗﺴـﻤﺖ ﺧـﺎﻧﯽ ﺣـﻮزه ﻫﻨـﺮی ﮔﯿﻼن ﺳﺎل 1390
* ﺳﯽ دی ﺗﺼﻮﯾﺮی آﻓﺘﺎو ﭘﺮﻣﻪ ﺳـﺎل ﺑـﺎ ﺻـﺪای اﺳـﺘﺎد ﻗﺴـﻤﺖ ﺧـﺎﻧﯽ 1390 ﺣﻮزه ﻫﻨﺮی ﮔﯿﻼن
* ﺳﺎﺧﺖ ﻣﻮﺳﯿﻘﯽ ﻓﯿﻠﻢ ﺳﯿﻨﻤﺎﯾﯽ ﯾﺎدداﺷﺖ ﺑﺮ زﻣـﯿﻦ ، راه ﯾﺎﻓﺘـﻪ ﺑـﻪ ﺟﺸـﻨﻮاره وﻧﯿﺰ ﺳﺎل 1383 ﺑﻪ ﮐﺎرﮔﺮداﻧﯽ – ﻋﻠﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﺎﺳﻤﯽ
*ﺳﺎﺧﺖ ﻣﻮﺳﯿﻘﯽ ﻓﯿﻠﻢ ﮐﻮﺗﺎه آﺳﺘﺎن ﺑﻪ ﮐﺎرﮔﺮداﻧﯽ ﻓﺮﺷﯿﺪ آذری
* ﺳﺎﺧﺖ ﻣﻮﺳﯿﻘﯽ ﻓﯿﻠﻢ ﺻـﺒﺢ روز ﻓـﺮدا ﺑـﻪ ﮐـﺎرﮔﺮداﻧﯽ اﻋﻈـﻢ ﻧﺠﻔﯿـﺎن ﺳـﺎل 1390
* اﯾﺴﭙﯽ رو ﺗﺎ ﮐﻮرا ﮐﺘﺎب ﺷﻌﺮ ﺗﺎﻟﺸـﯽ 130 دو ﺑﯿﺘـﯽ ﺗﺎﻟﺸـﯽ – ﺳـﺎل 1385 ﻧﺎﺷﺮ ﻣﻮﻟﻒ
* ﺗﺎﻟﺸﺴﺘﻮن – ﮐﺘﺎب ﺷﻌﺮ ﺗﺎﻟﺸﯽ130 دوﺑﯿﺘﯽﺗﺎﻟﺸﯽ- ﺳﺎل1385 ﻧﺎﺷﺮ-
اﻧﺘﺸﺎرات اﯾﻠﯿﺎ ﺳﺎل 1387
*****
از :رمضان نیک نهاد

 

 

 

 

نقش تالشان وحسن خان آلیانی  ،در نهضت جنگل

حسن خان آلیانی (معین الرعایا ، سردار تالش در انقلاب جنگل )



در تاریخ ایران وگیلان ،جایگاه نهضت ضد استکباری جنگل به رهبری میرزا کوچک خان،یاد آور شجاعت و سلحشوری مردم ایران به ویژه مردم گیلک و تالش است که براثر نارضایتی از ظلمی که شاهان قاجار ،بر همه مردم ایران خصوصا تالشان روا داشتند ، ظلمی راکه در طی زمامداری خود ، بخش بزرگی ازسرزمین تالش نشین ایران به همراه ساکنینش طی عهدنامه های ننگین به دولت متجاوز روس بخشیده شد و سایه ستم وچپاولی را که بر سر همه مردم ایران حاکم کردند ، موجب آن شد تا تالشان هم ، از هرگونه جنبش بر ضد شاه حاکم ،وخوانین مستبد آن حمایت نمایند که نمونه اش شرکت فعال تالشان در نهضت جنگل است که در آن بیشتر مردان سلحشور تالش از آلیان وزیده گرفته تا ماکلوان وماسوله قرار داشتند ، در منطقه ای که امروز بخش سردار جنگل به مرکزیت شهر ماکلوان از شهرستان فومن نام گرفته است .
رهبر ایل تالش آن منطقه،حسن خان آلیانی کیش دره ای بود که پيش از پيوستن‌ اوبه ‌نهضت جنگل ، از مردم تالش دیارش در تجاوزها و زورگویی های سردار مقتتدر، خان تالشدولاب به خوبي ازمنافع ايل تالش آليان وحومه دفاع كرده و با نشان دادن شایستگی در آن نبردها ، اقتدار ونفوذ بي بديلي درميان ایل تالش به دست آورده و از این رهگذر به ریاست ایل تالش آلیان وزیده دست یافته بود . حسن خان با برخورداری ازشخصيتي جسور وشواليه ای مانند به سبک وسیاق خود تمايل به كمك به ديگران و برقراری عدالت و عمران وآبادی سرزمین تالش داشت.

 

نهضت جنگل پس از آنکه از مساعدت وپشتیبانی حاج احمد کسمایی ورعایایش ، براثر تسلیم شدن وزندانی شدن ایشان محروم گشت وجنگلیها مجبور به ترک از منطقه کسما وپسیخان به طرف شرق گیلان وتنکابن شد ند ،ارتش جنگلیها در مبارزه بدون حمایت کسمایی تقریبا پاشیده ومتواری شدند، دکتر حشمت یار بزرگ میرزاهم ،دستگیر ودر رشت اعدام گردید ، درآن سال سخت نهضت ، 1298خورشیدی میرزا کوچک ویاران اندکش با تشویق و همراهی حسن خان آلیانی به تالشان ،منطقه جنگلی قوم تالش درآلیان وزیده وماکلوان که زادگاه و قلمرو ایلی حسن خان آلیانی هم بود پناه آوردند .آن ناحیه دارای پناهگاههای مناسب جغرافیایی بود و آنها را از دسترسی قواي دولتي درامان نگه مي داشت ،پشت به جنگلهاي انبوه كوهستاني بلند ماسوله وماسال داشت وبراي رسيدن به اين ناحيه، قواي دولتي مي بايست از جنگلها،دره ها،رودخانه ها و زمين هاي باتلاقي زيادي عبور مي كرد كه كمينگاههای مناسبي براي يك جنگ چريكي محسوب مي شد.
با استقرارتشکیلات نظامی واداری میرزا در منطقه زیده در عمارت حسن خان ، کل تشکیلات جنگل در سیطره ونفوذ بی بدیل حسن خان آلیانی وایل تالش او قرار داشت او بیشترمردم تالش آلیان تا ماسوله ،حتی تعداد زیادی ازتالشان سایر نقاط فومن وشفت و ماسال را در خدمت انقلاب جنگل در آورده بودوبامسلح کردن آنها و تامین منابع مادی ،نظامی نقش محوری را در نهضت جنگل داشت . حسن خان که از طرف میرزا معین الرعایا ملقب شده بود با نفوذ و اقتداری كه درگرفتن كمك مالی براي نهضت جنگل از مالكان و ثروتمندان آبادی های اطراف داشت وضعيت مالي جنگل ، كه خود رياست آن را به عهده داشت ،به خوبي تامين مي كرد وتداوم تشكيلات جنگل در دوسه سال پاياني آن به اتكاي نفوذ واقتدار او تامين مالي ‌مي‌ شد.
برای اینکه از داوری وقضاوت غیر منصفانه از عملکرد رهبران جنگل پرهیز نماییم ضمن ارج گذاشتن به همه کسانی که از هرقوم و مسلک وملیت به نهضت جنگل کمک نموده اند واز مال وجان خودگذشتند تا برگ زرین دیگری در تاریخ پرافتخار مردم ایران رقم خورد ، می پذیریم که رهبران نهضت جنگل هم طبیعتا مانند رهبران هرقیام ضد استکباری و درجریان مبارزه در فراز ونشیب های مختلف ،عاری از خطا نبودند و هر تصمیم رهبران جنگل که امروز از نظر ما ممکن است خطا به نظر رسد شاید علت های ناگزیری داشته و بهترین تصمیم آن روز آنها بوده است . در شرایطی که که زورتوپ و گلوله ومهمات سنگین حاکمان مستبد غلبه میکند ، صدها نفراز لشکریان نهضت دسته دسته ، جانفشانی میکنند ، بخشی از رهبران از نهضت جدا میشوند ورهبرانی چون دکتر حشمت سربدار وحاج احمد کسمایی و تعدادزیادی اسیرو زندانی میشوند ، ،براساس تحقیقات وشواهد میدانی بسیاری از محققان از بازماندگان نهضت وهم چنین کتاب جغرافیای سیاسی جنگل نوشته دکتر ناصر عظیمی دوبخشری تا واپسین لحظات شکست جنگل حسن خان آلیانی(معین الرعایا ) از میرزا به خوبی محافظت کرده است و پس از شهادت میرزا و اتمام نهضت جنگل ، حکومت وقت به دلیل نفوذی که حسن خان در منطقه داشت ترجیع داد او را موقتا ابقا کند ولی پس ازچندسال وقتی که اوضاع از حالت بحرانی خارج شد او را ناجوانمردانه ترور کردند وحسن خان آلیانی نیز به شهدای جنگل پیوست . وبدین سان نهضت جنگل چون آتشی در جنگل موقتا خاموش میشود.

با اینکه نام ویاد ومجاهدت حسن خان آلیانی وشهادت بسیاری ازلشکریان تالش همراهش تحت تاثیر تحریف دشمنان نهضت و افراد جداشده از نهضت از یک سوی ، واز سوی دیگر در سایه بزرگمردی میرزا کوچک خان ، مورد کم لطفی تعدادی از نویسندگان حتی غفلت بسیاری ازاندیشمندان تالش قرار گرفته است اما در بخش سردار جنگل فومن همواره نام ویاد حسن خان آلیانی (معین الرعایا) در نزد مردم به تبع روایت سرگذشت آنها از اجداد خود به نیکی یاد میشود و بسیاری از نوادگان حسن خان آلیانی و نوادگانی که از وصلت میرزا رحیم خان برادرکوچکتر میرزا کوچک ودختر حسن خان هستند در منطقه سردار جنگل خصوصا روستای زیده حضور دارند وغالبا از افراد خوشنام تالش هستند .
عمارت حسن خان در زیده که از میراث فرهنگی وپر افتخار ایران ومردم تالش است آنچنان فراموش شده که متاسفانه در آینده نزدیک دیگر اثری از آن بنای تاریخی باقی نمی ماند .

از: رمضان نیک نهاد

 

عزیز نوروزی پرور ، یگانه غارنشین تالش در دنیای معاصرایران

حدود هفتاد سال پیش در بخش سردارجنگل فومن ،در منطقه آلیان خانواده ای روستایی زندگی میکردند که با درآمد اندک حاصل از یک گاو عزیز نوروزی پرور ، یگانه غارنشین تالش در دنیای معاصرایرانومقداری زراعت امرار معاش میکردند .این پدر ومادر روستایی صاحب پنج فرزند شدند که
سه فرزندشان براثر کمبود بهداشت ونارسایی غذایی وابتلا به بیماری سرخک وسیاسرفه و..در همان کودکی ازدنیا رفتند وبرایشان یک فرزند پسر به نام عزیز باقی ماند ویک دختر به نام صنم .

عزیز که در 16 آذر سال 1320بدنیا آمد بچه زیبا ومقاومی بود که توانست به سختی از بیماری های شایع وکشنده آن زمان جان سالم بدر برد عزیزدر 10سالگی به مدرسه رفت وهرروز راه خانه تا روستا یی که مدرسه داشت (روستای سیاورود که درگذشته زیستگاه شیخ زاهد وشیخ صفی بود) چندین کیلومتر فاصله را با عبور از منطقه جنگلی وزمینهای باتلاقی به تنهایی طی میکرد به گواهی یکی از همکلاسیهایش او بسیار زرنگ و تیز هوش بود .

عزیز از روح لطیف وپراحساسی برخوردار بود و به شعر وداستان علاقه داشت .عزیز بزرگتر شد ،اما فقر برای خانواده عزیز رمقی باقی نگذاشته بود صنم خواهر عزیز در نوجوانی برای فرار از فقر وکاستن فشار بر خانواده شوهر کرد ورفت وعزیز ماند وخانواده وهزار مشکل دیگر .عزیز مجبور شد برای کمک به خانواده ومادر بیما رخود مدرسه راترک نماید .


عزیز به جوانی رعنا وبلند قامت تبدیل گشت .در روستای اطرافش دختر ی زیبارو زندگی میکرد که نامش نگار بود .عزیز نگار راکه دید صد دل عاشقش شد وهر روز در زمانی معین در گذرگاه چشمه آبش قرار میگرفت واورا میدید .زیبایی عزیز چیزی نبود که هردختری بتواند از آن صرفنظر نماید .واینگونه بود که عشق عزیز ونگار (عشقی پاک )اوج گرفت .

 وضع مالی خانواده نگار بهتر بود و نگار خواستگار دیگری هم داشت که آنهم از پشتوانه مالی بهتری برخوردار بود عزیز تلاش کرد خانواده اش را راضی کند تا به خواستگاری نگار بروند .پدر که ازیک طرف ازنظر مالی، ازدواج عزیز را زود میدانست وازطرفی با ازدواجش ، یارویاورش را ازدست رفته میپنداشت وازطرفی ناامید درپذیرش وضع مالی عزیز ازطرف خانواده عروس بود مخالفت کرد .اما با اصرار مادر وواسطه های دیگر راضی به خواستگاری شد .

نگار تحت فشار شدید خانواده برای ازدواج با دیگری بود وخانواده عزیز از طرف مقابل جواب رد گرفتند .عزیز بیست ساله بود و مایوس نشد با واسطه های دیگر پیش رفت .اما تمام راهها به شکست منتهی شد .حتی عزیز راه فرار رابه نگار پیش نهاد داد که آنهم از طرف نگاربه دلایلی ردشد وخانواده اش هم پیشگیری کردند .

عاقبت یک شب نابهنگام به عزیز خبر رسید که نگار عروسی دارد .به نزدیک خانه نگار رفت ودر آن سیاهی شب در دور ازچشم دیگران نظاره گر ازدست دادن معشوقش شد .عزیز نا آرام شد آن شب را در بالای درختی نشست واشک ریخت وقتی که اشکهایش تمام شد .در سحرگاهان قبل از آنکه خروسها نغمه جدایی را برای عزیز بخوانند از آبادی رفت وناپدید شد .

عزیز روحش را ازدست داده بود وبدون اینکه از کسی نفرت داشته باشد ،عهد کرد که در سوگ نگار زندگی تنهایی وجنگلی را انتخاب نماید تادور ازنگاه حسرت خود وترحم دیگران باشد

گم شدن نگار برای همه اهالی معمایی بود ولی پدر ومادر را در فراغ فرزند زمین گیر تر نمود .اما عزیز دور چشم همه در دور ترین نقطه کوهستان در جایی صعب العبور در داخل غاری سکونت نمود .

عزیز از هرگونه امکانات بشر محروم بود وکارش تهیه خوراکی های گیاهی میوه های جنگلی وبدون آتش شب راه تاصبح درداخل غار بود وبا نغمه های نی وآواز شعرهای عاشقانه تالشی وشعرهایی که از مدرسه به یاد داشت به خواب میرفت .

عزیز با حیوانات جنگل خوگرفت وزندگی همزیستی را در کنار جانوران جنگل آموخت او از زندگی در جنگل وتنهایی وتاریکی درمیان انواع حیوانات وحشی ترسی ندارد .

ده سال ازغیبت او و زندگی عزیز درغار گذشته بود که گروهی شکاربان درپی شکار آهو در زمستان به ردپای عریان آدمیزادی برخورد میکنند وقتی دنبال رد را میگیرند ، نزدیک غار موجودی را می بینند که شبیه آدمیزاد است با موهای بلند وپوششی نیمه عریان از پوست حیوانات ،با شلیک هوایی تفنگ های سرپر با وحشت از تصور غول به روستا بر میگردند .

خبر به ریش سفیدان محل که رسید با توجه به تعاریفشان از موجود غارنشین حدس زدند که شاید آن موجود عزیز گم شده باشد .گروهی از روستا همراه فامیلانی از عزیز به قصد کمک ویاری به عزیز به غار میروند اما هرچه صبر میکنند نتیجه ای نمی گیرند.گویا عزیز فهمیده و تغییر مکان داده بود .این اتفاق بارها تکرا رمیشود ونتیجه ای نمی گیرند ودر نهایت مجبور میشوند ،عزیز احتمالی را به حال خود یگذارند .

عزیز دیگر جنگلی شده بود واجتماع وآداب زندگی اجتماعی را ترک نموده بود .عزیز نه تنها با انسانها کاری نداشت بلکه حیوانات راهم دوست داشت وآزارش به احدی نمی رسید .

چند نفر ازدوستان وفامیلان عزیز بعدها در پی انتظاروصبروکمین در جنگل اوراازدور میشناسند وهرچه اورا صدا میزنند عزیز چون رعدی از آنها ودر لابلای درختان با وحشت دور میشود .

وقتی عزیز پنجاه ساله شد وغارنشینی او از سی سال گذشت گروهی از اهالی ومردم با صفای تالش آلیان ووابستگان عزیز تصمیم گرفتند به جای آوردن عزیز به روستا ،غذای خشک قابل اندوخته شدن ولباس ومواد اولیه زندگی بدون دیده شدن دراطراف غاربگذارند

این کار اهالی نتیجه داد .دختران وزنان اهالی جوراب ولباسهای پشمی میبافتند ومردانشان برنج وآرد ونان خشک به واسطه ها میدادند تابرای عزیزکه به سمبلی ازجان نثار معشوق دادن تبدیل شده بود ، ببرند ازدور ناخواسته تعلقی بین جوانان این نسل که عزیز را عاشق دلسوخته میدانستند ، و ترجیح میدادند به جای عزیز غارنشین اورا عزیز عاشق بنامند .ایجاد شده بود

عزیز رفته رفته به اهالی وکمکهایشان خوگرفت ودر زمستان در زمانی که غذانداشت بدور ازچشم اهالی به روستا می آمد وغذاهای دورریزشان راجمع میکرد ودوباره برمیگشت .

این موضوع رفته رفته علنی شد واهالی غذایی را در بیرون از خانه می آویختندورفته رفته همه دیدند که عزیز با آنهمه ظاهری که دارد بسیار آرام وبی آزار است وکوچکترین گزندی برای اهالی ندارد وبدین گونه بود که اهالی با عشق پذیرای برگشت عزیز بودند.حتی اهالی در کنار غار عزیز برایش کلبه کوچکی (کوتوم به زبان تالشی )ساختند .تا در مواقعی آزآن استفاده نماید وهدایای مردم را درآن قرار میدادند . ولی باز هم عزیز به سان غاری از آن استفاده می کند، داخل کلبه که دیوارهایش با دود آتش کاملاْ سیاه شده اند نه خبری از ظروف است نه پوشاک و نه لحاف یا هیچ پتو و زیر اندازی و فقط تنها چیزهایی که مشاهده می شوند مقدار زیادی از چوب و تنه ی درختان وجایگاه آتشی است با انبوهی خاکستر شاید بهترین یار عزیز همان خاکستر های آتشی باشند که دو طرف همدیگر را با مهربانی در بغل می گیرند.سر و صورت عزیز گواهی بر این ادعاست .

عزیز وقتی به پیری رسید دیگر آن چالاکی اولیه را نداشت رفته رفته در روز به خانه های بالا دست جنگل نزدیک شد واز مردم خوراکی گرفت ورفت .تدریجا پایش به مرکز روستا رسید واهالی با خورجینی که به اوداده بودندانواع اقسام هدیه را درآن میگذاشتند .همه عزیز را دوست داشتند وعزیز ،عزیز همه بود به اواحترام میگذاشتند .کم کم با دوستان قدیمش وقتی که به اونزدیک میشدند صحبت میکرد هنوز زبان تالشی را فراموش نکرده است .

عزیز اینک چندسالی است که هرروز از کوه پایین می آید وپس از جمع آوری غذا دوباره بر میگردد وگاهی دوستانش ، سرورویش را صفا می دهند .اما همچنان زندگی در غار ترجیح داده است

عزیزقربانی فقر بود و هنوز در حسرت نداشته هایش آرزوی داشتن زن زیبا ویک کاخ ویک تفنگ است .عزیز میگوید بارها وبارها در غار در بیماری وگرسنگی خودرا تسلیم مرگ نموده اما روزها ی بعد دوباره به زندگی برگشته است .

عزیز کارنامه کلاس چهار وشناسنامه را که پنجاه سال پیش گم شده از اهالی طلب کرده که باردیگر برایش شناسنامه گرفتند .امروز عزیز بالای هفتاد سال سن دارد وهم چنان تنها غارنشین ایران در دنیای معاصر است شدیدا نیازمند کمک بیشتر .امیدواریم که این پایان عمر عزیز به شکلی درست ،تحت مراقبت قرار گیرد .ایکاش امکاناتی داشتم وزندگی عزیز را به فیلم وتصویر میکشاندم ودر معرض دید همه ایرانیان نجیب قرار میدادم .امید آنکه تادیر نشده این آرزو یم توسط دست اندرکاران توانمند ومسئول محقق گردد .

داستان زندگی عزیز عاشق ،که درپی ناکام ماندن در رسیدن به عشقش سر به کوه وبیابان گذاشت و بیش ازنیم قرن از عمرش را در قرن حاضر در غارها کذراند .یک داستان واقعی است وقهرمان داستان ما خوشبختانه هنوز در قید حیات است .
از: رمضان نیک نهاد 

فخرالدین عباس زاده ،ادیب وسیاستمدار نامدار تالش شمالی

فَرمونی فخرالدین عباس زاده، در دسامبر 1956 در «بلَه باند» از روستاهای لیریک جمهوری آذربایجان بدنیا آمد.پدرش فاضلی فرمان عباس زاده، در سال 1929 در همان روستا بدنیا آمد و در سال 1993 به رحمت خدا رفت ومادرش بلالی بیگم آقا عباس زاده، در سال 1930 در همان روستای بلَه باند بدنیا آمد و در سال 2004 از دنیا رفتند.
فخرالدین از سال 1963 تا 1965 در مکتب مرکزی شهر سومقایت تحصیل کرد. در سال 1965 با خانواده خود به روستای بلَه باند کوچ کردند. در آنجا تا سال 1971 به تحصیل خود ادامه داد. دوره راهنمایی را در سال 1973 در «جانگَه مییون» لیریک به پایان رسانید. در سال 1973 به دانشگاه دولتی آذربایجان راه یافت و در رشته تاریخ ادامه تحصیل داد. در سال 1978 با اخذ مدرک «دیپلم سرخ» فارغ التحصیل شد. سپس، یک سال در مکتب روستای بلَه باند به شغل معلمی پرداخت. در سال های 1979 تا 1981 در کمیته ی گروه کمونیست جوانان روستاهای لیریک مشغول به کار شد.
در سال 1981 تا 1984 در شعبه استانیِ دانشگاه دولتی آذربایجان به تحصیل پرداخت.
از اول سپتامبر 1984 تا ماه ژوئن 1995، به عنوان معلم و مدیر در کرسیِ کمونیزم علمی همان دانشگاه به فعالیت پرداخت.


در ماه اکتبر 1984 از پایان نامه خود در رشته فلسفه دفاع کرد.
در ماه ژوئن 1985به پایتخت روسیه، شهر مسکو، مهاجرت کرد.
در سوم جولای 1993 به دعوت ژنرال علی اکرم همت زاده، به لنکران بازگشت. در هفتم آگوست همان سال، او را به عنوان اولین رییس مجلس ملّی جمهوری خودمختار تالش-مغان انتخاب کردند.
از سال1995 تا 2005 دوباره به مسکو مهاجرت کرد. در روز سیزدهم جولای سال 2005 باردیگر به جمهوری آذربایجان بازگشت. در یازدهم اکتبر سال 2008 به اجبار حکومت باکو، دوباره به روسیه مهاجرت نمود و هم اکنون در شهر پِیوتُو روسیه زندگی می کند.
از پاییز سال 1993 ال ژوئن 1995 در باکو روزنامه «صدای تالش»، از 2002 تا 2005 در شهر سن پطرزبورگ روسیه روزنامه «تالش» و در سال های 2005 تا 2008 در باکو روزنامه «شب نشین» را به عنوان سردبیر، منتشر می ساخت.
دو پسر به نام های رَشاد و اُلوی دارد.

آثار منتشر شده:
1 – آثار معنویِ روشِ زندگی ما – 1991، باکو
2 – سیاست شناسی(کتاب درسی 1) – 1992، باکو
3 – سیاست شناسی(کتاب درسی2) – 1993، باکو
4 – کتابچه مکالمه زبان تالش و روسی – 2004، سن پطرزبورگ
5 – لغت نامه روسی-تالشی با 82 هزار لغت در دو جلد – 2006 و 2008، مسکو
6 – لغت نامه روسی-تالشی با 60هزار لغت – 2010، مسکو
7 – لغت نامه تالشی-ترکی با 50هزار لغت – 2011، مسکو
8 – ساقط شدن استقلال تالش(علل سقوط جمهوری تالش-مغان) – 2011، مینسک(بلاروس)
9 – لغت نامه تالشی-ترکی با 107 هزار و پانصد لغت – 2012، باکو
10 – لغت نامه انگلیسی-تالشی با 250هزار لغت – 2012، لایپزیک آلمان
11 – لغت نامه انگلیسی-تالشی با 250هزار لغت – 2012، باکو
12 – لغت نامه روسی-تالشی با 60 هزار لغت – 2013، لایپزیک آلمان
13 – لغت نامه فارسی-تالشی(با کمک و.ب.ایوانف) با 100هزار لغت – در حال چاپ
14 – انتشار بیش از 1000(هزار) مقاله علمی، تحلیلی و… .
در حال حاضر، تحلیل گر یکی از خبرگزاری های مسکو به نام «رِکس» می باشد. او در این خبرگزاری، رویدادهای کشور ایران، جمهوری آذربایجان، ترکیه و شرق نزدیک را تحلیل می کند.

با سپاس از ترجمه: جناب یاسر کرم زاده گردآوری از رمضان نیک نهاد 

ذوالفقار احمد زاده‌ پئنسري ،‌ شاعر نامدار تالش شمالی ( پدر شعر تالشی )

ذوالفقار احمد زاده‌ پئنسري‌ (1942 – 1898)، شاعر و روزنامه‌ نگار انقلابي‌ تالش‌تا سال‌ 1990 تقريبا نا شناخته‌ بود. تنها گروهي‌ از سالمندان‌ و روشنفكران‌ تالش‌ شمالي‌اورا مي‌شناختند و اشعاري‌ از ايشان‌ را به‌ خاطر داشتند .

پس‌ از فروپاشي‌ شوروي‌، بر رسي‌ احوال‌ و گردآوري‌ و نشر آثار وي‌ به‌ وسيله‌ هلال‌محمد اف‌ با جديت‌ آغاز شد و با انتشار مقالاتي‌ متعدد و چند كتاب ، به‌ جهان‌ادبيات‌ معرفي‌ گرديد.اكنون‌ با استناد به‌ همان‌ آثارو نوشته‌هاي‌ مي‌توان‌ از ذوالفقار احمد زاده‌ به‌ عنوان‌پدر شعر تالشي‌ و يك‌ نابغه‌ ادبي‌ ياد كرد .

زمانيكه‌ در تالش‌ جنوبي‌ فرامرز مسرور با انتشار منظومه‌ خنديله‌ پشت‌، سرودن‌ به‌زبان‌ تالشي‌ را در آغاز يك‌ شاهراه‌ قرار داد، سالهاپيش‌ از آن‌ شاعراني‌ چون‌ صدقي‌ پونلي‌و ميرزا فرهاد شهنازي‌، تقريبا همزمان‌ با احمد زاده‌، اشعاري‌ به‌ تالشي‌ سروده‌ بودند ولي‌در تالش‌ شمالي‌ ذوالفقار احمد زاده‌ هنگامي‌ ظهور مي‌كند كه‌ هيچ‌ تجربه‌ قابل‌ اشاره‌اي‌ ازسرودن‌ به‌ زبان‌ تالشي‌ وجود نداشت‌ . او عواطف‌ و انديشه‌هاي‌ سرشار از شور زندگي‌ ومضامين‌ اجتماعي‌ و انقلابي‌ اش‌ را با مصالحي‌ نيازموده و نا ورزيده‌ آن‌ زبان‌ چنان‌ به‌فصاحت‌ و زيبايي‌ و سادگي‌ بيان‌ مي‌كند كه‌ نمي‌توان‌ تصور كرد ايشان‌ هرگز دفترو ديواني‌از اشعار تالشي‌ را مطالعه‌ نكرده‌ و در آن‌ زمينه‌ از تجربيات‌ ديگران‌ وامي‌ نگرفته‌ است‌ .

براي‌ كسي‌ كه‌ از موهبت‌ شاعري‌ بهرمند باشد سرودن‌ شعر به‌ زبان‌ مادري‌ كاردشواري‌ نيست‌ اما اينكه‌ يك شاعر‌ انقلابي‌ در كشاكش‌ يك تحولات‌ اجتماعي‌ و فرهنگي‌ سترگ ، ‌زباني‌ را به‌ عنوان‌ زبان‌ اصلي‌ شعر خودبرگزيند و بي‌ هيچ‌ سيا مشقي‌، به‌ آن‌ زبان‌ آثاري‌محكم‌ و بديع‌ خلق‌ كند كه‌ پيش‌ از او شاعر ديگري‌ به‌ آن‌ توجه‌ نكرده‌ است‌، امري‌ شگفت‌و ناشي‌ از نبوغي‌ سرشار است‌ احمد زاده‌ تمام‌ سالهاي‌ كوتاه‌ واما پر بار زندگي‌ خود را در جريان‌ وقوع‌ و تثبيت ‌بزرگترين‌ انقلاب‌ جهان‌ آن‌ روزگار سپري‌ كرد. او هنوز در سنين‌ نوجواني‌ بود كه‌ درشعاع‌ آن‌ انقلاب‌ وارد فعاليتهاي‌ فرهنگي‌ و سياسي‌ گرديد. زمانيكه‌ ارتش‌ سرخ‌ وارد باكوشد، دولت‌ محمد امين‌ رسولزاده‌ سقوط‌ كرد و حكومت‌ شوراها بر آذربايجان‌ تسلط‌ يافت‌،احمد زاده‌ فقط‌ 22 سال‌ داشت‌. او ضمن‌ قبول‌ مسئوليتهاي‌ حزبي‌ و اداري‌ و مشاركت‌ درفعاليتهاي‌ سياسي‌ و اجتماعي‌ عام‌، در مقام‌ يك‌ روشنفكر پيشاهنگ‌ و شاعر خلق‌، احياءهويت‌ قومي‌ و تحول‌ فرهنگي‌ تالش‌ را هدف‌ و آرمان‌ اصلي‌ خود قرار داد چنانكه‌ به‌ همين‌دليل‌ مورد سوء ظن‌ قرارگرفت‌ كارش‌ به‌ زندان‌ و تبعيد كشيده‌ شد. انديشه‌ها ، احساسات‌ و همه‌ ي‌ شور و عشقي‌ كه‌ در اين‌ زمينه‌ وجودش‌ را سرشار كرده‌ بود، در آثارباقي‌ مانده‌ از او متبلور است‌ .

نگاه‌ جامعه‌ شناسانه‌ به‌ مسائل‌ فرهنگي‌ تالش‌، سخن‌ گفتن‌ از مردم‌ به‌ زبان‌ بي‌ تكلف‌مردم‌، برقراري‌ ارتباط‌ با علايق‌ و باورهاي‌ توده‌ مردم‌، پرهيز از پرداختن‌ به‌ موضوعهاي‌انتزاعي‌ و رمانتيك‌، توجه‌ ويژه‌ به‌ كودكان‌ به‌ منظور پرورش‌ ذهن‌ و تشويق‌ آنان‌ به‌تحصيل‌ و دانش‌ اندوزي‌، نقد و ضعيت‌ اجتماعي‌ گذشته‌ و خصوصا مهرورزي‌ نسبت‌ به‌تالش‌ از ويژگيهاي‌ بارز آثار ذوالفقار احمد زاده‌ به‌ شمار مي‌ايد.
احمد زاده‌ به‌ استقبال‌ سوسياليسم‌ مي‌رود اما بي‌ آنكه‌ نگاهي‌ به‌ بعد ايدئولوژيك‌ آن‌نظام‌ داشته‌ باشد، آثار عملي‌ آن‌ در تحولات‌ اجتماعي‌ و اقتصادي‌، بهبود وضعيت‌ كارگران‌و دهقانان‌ فقير و برچيدن‌ سلطه‌ خانها و بيگهاو ديگر كانونهاي‌ استثمار را ستايش‌ مي‌كند .
احمد زاده‌ فعاليتهاي‌ ادبي‌ خود را در حدود 20 سالگي‌ اغاز مي‌كند و تا سال‌ 1938 كه‌به‌ اتهام‌ دشمن‌ خلق‌ دستگير و به‌ سيبري‌ تبعيد مي‌شود، فقط‌ 18 سال‌ فرصت‌ نوشتن‌ وسرودن‌ را تجربه‌ مي‌كند. آن‌ مدت‌ نسبتا كوتاه‌ مصادف‌ بود با توفاني‌ از رويدادها و شور والتهاب‌ انقلابي‌ كه‌ سراسر امپراتوري‌ روسيه‌ را فراگرفته‌ بود و او كه‌ به‌ عنوان‌ يك‌ جوان‌روشنفكر و پيشاهنگ‌ در صف‌ نخست‌ فعاليتها و مبارزات‌ انقلابي‌ قرار داشت‌، براي‌مطالعه‌ و انديشيدن‌ و آفرينشهاي‌ هنري‌ فرصت‌ چنداني‌ پيدا نمي‌كرد. او علاوه‌ بر انجام‌وظيفه‌ در مشاغل‌ اداري‌، بايد همراه‌ با همرزماني‌ چون‌ مظفر نصير لي‌ نشريه‌ «س‌ اَتولش‌» را نيز منتشر مي‌كرد. از اين‌ رو ديوان‌ اشعاري‌ كه‌ از او به‌ يادگار مانده‌ است‌ حجم‌چنداني‌ ندارد. جالب‌ اينكه‌ نزديك‌ به‌ نيمي‌ از محتواي‌ آن‌ ديوان‌ كم‌ حجم‌ به‌ اشعاركودكان‌ اختصاص‌ دارد. در اينجاست‌ كه‌ ذوالفقار احمد زاده‌ در جايگاه‌ يك‌ معلم‌ مبتكر،دور انديش‌ و آشنا به‌ شيوه‌هاي‌ جديد آموزشي‌ قرار مي‌گيرد.

او مي‌كوشد نكات‌ و مفاهيم‌ علمي‌، اخلاقي‌ و تربيتي‌ را به‌ زباني‌ ساده‌ و در قالب‌سوژه‌هاي‌ جالب‌ به‌ طرزي‌ دلنشين‌ براي‌ كودكان‌ و نوجوانان‌ تالشي‌ زبان‌ به‌ صورت‌ منظوم‌بيان‌ كند و نونهالان‌ قوم‌ خود را كه‌ عموما محروم‌ از درس‌ و مدرسه‌ بودند 7 به‌ تحصيل‌ وكسب‌ دانش‌ و و شناخت‌ اوضاع‌ جديد كشورشان‌ تشويق‌ و ترغيب‌ كند.
به‌ روايت‌ سالمندان‌ آستارا و لنكران‌، آن‌ اشعار آنچنان‌ ساده‌ و دلنشين بودند كه‌ به‌سرعت‌ برسر زبانها مي‌افتاد و شاعر مي‌توانست‌ تاثير هنرخود را در جامعه‌ مشاهده‌ كند .
پس‌ از كودكان‌ و نوجوانان‌، عمده‌ مخاطبان‌ شاعر اقشار پايين‌ جامعه‌، كارگران‌ و شبانان‌و روستائيان‌ فقير بود. بي‌ ترديد براي‌ آن‌ مردم‌ نيز بسيار جالب‌ بود كه‌ براي‌ نخستين‌ بارشاعر ي‌ از بين‌ خودشان‌ ظهور كرده‌ بود كه‌ به‌ جاي‌ افاضات‌ اديبانه‌ و سير در انفاس‌افلاك‌ از كارو زندگي‌ و از خواسته‌ها و آرزوهاي‌ آنان‌ به‌ زبان‌ خودشان‌ سخن‌ مي‌گفت‌ وآن‌ اشعار با صداي‌ بلند در كوچه‌ و بازار خوانده‌ مي‌شد و در نشريات‌ به‌ چاپ‌ مي‌رسيد و اين‌ موضوع براي‌ احمد زاده‌ توفيق‌ بزرگي‌ بود. توفيقي‌ از آن‌ دست‌ كه‌ شاعر معاصر گيلاني‌ اومحمد علي‌ افراشته‌ توانسته‌ بود در حوزه‌ ادبيات‌ گيلك‌ به‌ آن‌ دست‌ يابد .

در تاريخ‌ ادبيات‌ تالش‌ اين‌ يك‌ اتفاق‌ مهم‌ است‌ كه‌ براي‌ نخستين‌ بار جواني‌ روستايي ‌اصحاب‌ پر دبدبه‌ انجمنهاي‌ ادبي‌ شهرو ديارش‌ را دور زده‌، به‌ ژرفاي‌ زندگي‌ توده‌ مردم‌راه‌ يافته‌ و به‌ جاي‌ طرح‌ جدولهاي‌ متقاطعي‌ از شمع‌ و گل‌ و پروانه‌ و موضوعات‌ انتزاعي‌در هيئت‌ الفاظ‌ منظوم‌، با خامه‌ خيال‌ و جوهر انديشه‌ زندگي‌ و روزگار مردم‌ را نقش‌مي‌بست‌ و از رنجها و شاديهاي‌ آنان‌ سخن‌ مي‌گفت‌ .
اگر امروزه‌ كسي‌ در مورد ظرفيتها و توانمنديهاي‌ زبان‌ تالش‌ داد سخن‌ بدهد، حر ف‌تازه‌اي‌ نزده‌ است‌. زيرا پژوهشگران‌ سالها پيش‌، اين‌ زبان‌ را مورد توجه‌ قرار داده‌ و درزمينه‌ شناخت‌ و شناساندن‌ آن‌ مقالات‌ و كتابهايي‌ منتشر كرده‌اند اما ذوالفقار احمد زاده‌زماني‌ به‌ ظرفيتها و توانمنديهاي‌ اين‌ زبان‌ پي‌ برد و آن‌ را به عنوان زبان‌ اصلي‌ شعر خود برگزيد و‌ آثاري‌ از شعراي‌ مشهور روسيه‌ و آذربايجان‌، مانند پوشكين‌، نگراسف‌، كري‌لوف‌ و صابر را به‌ آن‌ زبان‌ ترجمه‌ كرد كه‌ كسي‌ زبان‌ تالشي‌ را نمي‌شناخت‌ و يا اگرمي‌شناخت‌ آن‌ را مناسب‌ استفاده‌ در آفرينشهاي‌ ادبي‌ نمي‌دانست‌. لذا از اين‌ نگاه افتخاركشف‌ جزيره‌ با شكوه زيان‌ تالشي‌ در اقيانوس‌ زبانهاي‌ ايراني‌ هم‌ از آن‌ احمد زاده‌ است‌ و اودر اين‌ مورد برهمگان‌ فضل‌ تقدم‌ دارد .
دريغا كه‌ آن‌ معلم‌ انقلابي‌، آن‌ شاعر مبتكر و بدعت‌ گذار قوم‌ تالش‌ خيلي‌ زود بر اثرسوء ظن‌ حاكمان‌ وقت‌ راهي‌ قتلگاه‌ گرديد و پرپر شد .

ذوالفقار احمد زاده‌ در راه‌ آرمانهاي‌ انساني‌ و خلقي‌ اش‌ فدا شد. اما راهش‌ ادامه‌ يافت‌. پس‌ از او در بين‌ قوم‌ تالش‌ شعراي‌ بسياري‌ ظهور كردند و امروز بسيار از آنان‌ جزو مفاخرادبي‌ استان‌ لنكران‌ در آذربايجان‌ و استان‌ گيلان‌ در كشور ايران‌ به‌ شمار مي‌آيند. اما اكنون‌ با گذشت‌ نزديك‌ به‌ يك‌ قرن‌ از زمان‌ زندگي‌ احمد زاده‌ و با وجود تحولات‌شگرفي‌ كه‌ در دوكشور مذكور رخ‌ داده‌ است‌ ، آنچه كه موجب نگراني‌ گرديده ، اين است كه‌ به‌ نظر مي‌رسد امروزه بسياري‌ از اخلاف‌ احمد زاده‌ دچار تكرار مكررات‌ شده‌ واز زمان‌ خود عقب‌ مانده‌اند . دفاتر اشعار آنان‌ بيشتر نظم‌ است‌ تا شعر. اغلب‌ شعراي‌تالشي‌ زبان‌ آذربايجان‌ با همه‌ توان‌ ادبي‌ و استعداد ذاتي‌ اي‌ كه‌ دارند در آثار شان‌ به‌صنايع‌ معنوي‌ توجه‌ چنداني‌ نشده است .اگر از سروده‌ هايشان‌ وزن‌ عروضي‌ برداشته شود آن‌ آثارتاسطح‌ قطعات‌ ادبي‌ معمولي‌ سقوط‌ خواهند كرد . زبانشان‌ كهنه‌ است‌ تركيبات‌ و تشبيهاتشان‌رنگ‌ و بوي‌ دوران‌ قاجار را دارد. در حاليكه‌ آنها فرزندان‌ شاعر خلاق‌، نو آور و سنت‌ شكني‌مانند ذوالفقار احمد زاده‌ هستند. بدون شك ‌ اگر اراده‌ كنند مي‌توانند نيمايوشيج‌ ها و شاملوهاي‌خلق‌ خود باشند.

درسالهای اخیردربین علاقمندان شعر وادب تالش به آثار ذوالفقار احمد زاده توجه خاصی شده است برای نمونه ، کرینگو (درنا)، کتابی است به شعر تالشی، سروده ی ذوالفقار احمد زاده است که بیش از 80 سال قبل برای کودکان تالش سروده شده است. در این کتاب حدود پنجاه شعر است که بیشتر در وصف طبیعت و جهان پیرامون است. زبان شاعر زبانی است ساده و روان که با نگاهی صمیمی به طبیعت و دنیای پیرامون نگریسته است. این کتاب حاوی برگردان به خط فارسی، ترجمه و آوانگاری اشعار است که توسط دکتر علی رفیعی جیردهی و یاسر کرمزاده هفت خوانی و به همت حوزه هنری گیلان به چاپ رسیده است.
گردآوری از : رمضان نیک نهاد  با بهره گیری  از نوشته دکتر علی عبدلی با  شرح اضافی

معلم فداکار تالش گیلانی

سال 76 بود ،سالی با زمستان سرد ،سمبل فداکاری وشهادت حسن امیدزاده معلم کلاس پنجم ابتدایی بود .در آن هوای سرد ،در زنگ تفریح ،بخاری کلاس حسن آتش میگیرد و30دانش آموزش در کلاس زندانی میشود .صدای شیون دختران به حسن میرسد .حسن درمقابل خود جهنمی از آتش را میبیند که دختران را میسوزاند .حسن دردوراهی انتخابی قرار میگیرد یا چون شمع بسوزد ودختران وبچه ها را که چون فرزندانش دوستشان داشت نجات دهد یا تما شاگر این صحنه وحشتناک باشد وعمری را با عذاب وجدان سپری نماید .او انتخاب کرد وچون رعدی درمیان آتش پرید وبچه های گیج درحال مردن را یکی پس ازدیگری از پنجره به بیرو ن فرستاد .درحالی که پوست دستش وبدنش چون گوشتی روی آتش بود تحمل کرد ،کلاهش با موهایش آتش گرفت اما ماند ونفر آخر راهم نجات داد .دیگر آسمانی شده بود ودرد وسوزش را احساس نمی کرد .وقتی که خواست خارج شود دیگر رمقی ونفسی برایش باقی نمانده بود .وقتی که گروه امداد میرسد بدن بی رمق سوخته اش را که تمام لباسش با پوست وگوشتش یکی شده بود بیرون میکشند وایشان را به بیمارستان هدایت میکنند .دعای بچه ها ومردم باعث شد تا او با تغییر چهره ونقص عضو سالهای دیگری زنده بماند .داستان فداکاری او نه دردایره مردم تالش وشفت وگیلان وایران بلکه جهانی شد و مرز فداکاری او از ریز علی خواجوی فداکارهم  گذشت اوبه تاریخ پیوست واسوه ای از ایثار وفداکاری یک معلم  تالش گیلانی وایرانی شد درکتابهای درسی ابتدایی داستان فداکاری او نوشته شد ،از ریس جمهور وقت خاتمی ،مدال شجاعت گرفت....

او سالهای دیگری هم زندگی کرد با افتخار اما همراه با درد وسوزش .اندرون این معلم فداکار سخت آسیب دیده بود عاقبت پس از 15سال تحمل درد  در واپسین روزهای تیرما ه سال نود ویک به ملکوت اعلی پیوست .اورفت وبچه های دانش آموزش  راتنها گذاشت،در مراسم دفنش آنگونه برسروروی خودزدند که انگار پدر واقعی خود را ازدست داده اند  .امید آنکه زندگی آن اسطوره بزرگ فداکاری برای مردم ما همواره چون الگویی از گذشت وفداکاری باشد و با تمهیداتی نام ویاد این معلم شهید را برای نسلهای بعدهم  زنده  نگه داریم .

مدیریت کادوس ماسوله رودخان درگذشت این معلم فداکار رابه خانواده محترم آن شهید وهمه مردم ایران تسلیت عرض می نماید روحش شاد 

پرواز همای ، هنرمند نامدار تالش در موسیقی سنتی ایران

پرواز همای در ۲۰بهمن ۱۳۵۸از یک خانواده اصیل تالش در روستای احمد سرگوراب شهرستان شفت دیده به جهان گشود
همای چون سیمرغ افسانه ای بال وپرسوخته از روستای کوچک خود ، با اراده وتلاش خود ،وبا استعداد هنری خود به سوی آسمانها پرواز نمود وچیزی نگذشت که آوازه او به سبب اجرای ترانه های تالشی وگیلکی از استان گیلان فراتر رفت و درایران پرآوازه شد .او به پرواز درآمد و برای همه مردم ایران در سراسر جهان چنان خواند که امروز از مشاهیر محبوب موسیقی سنتی ایران به شمار می آید.
سعید جعفر زاده احمد سر گورابی که نام پیشین پرواز همای است سالها پیش در درباره خودش چنین می گوید :
من یک جوان پر شور و علاقه مند به هنر بودم. در سال های تحصیل هم همیشه نمرات درس های ریاضی و فیزیک و شیمی را به سختی در حد قبولی می گرفتم، ولی در هنر و انشاء و ادبیات شاگرد اول بودم. هنوز در راهنمایی درس می خواندم که با طی مسیر های طولانی به کلاس های هنری می رفتم و تقریباُ همه ی دوره ها را رفته بودم. من عاشق کار های پاپ آن دوره وشجریان بودم که بیشتر در دسترس ما بود. تا ۱۲، ۱۳ سالگی هم ضبط صوت نداشتیم که صدای استاد شجریان را بشنوم ،بعد ها همه کاری در زمینه ی هنر کردم. ساعت ها در پارک ها نقاشی می کشیدم و برای پیشرفت تلاش می کردم. کم و بیش هم با معلم هایی مواجه می شدم که سعی می کردند، راهنمایی یا کمکی کنند، اما مستمر نبود و ارتباطمان قطع می شد. به همین خاطر تصمیم گرفتم شخصاُ این راه را بروم و جای خود را پیدا کنم.


در ابتدا دوست داشتم بازیگر شوم، اگر چه به سایر رشته ها هم علاقه داشتم. در دوران دبیرستان بالاخره تصمیمم را گرفتم تا به شهر بروم و در هنرستان گرافیک بخوانم تا از آنجا پله ای بسازم برای ورود به رشته های هنری ،من در یکی از روستاهای شفت ساکن بودم. باید به رشت می رفتم که ۵۰ کیلومتر با ما فاصله داشت و خانواده ام از لحاظ مالی نمی توانست هزینه ها را تقبل کند. ولی به هر حال تصمیمم را گرفتم و مدیر هنرستان کمال الملک از من استقبال کرد و با حمایت ایشان و سایر مدرسان نمرات بالایی در هنر می آوردم من آرزو داشتم وارد دانشگاه هنر بشوم و تئاتر یا موسیقی بخوانم، تا اینکه به تهران آمدم و پیش دانشگاهی هنر را در دبیرستان مالک اشتر خواندم. همان جا با دوستان زیادی آشنا شدم که می خواندند و ساز می زدند و خیلی ازین دوستی ها تداوم پیدا کرد. بعد از آن در رشته نمایش در دانشگاه آزاد هنر اراک قبول شدم اما یک ترم بیشتر نخواندم، انصراف دادم ،من وضع اقتصادی بسیار ضعیفی داشتم شب و روز در جاهای متفاوت کار می کردم، در خیابان ها دستفروشی می کردم، ‌از چهره ی مردم در پارک ها نقاشی می کردم، سر خیلی از ساختمان ها شاگردی گچکاری و بنایی کردم که حالا آرزوی دیدن آن استاد کار ها را دارم. وقتی به یاد آن خاطرات می افتم، اشک توی چشم هایم جمع می شود…

از سال ۷۸ تا ۸۳ و حتی ۸۴٫ آخرین شغلم هم پیک موتوری در یک شرکت بود. دست فروشی هم می کردم. من با دست خالی شب و روز تلاش می کردم و شبها کنار ریل راه آهن تمرین آواز می کردم روز ها هم فریاد فروش سنجاق سر و رفع نیاز مالی ، خیلی چیز ها را از بودن در کنار این مردم یاد گرفتم. وقتی به انجمن های ادبی می رفتم، حرف تازه ای برای گفتن داشتم و آشنا شدن با یک استاد بزرگ ادبیات، دکتر علی قلی محمودی بختیاری، نگرش ادبی مرا دگرگون کرد. سال هاست که ادبیات ایران را پیش ایشان یاد میگیرم واین توان را پیدا کرده ام که حرف دل مردم را به قالب شعر در بیاورم و بخوانم .
دوست داشتم که برای گروه های دیگر بخوانم، اما قبول نمی کردند. چون هم وضیعت اقتصادی خوبی نداشتم و هم اینکه دیر وارد عرصه خوانندگی شده بودم و خواننده ی خوبی محسوب نمی شدم. به این نتیجه رسیده بودم که نمی شود منتظر بمانم تا کسی برایم کاری بکند.. اولین کار من ” بوسه بر خاک ” بود، اون موقع هیچ چیز برایم مهم نبود، باید پول استودیو و نوازنده و. . . را می دادم که آن موقع ۶ میلیون تومان می شد. در همان حین ضبط و اجرای کار، ‌با موتور مسافر کشی می کردم تا قسط هزینه ها را بدهم. آن اثر منتهی به کنسرت تالار وحدت شد که چون با زدن حرف دل مردم، اعتمادشان را جلب کرده بودیم ، خوشبختانه هزینه هایمان را با بلیط فروشی آن کنسرت جبران کردیم.
ما توانستیم آلبومی منتشر کنیم اما من و همسرم تمام پس اندازمان را که دو میلیون تومان بود، ‌صرف خرید و رایت سی دی کنسرت تالار وحدت کردیم و مستان آنقدر در بین مردم جا افتاده و طرفدار پیدا کرد که در کنسرت نیاوران شبی سه هزار نفر حضور داشتند. در واقع کسی دست مرا نگرفت تا بالا بیایم، ‌خودم راه خودم را پیدا کردم .
در زمینه هنر آواز ، افتخار شاگردی اساتیدی همچون فریدون پوررضا ، سید کمال الدین عباسی ، هنگامه اخوان، کریم صالح عظیمی را دارد و همچنین در باب زمینه شعر و ادبیات فارسی از محضر استایدی همچون استاد دکتر علیقلی محمودی بختیاری، استاد حبیب نبوی، استاد محمود طیاری و استاد داد بهره مند شدم .
در اندک زمانی، همای توانست فعالیت‌های حرفه‌ای خود را در زمینه شعر، موسیقی و آواز گسترش دهد، و با موفقیت کنسرت‌هایی را اجرا نماید. از جمله اجرای کنسرت‌های موسیقی اصیل در:
دانشکده مدیریت دانشگاه تهران
دانشگاه هنر تهران
دانشگاه فردوسی خراسان
دانشگاه صنعتی شریف تهران
تالار وحدت
جشنواره موسیقی فجر
فضای باز کاخ نیاوران
تور کنسرت‌های آمریکا
کنسرت گیلان، فضای باز حوزه هنری
کنسرت ارکسترال با سرپرستی شهرداد روحانی
تور کنسرت‌هایی از هامبورگ تا هلند
و دهها کنسرت در اروپا وآمریکا وسایر کشورها
بسیاری پرواز همای را انقلابی در موسیقی سنتی ایران میدانند وبر این باورند که وی میتواند جایگزین مناسبی برای استاد بزرگ موسیقی سنتی ایران استاد شجریان باشد. بیشتر طرفداران وی جوانان ایرانی هستند که تا کنون با موسیقی سنتی بیگانه بوده اند .این جای بسی خوشحالی و امیدواری به جاودانگی موسیقی سنتی سرزمین پارس است.
پرواز همای نمونه ی کاملی است برای تمام کسانی که میخواهند با دست خالی شروع کنند و به اوج پرواز کنند. وی همراه با گروه مستان که مجموعه‌ای از نوازندگان چیره‌دست سازهای ایرانی هستند، سبک جدیدی از موسیقی سنتی را ارائه می‌دهند. همای علاوه بر دهها اجرای موسیقی سنتی ترانه‌های زیبایی را نیز به زبان‌های تالشی (ترانه بتیل بتیل )وگیلکی (ترانه دختر دریا )اجرا کرده‌است.برخی از آواز های همای سروده ی خود اوست .
برنامه های اجرا شده توسط گروه مستان
مستان می آیند
جدال عقل و عشق
ملاقات با دوزخیان
این چه جهانیست
پروردگار مست
سرزمین بیکران
سربازان
مست مستم
کلاهت را بکن قاضی
دیوانه چو دیوانه ببیند خوشش آید
بانوی ایرانی
موسی و شبان
مرغ سحر ناله سر مکن
عقل و عشق و آدمی
خدا در روستای ماست
بایدها و نبایدها

توضیح استاد در مورد اقوام تالش نقل از وبسایت رسمی مستان همای :
تلاش می کنم دوباره نام تالش در کنار نام گیلان، به نقشه ی جغرافیای ایران باز گردد
همای : در گفتگو با مجله ی گیلوا به چاپ رسیده است، در بخشی که درباره ی موسیقی تالش سخن گفته ام گمان میبرم که خبرنگار در نگارش و انتقال گفته های من دچار اشتباه گشته است. اندیشه ی من در باره ی موسیقی تالش در فرهنگ گیلان بدین گونه می باشد که می نویسم.

من خود را از خاندان تالش و گیلک می دانم و نیز به آن افتخار می کنم که می توانم در کنار موسیقی پارسی و گیلکی، تالشی هم بخوانم. منظور من از آنکه گفته ام کسی نباید موسیقی تالش را از موسیقی گیلان جدا کند این است که، موسیقی تالش، دیلمان، شرق و غرب گیلان، از یک فرهنگ سرچشمه می گیرد، که بخشی از آن رنجها و تلاشها و بخشی شادی ها و آداب زندگی مردم گیلان بوده است. اما من بارها شنیده ام برخی از موسیقیدانان گیلک و تالش موسیقی تالشی را از موسیقی گیلان جدا می دانند. به نظر من موسیقی تالش، دیلمان، کوهپایه های درفک، ماسال، ساحل دریای خزر، فومنات، از شرق تا غرب و از شمال تا جنوب همه فرزندان فرهنگ بهشتی ست سرسبز به نام استان ” گیلان و تالشان ” که در قرن گذشته نام ” تالشان ” از آن جدا گشته و اکنون تنها نام ” گیلان ” در نقشه ی جغرافیای ایران بجا مانده است.

من به عنوان فرزند این بهشت سر سبز تلاش خواهم کرد که نام تالشان را در کنار نام گیلان دوباره به نقشه ی جغرافیای ایران باز گردانم زیرا از دبر باز این بهشت سرسبز را سرزمین ” گیلان و تالشان ” می خواندند. در ایران به سرزمینهایی که دارای لهجه ها و زبانهای چند گانه بودند اینگونه نام می نهادند همچون سرزمین سیستان و بلوچستان، چهارمحال و بختیاری و …

من هیچ گاه در هیچ گفتگویی با آن لحنی که در گیلوا به چاپ رسیده است درباره ی هیچ فرهنگی سخن نگفته ام و حتی در بخشی که به زرتشت اشاره داشتم بدان منظور بوده که فرهنگ تالش آنقدر غنی و باقدمت است که حتی برخی برآمدن زرتشت را از این سرزمین می دانند.

بدان امید که همه گیلکان و تالشان از یاد مبرند که روزگاری، هم بستگی چنان در میانشان بود، که دشمنان راه یافتن به این سرزمین را رسیدن به بهشتی دیگر می دانستند.
از :رمضان نیک نهاد

زندگینامه استاد فرامرز مسرور (شاعر نامدار تالشی )

استاد مسرور ماسالی
 
در بامداد سال 1324 در میان کوههای سرسبز ودر جوار چشمه ساران وچمن زاران ییلاقی اولسبلنگاه ماسال از کلبه عشق پدر ومادری سلحشور وصفا دل کودکی چشم به سرزمین اهورایی تالش گشود که نامش را مجید(فرامرز )نهادند  او دوران کودکی خود را دردامن طبیعت زیبا وسایه مهر پدر ومادر که عشق  فرزند بهوسعت آسمان وخدا داشتند پرورش یافت  .
او دوران تحصیلات ابتدایی را در مدارس ماسال با بروز نبوغ وذوق هنری وشعر در نزد معلمانش سر آمد همسالانش گردید .در درونش دنیایی از عشقها ،عشق به خدا وصالحات ،عشق به خانواده ،عشق به مردم وسرزمین تالش به موازات هم در تلاطم بود وعطش سیرآبی همه عشقش را در سرداشت .
او پس از فراغت از دوران دبیرستان ،سالها وقت خود راصرف آموختن علوم حوزوی پرداخت وبا کسب عالی ترین درجات موفق به دانشنامه علوم اسلامی گردید 
او در سال 1351 با عشق به تربیت کودکان ونوجوانان ایران وارد آموزش وپرورش گردید وبه اقتضای مکان اولیه شغل معلمیش در آذربایجان وذوق شعری خود با استاد شهریار آشنا گردید وبا الهام از حیدر بابای شهریار ،شروع به سرودن منظومه خندیله پشت گردید ودر سال 1352 منظومه اش که حیدر بابای تالش شد را تمام کرد 
او در کنار معلمی عطش عشقهایش را با یادگیری وآموختن یک به یک سیراب نمود ودر سالهای بعد به خوشنویسی روی آورد واز محضر استادان نامدار تلمذ نمود که بعدها خود استادان بزرگ خوشنویسی تربیت نمود 
اودر انقلاب اسلامی در کنارمردم ماسال وپرچمدارشان بود وبعد از انقلاب مدتی را به عنوان شهردار ماسال خدمت نمود .اما این کار عطش عشقش را سیراب نکرد وبعد از چند ماه آن را به اهلش سپرد وخود دوباره به معلمی وساده زیستن ودنیای تعلیم وتربیت روی آورد وهزاران کودک وجوان ماسالی را آموزش زندگی در دنیای مدرن  داد که هریک از آنان امروز خود مردان وزنان بزرگ واندیشمندی در جامعه تالش شده اند  .
او عاقبت سراسر زندگیش در کنار معلمی به سرودن اشعار تالشی صرف نمود وبیش از چند دهه نغمه های تالشی آن مرهم درد هزاران درمند وداغدیده تالش در سراسر ایران وتالش شمالی گردید وشاعر دلها وغمها وشادی مردم تالش شد 
او شعر تالشی را وشاعران جوان تالش را به همه مردم ایران معرفی نمود وامروز بسیار زیادند جوانان خوش ذوقی  که با الهام از استاد فقید ادامه دهنده راهش هستند .اما دست اجل عاقبت با تحمل رنج بیماری در پایان عمر به سراغش آمد ودر 66 سالگی در سال 1390 با توشه ای از زندگی پاک واثر گذار با یکی از آثارش بنابه وصیت خود به دیار باقی شتافت 
روحش شاد ویادش گرامی -
از : رمضان نیک نهاد 

مجموعه آثاراستاد فرامرز مسرو ر:

منظومه خندیله پِشت /1352
تبارنامه شجره ماسال / 1378
نامداران ماسال و شاندرمن / 1379
مجموعه شعر در حصار سنگ / 1380
مجموعه شعر عاشورایی دریا در تشنگی / 1380
گستردگی زبان تالشی / 1383
شرح حال حاج اسماعیل ماسالی / 1386
فرهنگ لغات تالشی / 1386
مجموعه شعر حماسه تالش / 1386
مجموعه شعر همراه غزل / 1387
مجموعه شعر در فصل زخم تبر / 1378

قسمتی از اشعار خندیله پشت 

 

خندیله پشت، اَلان کـــــرا پیــــر آبـــوم        زنـــدگی کــــو دنیا کــو دیلگـیـــر آبـوم

 

یباش یباش ام عـمــــری کــو سیر آبـوم          جـَوانیــــم کـــو چˇ وینـْدَه تا پیــر آبـوم

 

                     زونــوم کˇ اَز دیـل درِه دیـل شاد نـِبـوم 

 

                   ام هـَمـَه غـــرصـَئــون کـــــو آزاد نـِبــوم          

 

دنیا کـــو بی هـــرچی زوتـَر دَوَشــْـتــِه          مال و حال و انـتــَه چـی کــــو گــذشـتـِه

 

دنیا کــــو بار و کــــوچی بی دَبـَسـْـتــِه       خـش مـَکــَه دیـل دنیا مالــی بی هـَشـْـتـِه

 

                         عاقـیـــل عـبــرت گــِرˇ دنیا کاری کــو

 

                          محــبـّت کاره ام کــــشــتــَه زاری کــــو

 

اگــر عـمــرˇر بوبو بˇ صد و سی سال           بگـــردی بˇ کوه و کـَفـشـَنˇ ماسال

 

قارونی شــی اگـــــر بـوبـــو اشـــتˇ مال          طــلا بـوبــو اگــر اشــتˇاسـبــی نال

 

                        اجــل اومـَه، پیــر و جونـش فـرقی نی

 

                         نـِدَفـــَــرسˇ شـایــَه  گــــــدایــَه یا کی

 

دنیا کـــو مـثــلˇ چـــاربادارون مـونــَـــم        راهــی اِســتــَه و رادویارون مــونــَــــم

 

خندیله پشـت، مثلˇ بهـــارون مــونــَــــم        وَخـْتی خــَزون آ ، بیشــَه زارون مونــَم

 

                         اجـــل کˇ آ ، خـبــــر نـِدَه هیچ کـــسی

 

                         هـَــــدَه مالــَــت نــِدَه بکــَــــــری ســَسی

 

دنیا زونی چــَه ؟ چـَکــَه پــَرْدی مـونــو         هــر کـــی زونــو چــِه ســَری نــِویمونو

 

 یادگاری بــــــدی و خــــــــوبی مــونـــــو        هـــر کـــسی کˇ عاقـیــــلـَه امی زونو

 

                       ای ویجــَه و چار انگــشـــتی مالـیــکــَه

 

                        فــَـــرقی نییــَه لاغــَرَه یا کˇ شـیــکــَه

 

مـــرگ چــَمــَه مــوروثییــَه حـرفی نی         ای بــــراجان، زونــی آخـــر مــَردِه بی

 

از نی مـِرم تˇنی مـِری وایْ کˇ نی         دییــَس بــــــوا کــی مـَنـــدَه ام دنیا کی ؟

 

                     دسˇر بـــَرا ، خوبی بکــَه خـــوب ببˇ

 

                     هـمــَه یْ کـَسون وَری کو محبــوب ببˇ

 

دیلـــم کـــــــرا دَهــَنـی کــــو بـَــروزˇ         غــــرصـَه گــَزنـَه شــی چـمˇ دیلـی گـَزˇ

 

هـَــر روز غــرصـَه داری شاقـَه آوزˇ         خاصـیـّـتـــــش امــــــــــه آدمـــی پــــــزˇ

 

                      با هــَمـــَه غــم امـیــــدˇم فـــــــــراوونـَه

 

                      خدا کـَـــریمـَه ناامـیـــــد شـَیـْـطــــــــونـَه

 

فــرامـــــرزی غــرصــَه زیاده زیاد           ای لـَحـــظه ای زنــدگی کــــو نـِبـَه شـاد

 

زنــدگی دَســـی کــو دارˇ هـَزار داد            تمـیــزَه مـَــــرگـی چـِه دیـلی کــَرˇ شاد

 

                        چـِه آرزو پـوچـــــه دنیــا کـــــو امـــا

 

                        قـَـوی ضعـیــفی ســَری مـَکــو کـمـــا

 

وخـتی چـمˇ تالـشـَه شعــری خــونی            وخـتی یـَه کˇمـَنـدیـمـَه قـَبـری تـونی

 

هــر کی زنــدَه یـَه چـِه قـَدری نِزونی           مـَردَه کˇ وایْ اَیْ چˇخوبا فـلــــونی

 

                     پـوچـَه دنیا رَســـم و رســوم هـنتـَه یـَه

 

                     زنــدَه نــِدَفــَــرسˇحالــــر چـنـْتـَه یـَه

 

وَخْـتی چـمˇ قـَبــری سـَـــری دَوْیـَـــری         روکـَه تیـیـَه ویـمــونی قـَبــری سـَــری

 

غـَمگـینـَه تالـْشـَه شاعـیـــری ویر وَری         فاتحــه ای خــونــی و شــــی گـــــذری

 

                       از مـونــوم و سییا خاک و سـَرده خاک

 

                        عـمـَلم کˇخوب بـَه خاکی کو چˇ باک

 

هـَـــرچــی مˇرا قـسـمـَتـَه قابیلـــــتـَره           بی طمع هــــرکــَس بـوبـو عاقیلـــتــَره

 

چـمˇگاز هـَمـَه گازی کـــو کیلـــــتــَره           عـقـــلـی رییـَه گا رییـَه کـو پیلـــــتــَره

 

                         دنیا کˇ فایــْــده نــِـــدارˇاَیْ بـــــــرا

 

                        خوب ببˇ تا خــوبی بومـونـو تˇرا

 

خندیله پشت، اشتˇ سـَریم سی وَردَه            زیادَه حـَــرفـَه ژَن دیلــــش پـُـر دَردَه

 

پوچـَه دنیا هیچـَه مـَــردَه شــور بـَردَه            عاقـیلـون دیل خونـَه دیـم زَردَه زَردَه

 

                      تالـْشـَه بــــــرائــِن هـَمـَگی شاد بـوبـون

 

                      هــرچی غـم و غـرصه کو آزاد بوبون

 

 

 

فردین معصومی ، کشتی گیر قهرمان جهانی تالش

فردین معصومی در سال 1356 در سرزمین پهلوان خیز تالش ، شهرستان ماسال واز یک خانواده ورزش دوست تالش که هم از ناحیه پدری فرزند(پهلوان علی ماسالی )وهم از ناحیه مادری از نوادگان پهلوان امان اله ماکلوانی بود دیده به جهان گشود .او که همراه پدر با میادین ورزشی آشناشد به تدریج توانایی های درونی خودرا آشکار نمود و تحت آموش اولین مربی (پدر) قرار گرفت ،در نوجوانی باکشتی بلند آوازه شد ودر جوانی شهرتش از مرز ماسال واستان گذشت ودرکل ایران وآسیاوشاید جهان برای ایرانی و گیلانی ومخصوصا ماسالی ها وکل تالشان افتخار آفرینی نمود ودر عرصه مسابقات کشتی آزاد وفرنگی دهها مدال جهانی برای سرزمین اهورایی ایران وکادوسیان ارمغان آورد او که با جان وپوستش درد وغم ازدست دادن عزیزانش پدر ومادر وبرادر و…را درجوانی همزمان با اوجگیری میادین ورزشی تجربه نمود علیرغم شوک فراوان روانی از پای ننشت وبیش از یک دهه با همه بی مهری ها ، یکه تاز کشتی سنگین وزن ایران بود وامروز به اقتضای سنش وقت آن رسیده که مسئولا ن ورزش کشور زمینه ای فراهم نمایند تا در سنگری دیگر آموزه های گرانقدرش را در کسوت مربی گری به فرزندان این آب وخاک انتقال دهد تا همیشه در میادین مسابقات وخاطرات وزندگی مردم ایران وتالشان راه و رسمش باقی بماند تا از ورود ایشان به میدانهایی غیر ورزشی که هیچ مناسبتی با آموخته هایش ندارد ، دوری شود تا به افتخاراتش همچنان افزوده گردد .

 


شماری از مدالهای او:
فردین معصومی که در مسابقات قهرمانی کشتی جهان ۲۰۰۶ گوانگ‌ژو چین به نایب‌قهرمانی و در ۲۰۰۹ هرنینگ به مقام سوم دستهٔ ۱۲۰ کیلو گرم رسید. وی همچنین صاحب ۴ مدال طلای قهرمانی آسیا و یک نقره و یک برنز بازی‌های آسیایی شده‌است.
معصومی در وزن ۱۲۰ کیلوگرم کشتی آزاد در مسابقات المپیک پکن هم شرکت کرد و به مقام پنجم رسید
رکورد مدال
کشتی آزاد مردان مسابقات جهانی:
نقره در هرنینگ در وزن ۱۲۰ کیلوگرم کشتی آزاد
برنز در گوانگ‌ژو در وزن ۱۲۰ کیلوگرم کشتی آزاد
بازی‌های آسیایی:
نقره در دوحه ۲۰۰۶ در وزن ۱۲۰ کیلوگرم کشتی آزاد
برنز در ۲۰۱۰ گوانگ‌ژو در وزن ۱۲۰ کیلوگرم کشتی آزاد
مسابقات قهرمانی آسیا:
طلا در ۲۰۰۴ تهران در وزن ۱۲۰ کیلوگرم کشتی آزاد
طلا در ۲۰۰۷ بیشکک در وزن ۱۲۰ کیلوگرم کشتی آزاد
طلا در ۲۰۰۸ ججو در وزن ۱۲۰ کیلوگرم کشتی آزاد
طلا در ۲۰۰۹ پاتایا در وزن ۱۲۰ کیلوگرم کشتی آزاد
درسال92 مسابقات انتخابي تيم ملي فردين معصومي بار ديگر قهرمان 120 كيلو كشور شد و تمام حريفان جوان خود را شكست داد.

از:رمضان نیک نهاد 
 
 

روح انگیز میرزایی بانوی اول آواز تالش

روح انگیز میرزایی یکی طلایه داران زنان هنرمند تالش است که در حفظ فرهنگ وزبان وهنر مردم تالش وسرزمین گیلان با آوازهای روح بخش خود در وصف طبیعت ومرام مردان وزنان ودختران تالش با نوای نی در غم فراغ دلبند ،حقیقتا روح انگیز دلها در غم وشادی مردم پاکیزه خوی تالش بود وامروز اگرچه از مردم تالش وسرزمین مادری دور است ولی همچنان پرچم دارحفظ فرهنگ واصالت مردم کشورش وگیلان بویژه قوم تالش در خارج از کشور است وهم چنان دلش مالامال از عشق به میهن به ایران به مردم گیلان به ویژه تالشان است .او با ترانه های تالشی وگیلکی دوست داشتنی خود ، حلقه اتصالی بین تالش وگیلک بود.
روح انگیز میرزایی در ماسال ازیک خانواده ای تالشی فرهنگی هنردوست چشم به سرزمینی گشود که مردمانش آوازه پاکی وهنر وتلاشند .اودر سال 1349 کار هنری اش را در رادیو و تلویزیون گیلان شروع کرد او اولین بانویی بود که به زبان تالشی در تلویزیون خوانده است. در ایران و بویژه در گیلان مشهور شد. زیبایی چهره و صدای خوش و نوآوری در ترانه های محلی از او چهره ای محبوب در گیلان ساخته بود و همین او را “نازنین دختر گیلان” کرد.تا زمانی که از ایران خارج شود 34 کار ثبت شده داشت.
در سال 1354 پس از 5سال کار هنری درخشان با همسرش محمد جعفری برای ادامه تحصیل به گوتنبرگ سوئد رفت و همچنان در آن جا زندگی می کند. چهار فرزند دارند که همگی هنرمندند.

 

روح انگیز در دانشگاه گوتنبرگ زبان خواند و بعد مربی کودک شد و مهدکودکی باز کرد که بعدها در تمام سوئد از آن الگوبرداری شد. در حال حاضر معلم است و بخشی از تدریس او را ادبیات کودکان و نوجوانان تشکیل می دهد.و اولین کسی است که رسماً مقام تالش و چهار ترانه شناخته شده اش به زبان تالشی را (تارا تارا -شیشه قلیون -هلای هلای -شنگه یار ) رادر فرانسه ثبت ,به موسیقی ملی ایرانی پیوند زد.
اولین رادیو در معرفی فرهنگ ایران وگیلان وتالش را با نام رادیو مهر با همسرش در سوئد راه اندازی کرد. از زمانی که ایرانی ها در سوئد بیشتر شدند، در رادیو و تلویزیون و در کنسرت هاوس سوئد برنامه اجرا می کرد.در سال 2005 اولین سی دی جدیدش را به نام “ولگه نار”(گل انار) و بعد “نازنین دختر گیلان” رادروصف رابطه ی دختر گیلان با طبیعت گیلان منتشر کرد که بازخوانی 12 آهنگ قدیمی اش است.
او ایران را جان وخانه خود میداند چندین باربه ایران آمده ودر مراسم بزرگداشت زنده یاد عاشورپور ومعرفی کتاب پیشگامان گیلان در سخنرانی در حفظ زبان مادری میگوید :زبان فارسی زبان مشترک همه ماست که بچه هایمان آن را در مدرسه بخوبی فرا میگیرند ولی زیبایی اش این است که در خانه زبان های مادری خودمان را حفظ کنیم.
روح انگیز علاوه بر تالشی به ربان گیلکی وفارسی هم دهها ترانه دارد واز آوازهایش از شعرهای شیون فومنی ،شاملو،فریدون مشیری،فروغ ،مولانا وحافظ و خیام استفاده میکند
روح انگیز هم اینک در کانادا و سوئد، آلمان، فرانسه و لهستان و..کنسرت دارد . در لهستان در جشنواره جهانی موسیقی جایزه بهترین اجرا به او اهدا شد.
روح انگیز برای میانسالان امروز تالش ها پراز خاطره است ، یاد آورسالهایی با شورجوانی وعشق وشادی است .اوگرچه امروز ازما دوراست اما یاد او وترانه هایش فراموش نشدنی است هنوز زنان تالش در مزارع وباغ های چای ترانه های روح انگیز رادرزمان کار زمزمه میکنند تا خستگی های کار را احساس ننمایند .امید آن را داریم که اوهمچنان بتواند به کارفرهنگی خود با نیروی فراوان ادامه دهد وبار دیگرصدای خود صدای تالش ، رادیوی تالش رادر قلب اروپا به صدادرآورد ودر آخر با زبان تالشی به روح انگیزمان میگوییم :
(هَزارَه سالون بِمونی ، درد و غمون مَوینی )

 از: رمضان نیک نهاد

 

علی عبدلی( پژوهشگر نامدارتالش )

Aabdoli.JPG

علی عبدلی پژوهشگر، نویسنده و شاعر می‌باشد که فعالیت خود را در زمینه شناخت اقوام تات و تالش از اوایل دهه ۵۰ شمسی شروع کرده و تا کنون ادامه داده‌است. از این پژوهشگر و شاعر تاکنون حدود بیست کتاب در زمینه‌های زبان تاتی و تالشی و تاریخ، فرهنگ، ادبیات و مردم تالش به چاپ رسیده. همچنین از او دو مجموعه شعر به زبانهای فارسی و تالشی- تاتی چاپ و منتشرشده‌است.

علی عبدلی در ۲۵ مرداد ۱۳۳۰ در بخش کلور شهرستان خلخال دیده به جهان گشود. وی اغلب دوران کودکی خود در دل کوه‌های تالش گذراند و از همان زمان با تهیه نشریات و کتابهای ادبی ومطالعه آنها راه شکوفایی استعدادهای نهفته اش را به تدریج هموار کرد و بعدها باسرودن شعر و گرد آوری فرهنگ عامه، ارتباطاتی با مطبوعات آن زمان برقرارکرد.


عبدلی در سال ۱۳۵۳ موفق شد مسئولین وقت صدا و سیمای گیلان‌را متقاعد کند که برای نخستین بارهر هفته نیم ساعت برنامه ویژه تالشان از رادیو پخش شود، به موجب‌آن توافق ضبط و پخش برنامه‌ای با نام سیری در تالش از رادیو گیلان آغاز کرد. آن برنامه تاسال ۱۳۵۷ ادامه یافت. وی در طول دهه ۶۰ کتاب‌های فرهنگ تاتی و تالشی، تالش‌ها کیستند، تات‌ها و تالشان و ترانه‌های شمال را منتشر کرد. علی عبدلی در سال ۱۳۷۱ به پاس پایه گذاری تالش شناسی در ایران، موفق به دریافت درجه دکترای افتخاری از آکادمی ملی جمهوری آذربایجان شد.
عبدلی چند ماهی پس از دریافت دکترا از آکادمی ملی جمهوری آذربایجان نخستین نشریه تالش “در دوره جدید “تحت عنوان ویژه تالش را منتشر کرد و در سال ۱۳۷۳ کتاب نظری به جامعه عشایری تالش را منتشر کرد. تاریخ کادوسها، مشاهیر تالش، چهار رساله در زمینه تاریخ و جغرافیای تالش شرکت و سخنرانی در همایش‌های نوروز در تخت جمشید و محرم در فرهنگ مردم سازمان میراث فرهنگی. انتخاب به عنوان پژوهشگر برگزیده گیلان دیگر موفقیت او در طول دهه ۷۰ بود. همچنین کتاب تاریخ کادوس‌ها مورد استقبال عامه مردم و بسیاری از پژوهشگران و ایرانشاسان قرار گرفت. این کتاب چند سال بعد به زبان ترکی ترجمه و در باکو منتشر شد. در سال ۱۳۸۰ کتاب‌های فرهنگ تطبیقی تالشی – تاتی – آذری را به پیشنهاد احسان یارشاطر به رشته تحریر در آورد بعد از آن ضمن انتشار کتب دیگر در رابطه با تات و تالش در سال ۱۳۸۳ جایزه ادبی دکتر معین را دریافت کرد . در سال ۱۳۸۴ موسسه تالش شناسی را بنیان گذاشت مدخل قوم تالش در دائرةالمعارف بزرگ اسلامی به قلم این پژوهشگر نگاشته شده‌است. عبدلی در سال ۱۳۸۷ در شانزدهمین جشنواره تولیدات مراکز صدا و سیما دیپلم افتخار بهترین پژوهشگر از سازمان صدا و سیما دریافت نمود. سر انجام اینکه در تاریخ ۱۲ مهر ۱۳۹۱ شورای عالی دانشگاه‌های دولتی ارمنستان مدال علمی درجه ۲ خود را به علی عبدلی اعطاء نمود
کتابشناسی :
اخبارنامه‌، لنکرانی میرزا احمد، به کوشش علی عبدلی، ویراست دوم، انتشارات وزارت امورخارجه ۱۳۸۵تهران، ۲۵۶ صفحه.
– شرح وقایع جنگهای روسیه علیه ایران در جبهه تالش.
ادبیات تات وتالش‌، (ایران و جمهوری آذربایجان‌)، عبدلی علی، شرکت سهامی انتشار، ۱۳۸۰ تهران، ۲۳۰ صفحه.
– تاریخچه و نمونه اشعار تاتی و تالشی
آفتاوَجار، عبدلی علی، انتشارات آرون، ۱۳۸۰ تهران، ۷۲ صفحه.
– مجموعه سروده‌های تالشی و تاتی.
تالشی‌هاکیستند، عبدلی علی، ویراست نخست ۱۳۶۳، انتشارات دهخدای انزلی، ویراست دوم انتشارات ققنوس، ۱۳۶۹تهران، ۲۴۸ صفحه.
– مقالاتی در زمینه تاریخ، زبان، جامعه، ادبیات و بازارهای تالش.
تاریخ کادوسها، عبدلی علی، انتشارات فکر روز، ۱۳۷۸تهران، ۳۰۸ صفحه
– تاریخ پیش از اسلام تالش (کادوس).
جلد ترجمه ترکی کتاب تاریخ کادوس‌ها که در جمهوری آذربایجان مورد استقبال قرار گرفت.
ترانه‌های شمال‌، عبدلی علی، انتشارات ققنوس، ۱۳۶۸تهران، ۳۰۲ صفحه.
– مجموعه‌ای از دو بیتی‌های عامیانه تالشی، گیلکی و مازندرانی
چهار رساله در زمینه تاریخ وجغرافیای تالش‌، عبدلی علی، انتشارات گیلکان، رشت۱۳۷۸، ۲۷۲ صفحه.
– دربر گیرنده چهار رساله به نامهای: جواهرنامه لنکران، سفرنامه توالش، اشعارونامه‌های تاجماه،
فرهنگ تاتی و تالشی‌، عبدلی علی، انتشارات دهخدا، ۱۳۶۳بندرانزلی، ۱۴۴ صفحه.
– واژه‌های تالشی تالشدولا و تاتی کلور خلخال.
فرهنگ تطبیقی تالشی – تاتی – آذری دیرین، عبدلی علی، شرکت سهامی انتشار، ۱۳۸۰تهران، ۶۲۰ صفحه.
– واژه نامه چند لهجه تالشی و تاتی، واژه نامه آذری دیرین، واژه نامه لنکرانی، دستورزبان‌تطبیقی تالشی و تاتی و ۱۰۰ صفحه مقدمه و توضیحات و کتاب‌شناسی تالش.
نظری به جامعه عشایری تالش‌، عبدلی علی، انتشارات موسسه اطلاعات، تهران،۱۳۷۱، ۱۷۵ صفحه.
– بررسی وضعیت اجتماعی و اقتصادی عشایر تالش.
نگاهی به گذشته تالش ، اسداف فریدون، ترجمه علی عبدلی، مرکز اسناد و خدمات پژوهشی، تهران، ۱۳۸۴.
– مطالبی در زمینه تاریخ تالش شمالی از دوره سده‌های میانه تا انقلاب بلشویکی.
تاریخ تالش ، عبدلی علی، انتشارات جامعه نگر، تهران، ۱۳۸۵، ۳۷۵ صفحه.
– تاریخ تالش از زمانهای دور تا نهضت جنگل، با نگاهی نو و انتقادی به جغرافیای تاریخی ایران باستان.
خوراک‌های تالشی ، عبدلی علی، نشر جامعه نگر با همکاری مؤسسه تالش شناسی، تهران ۱۳۸۶، ۸۰ صفحه.
– خوراک‌ها، شیرینی جات، مرباها و رب‌ها، و….
ترانه‌های مردم و نغمه‌های شادی، تالیف عیسی زاده احمد و مامئدوف نریمان، ترجمه عبدلی علی انتشارات پژوهشکده مردم شناسی سازمان میراث فرهنگی، تهران، ۱۳۸۶، ۱۸۰ صفحه.
– مجموعه‌ای از ملودی‌های سازی و آوازی تالسی و آذری، گرد آوری شده در تالش شمالی
مشاهیر تالش ، عبدلی علی، ناشرمؤلف، رضوانشهر ۱۳۷۸، ۲۰۸ صفحه.
– شرح حال و نمونه آثار مشاهیر تالش ایران و جمهوری آذربایجان.
جنگل و جنازه، عبدلی علی، ناشر مولف، تهران ۱۳۵۸، ۴۸صفحه.
– مجموعه‌ای از سروده‌های فارسی و تالشی در قالب‌های آزاد و نیمایی و کلاسیک.
تالش؛ زادگاه زرتشت ، به دو زبان فارسی و انگلیسی، عبدلی علی، انتشارات انجمن تالشان مقیم تهران، ۱۳۸۵، ۴۰ صفحه.
– طرح دیدگاهی نو در باره زادگاه زرتشت و محل وزمان تبلیغ آیین او.
تات‌های ایران و قفقاز ، عبدلی علی، ناشر انتشارات مهدی رضایی، تهران، ۱۳۸۹.
– مطالبی در زمینه تاریخ، جامعه، سرزمین و هویت تات‌ها.
تالشان کیستند ، عبدلی علی، ناشر انتشارات جامعه نگر، تهران، ۱۳۹۱.
– ویراست سوم، با اضافات و تجدید نظر اساسی
فهلویات باباطاهر همدانی ،عبدلی علی،ناشر انتشارات مهدی رضایی،تهران،1392.
– تصحیح زبانی ، ادبی وبازشناسی دوبیتی های باباطاهر همدانی .
ضمنا ایشان در حال حاضر علاوه بر مدیریت موسسه تالش شناسی و عضویت افتخاری آکادمی ملی جمهوری آذربایجان ، عضو پیوسته بنیاد ایران شناسی و انجمن علمی دبیران تاریخ استان گیلان نیز هستند .
از : رمضان نیک نهاد

آقاجان بگ ، یاغی عیار تالش

photo_2015-11-29_10-05-34

در تاریخ معاصر تالش به ویژه در منطقه فومنات ، نام آقاجان بگ ، همواره به گوش می رسد ، بیشتر دهقانان گیلک وتالش اورا یک قهرمان و دادگر از استبداد خوانین دانسته اند و اورا لقب آقاجان بگ یا آقاجان جنگلی داد ه اند و در مقابل برخی خان ها وملاکین و منتسبین آنها ، اورا دوزد ه آقاجان نامیدند .
آقاجان بگ پاي در جهاني گذاشت كه در ایران نظام خشن ارباب رعيتي حاكم بود. اكثريت مردم در رنج بودند، زبان زور حاکم بود و داد وعدالت در کشاکش قدرت بین شاهان قاجار وملاکین و حرص وطمع آنها برای تصاحب مال وقدرت بیشتر به فراموشی سپرده شده بود . جهان آبستن حوادث جنگ جها نی دوم بود و استعمار جهانی بویژه روس وانگلیس در فکر بلعیدن منابع کشورهای کوچکتر هم چون ایران بودند .
درحدود سال 1290 شمسي در 20كيلومتري شهر فومن، در روستاي سياهمزگي ،در يكي از روستاهاي تالش نشين شهرستان كنوني شفت، پسري به دنيا آمد كه پدرش رضا بگ نام او را آقاجان گذاشت.

کودکی و نوجوانی آقاجان با سپری نمودن یک زندگی عادی مانند هر کشاورز زاده روستایی ، با کارو تلاش کشاورزی در کنار خانواده بود او رفته رفته بزرگتر شد و خود با تمام وجود شاهد نزاع بین خوانین و تسلط بیشتر آنها بر رعیت وکشاورزان شد ، آقاجان قدی بلند ،سیه چرده وهیکلی تنومند داشت . روح او بیزار از ستم به آدمهای ضعیف بود اوهرگز تن به خواسته های خوانین منطقه نداد. و نفرت وبیزاری او از خوانین زبانزد بود چند سال بعد از ازدواج آقاجان ، سرآنجام با توطئه ی و به جرم شرکت در یک نزاع مشکوک محلی که مادر آقاجان هم درآن به قتل رسیده بود ، به همراه دامادش حبیب دستگیر وروانه ی زندان قصر در تهران شد ،این مصیبت قبل از سالهای1320 ودر اوج دوران جوانی ،زمانی که هنوز حس نداشتن پدر بر وجود او سنگینی می کرد ، غم ازدست دادن مادر ،دامنش را گرفته بود.

حبيب ناجوانمردانه قتل مادرزن را به گردن آقاجان مي اندازد و از زندان به سياهمزگي بر مي گردد. آقاجان در زندان قصر تهران زنداني مي شود. معاشرت با زندانیان سیاسی بويژه در زندان قصر از آقاجان آدمي مبارز مي سازد و خط فكري او را عوض مي كند. او نسبت به حكومت بدبين مي شود، و حکومت را مسبب همه بدبختی می داند ، با اعتراضات خیابانی ومردمی شهريور 1320 و باز شدن درب زندانها ، آقاجان هم با زندانيان ديگر فرار مي كند، و يكراست به روستاي خود مي آيد.
در آنجا بود که در یافت همسرش ، هنگامی که وی در بند بوده است ،مورد آزار واذیّت حبیب وافرادی دیگرقرار گرفته است ،حس انتقام از قاتلین مادر و نامردی های حبیب آتش انتقام را در او شعله ور نمود . . آقاجان در اولين اقدام خود به كمك چند نفر از دوستانش، حبيب را به جنگل برد، و او را با گلوله اي مي كشد. آقاجان بعد از كشتن حبيب با چند تن از همفكران خود اسلحه برداشت و به جنگل رفت تا به خيل عياران تاريخ ملحق شود.
آقاجان مانند دادشاه ، عزت كردستاني ، رابين هود راه عیاری را برگزید ، عياران تاريخ مرداني عصيان كرده از ظلم ملاكين و حاكمانِ زمان خود بودند ، گاهي تجاوزات جنسي به نواميس هم مزيد بر علت مي شد. عياران بر اين باور بودند كه در غیاب دستگاه عادله ، وظيفه ي آنها تامين عدالت در جامعه است. براي تحقق اين هدف ، پول و مال ثروتمندان را مي گرفتند و به فقرا مي دادند. او هم چون عياران ، خود را داد گر وحاكم منطقه مي دانست ، اين كار را در روز روشن و در حضور مردم انجام مي داد. از ثروتمندان پول و مال مي گرفت ، به فقرا مي داد و يا اموال ثروتمندان را به نفع فقيران مصادره مي كرد. یا متجاوزان به مال وناموس مردم را به سزای اعمالشان به داد گاه صحرایی می رساند وبدین گونه بود که نه تنها مردم عادی ازاوهراسی نداشتند بلکه در دل پشتیبان او بودند .
خبرعصیان آقاجان به گوش یکی از ملاکین معروف نواحی گشت فومنات ، محمد علی دادور می رسد ،گماشتگان دادور، آقاجان بک را پیدا می کنند و به او نوید حمایت وپناه دادن می دهند با این کار خودش را ازسویی از صدمات آقاجان بیمه می کند وازسویی خودرا محبوب مردم جلوه می دهد . خبر قتل حبيب و ياغي شدن آقاجان به ژاندارمري فومن مي رسد، ژاندارم ها، قادر به دستگيري آقاجان نمي شوند، تصميم مي گيرند زنش را بازداشت كنند، نخست به خانه ي آقاجان مي روند، زنش را نمي يابند، اما به آنها مي گويند كه زن آقاجان به خانه ي دادور پناهنده شده است و فرمانده گروهان ژاندارمري فومن با تعدادي مامور براي بازداشت زن آقاجان به خانه ي دادور مي روند، نه تنها قادر به دستگيري زنش نمي شوند بلكه با سفارش دادور از تعقيب آقاجان هم منصرف مي شوند.
پس از آن او توانست خود را به دوستان هم بند خود در زندان قصر تهران ،که آنها نیز اکنون آزادشده بودند،برساند .آقاجان بک موفّق شد جمعی را همراه خود سازد ،او نزديك به 5 سال در محدوده كوچكي از روستاهاي شهرستان فومن، رودبار و طارم زنجان آزادانه بدون مزاحمت جدي دولت مركزي و محلي، حكومت مي كند. آقاجان به شكايات مردم رسيدگي مي كرد، درجا حكم صادر مي نمود و حكم را همان ساعت اجرا مي كرد. او نيز مثل همه عياران به باورهاي مردمي احترام مي گذاشت. نه تنها او بلكه همراهانش به ناموس مردم تجاوز نمي كردند بلكه متجاوزين به نواميس مردم را به شدت مجازات مي نمود.
مالکین برای از میان بر داشتن او نخست ، از طریق مسالمت آمیز با او برخورد کردند . روزی امیر نظام شفتی از او خواست تا به امامزاده ابراهیم آمده ودر مذاکره ای با آنان شرکت نماید.آقاجان بک نیز در موعد مقرّر به آنجا رفت وطیّ مذاکره ای سر آنجام تن به خواسته های آنان نداد . اودر آن مهمانی خطاب به متولّی بقعه نموده واز او خواسته بود که اگر نمیتوانی در برابر خانها ی ستمگربایستی ،با آنان همکاری هم نکن ،درغیر اینصورت هر آنچه را که در ایمازَه به پا داشته ای خواهم برد . اوگفته بود چوبهای ساختمان امامزاده ای که متولی آن در خدمت خانها باشد را میکنم وبه جای دیگر میبرم و آن را میدهم تا پیرزن ها با سوزاندن آن برنج برشته کنند .
در تابستان 1324آقاجان بک ، پس از سالها عیاری در آستانه 44 سالگی با همسردوم و جوانش مریم ، که اهل چوبر شفت بود ، ازدواج کرد وهمراه اوودیگر یارانش به گروهی از فرقه دمکرات آذربایحان به سرکردگی غلام یحیی و برهان االسلطنه که به ییلاق فومنات (گردآو و تیزآو گسگره ) آمده بودند ملحق می شود واز آنها سلاح ومهمات می گیرد ، (برهان السلطنه دراوایل نهضت جنگل در جبهه ی مخالفین وپس از قوّت گرفتن قیام جنگل از طرفداران ووابستگان تشکیلاتی آنشد.میان برهان السلطنه ویاغیان راهزن درامی همیشه خصومت وجود داشت زیراسرکرده ی درامی ها به دست برهان السلطنه کشته شده بود) .
بعد از پیوستن آقاجان با فرقه دموكرات، که اینک دامنه مبارزه آقاجان ازملاکین وزورگویان محلی فراتر رفته بود ، ژاندارمري فومن فرمان قتل آقاجان را از حكومت مركزي ونخست وزیر وقت قوام السلطنه مي گيرد و پاسگاه ژاندارمري ماسوله را مامور اين كار مي كند. رئيس پاسگاه ماسوله بعد از دريافت حكم يكي از مامورين بومي به نام ميرزايدالله ، را با پول و سلاح مأمور اين كار مي كند. ميرزا يدالله در مرحله اول با اجير كردن دهها روستايي در محلي به نام كاسي سراي ماكلان ( ماكلوان ) بين فومن و ماسوله، در راه آقاجان و همراهان او كمين مي كنند و با اولين شليك يكي از همراهان آقاجان، زخمي مي شود. آقاجان مهاجمين را به رگبار مسلسل مي بندد آنها را زمين گير مي كند و به ياران خود دستور مي دهد تا از دام بگريزند، آقاجان و يارانش با جا گذاشتن يك زخمي از دام ميرزا يدالله و گماشتگان مسلح مي گريزند، و از راه جنگل به ييلاق گسكره به نام ديزاب حركت مي كنند و مهاجمين نيز از تعقيب آقاجان منصرف مي شوند و با مختصر غنيمت خود و اسير زخمي به ماكلان بر مي گردند.
مهاجمين ، اسير زخمي را بر روي چَچَمَه گذاشتند، به ماكلان آوردند . اسير ناله مي كرد. مي گفت « سيمَه ، سيمَه ، ايي چلَه آو من بدي يَه » ، بخت برگشته را پايين نياوردند و از روي شانه ها چَچَمَه را كج كردند و وي را از روي شانه ها به زمين پرت كردند. و پس از چند ساعت مُرد.
ميرزا يداله بعد از شكست ماكلان به دَرام طارم مي رود تا ياغيان دَرامي را براي كشتن آقاجان بَك اجير كند ميرزايداله با ياغيان درامي صحبت مي كند ، پول و اسلحه و مهمات در اختيار آنها قرار مي دهد تا آقاجان را بكشند . طبق توافق ميرزا يداله وگروهی ازنیروهای نظامی دولتی و ياغيان درامي چون علي درامي ، آقادَده و تعدادي دیگر از طرفداران حاجی خان کلانتری از درام طارم حركت مي كنند و به طرف ييلاق فومن وبه گردآو مي رسند . در حاليكه آقاجان در ديزاب ، دو كيلومتري گردآو در منزل دوستش حاج آقا ،اتراق كرده بودند.
آقاجان و همراهانش که عازم شفت بودند باخبر میشوند به سرعت از درگیری درآنجا دور میشوند . سرانجام در محلي به نام نهراب در ييلاقات شفت، درامي ها با آقاجان درگير مي شوند. آقاجان آنها را به رگبار مي بندد، عده ای کشته میشوند پس از تير اندازيهاي زياد ، درامي ها دست به حيله مي زنند، علي درامي در نقش تك تيرانداز ، كمين مي كند ، بقيه كلاه هاي خود را روي لوله تفنگ مي گذارند ، با دست راست تفنگها را بالا مي گيرند و دست چپ خود را در امتداد دست راست و تفنگ بالا مي گيرند و با گفتن ؛ « الامان ، الامان ، ما تسليم مي شويم» ، از پشت سنگ هايي كه سنگر گرفته بودند، خارج مي شوند و به طرف سنگر آقاجان مي آيند، آقاجان نيز از پشت سنگر خود خارج مي شود، در اين هنگام علي درامي پيشاني او را هدف مي گيرد و او را مي كشد. با مرگ آقاجان ، يارانش فرار مي كنند و يكي از همراهان او هم كشته مي شود و بقيه فرار مي كنند و درامي ها سر آقاجان را با خود مي برند تا از حکام محلی جايزه بگيرند. تاريخ خون بار گيلان اين بارنیز پس از میرزا فرزند ديگر خود را بي سَر در كوهستان رها مي كند تا ملاكين ، چند ده سال ديگر نيز بر رعيت حكومت كنند و ماليات بگيرند.
آقاجان بک بر خلاف آنچه که برخی از راویان گفته اند هیچگاه اموال مصادره شده را صرف امور شخصی نمی کرد ، همسرش مریم که 30 سال کوچکتراز آقاجان بود واکنون درکهنسالی است گفته است :آقاجان بک مردآزاده وعادلی بود او از متمولین ومتملکین منطقه،وجوهات، برنج ومواد غذایی دیگر میگرفت و آنرامیان مستمندان وفقرا که اغلب آنان از هواداران وی شمرده می شدند تقسیم می کرد او هیچگاه دیناری از اموال مردم را برای خود ذخیره نمیکرد وگر نه من امروز چنین زندگی محقرانه ای نداشتم .

باید این نکته را نیز فراموش ننمود که همواره در اینگونه حرکتها خطا هایی نیز از سوی برخی به شکل آگاهانه ویا نا آگاهانه صورت می گرفته که منحصر همراهان آقاجان بک نبوده است . آقاجان بک اگرچه به دلیل فقدان دانش اجتماعی لازم از شرایط موجود کشور وحتی منطقه ، قادر به هدایت خیزشی مستقل نشد بلکه به همان دلیل مذکور ،و برای برخورداری از پشتوانه حمایتی ناخواسته در دام جریانی افتاد که سرکردگان آن نیز خود سرآنجام مغضوب رهبران خودشدند .
گردآوری از: رمضان نیک نهاد با بهره گیری از پژوهش های منصور آزاد ونادر افشاریان و تحقیقات محلی

 

پهلوان  شهید رحیم اله  پورنصیری

شهید رحیم اله پورنصیزی از یک خانواده زحمتکش وکشاورز روستای پشتیر صومعه سرا دیده به جهان گشود در دوره نوجوانی به ورزش کشتی ووالیبال روی آورد اوکه فقر خانواده خود واطرافیانش را با تمام وجود احساس میکرد به تحصیل ادامه داد دیپلم گرفت وبه سبب حضور در میادین مسابقات کشتی و والیبال بود که خصایل سلحشوری وجوانمردی که از ویژگیهای مردمان تالش اصیل است آشکارنمود .او محبوب جوانان سرزمین تالش فومنات وصومعه سرا بود حقیر در این ایام بود که افتخار دوستی وارادت نسبت به ایشان پیدا نمودم واز نزدیک با روحیه پهلوانی وانساندوستی ایشان آشنا شدم .سال 1356 بود که ایشان همرا ه با تنی چند ازدوستان از جمله مرحوم اسماعیلی که آنهم از نیکان منطقه بود بیش از 10روز  در ییلاق گردسایه فومن سفر کردیم .در آنجا بود که شهید بزرگوار روح آزادی طلبی وضد استبدادی خود را با روشنگری که از مظالم حاکمان وقت داشت علنی نمود او که محبوب جوانان بود تاثیر زیادی برجوانان گذاشت .او فاتح ویکه تاز کشتی گیله مردی با روحی سالم وجسمی قوی بود .او همواره  در اعتراضات مردمی که درحال تبدیل به انقلاب بود شرکت می نمود وپیشتاز جوانان بود .بعدازظهر دو روز فبل از شهادتش بدنبالم آمد وبا موتوری که داشت  وچون قصد داشت ازدواج نماید باهم برای خرید لباس دامادی به گوراب زرمیخ رفتیم وبعداز خرید به خیاطش داد وگفت عجله دارم چون میخواهم زود لباس دامادی بپوشم .گویا شهادت به ایشان الهام شده بود به همه دوستانش روستا به روستا در مسیر سرزدیم با همه آنگونه روبرو شد وآنان را در آغوش کشید که انگار عازم سفر به جاهای دور است غروب بود که به ماکلوان رسیدیم وقتی اکه ازمن خدا حافظی نمود به سبب در خواستی که مادرم از او کرده بود ازمن خواست که مواظب خود باشم  همدیگر را درآغوش کشیدیم ورفت .روز بعد به تنهایی به صومعه سرا رفت ودر تظاهراتش شرکت نمود که با شلیک تیری از جانب مامور شهربانی از ناحیه شکم زخمی شد ومردم اورا به بیمارستان حشمت رشت منتقل نمودند وقتی که در بیمارستان با مشکلاتی به دیدارش رفتم روی میزش دسته گلی دیدم که از طرف مرحوم فریدی و جناب طلوعی بود .عطش داشت تمنای آب مینمود من که بی تاب بودم ونگران از معالجاتش ، امیدوارم نمود و با تمام وجودش به توکل به خدا و دوستی وکمک مردم و مرحوم فریدی وجناب طلوعی که اوهم مدتی بعد  فرزندش  شهید شهرام طلوعی را تقدیم انقلاب اسلامی  نمود  امیدوار بود ، میگفت نگران نباش با این زخم نمی میرم .در خارج از بیمارستان خواهرش وبرادرانش در آرزوی دیدار برادر بودند از طبقه دوم پنجره که مشرف به حیاط بود به کمک من توانست دستی برای عزیزانش تکان دهد .لحظاتی بعد رییس بیمارستان متوجه حضورم شد ومن را از اتاقش اخراج نمودند.متاسفانه روز بعد در یازدهم آذر سال 57ناکام چشم از جهان فرو بست وبه دیار باقی شتافت مزارش در روستای پشتیر قرار گرفت وشهادتش ومراسم بزرگداشت  او در روستاهای مجاور وگیلان تظاهرات ضد استبدادی را شدت بخشید وامروز بیش از 34 سال از شهادتش میگذرد .به یاد او نام عزیزش رحیم را برای فرزندم انتخاب نمودم باشد تا همواره یاد وخاطراتش ،راه رسمش باقی بماند .

به ملک گیل وتالش     رحیم داد افتخار 

رحیم ما زنده است      زنده وپاینده است 

 

اقا میرتوفیق فرهود وشاگردانش (اولین معلم مکتب 100سال پیش در بخش سردارجنگل فومن )

داستان زندگی آقا میرتوفیق اولین مکتب دار بخش سردار جنگل

دݖرود چه‌مه نازه‌ېنه بݖرائێن و خوئه‌رݖن

ئامیرتوفیغ فه‌رهود و چێ دانݖش‌ئاموجێن

سه‌ردار جه‌نگه‌لی به‌خش و ده‌غه‌نه/ گه‌سکه‌ره ئه‌ۏه‌لنه مه‌کته‌ب‌دار: ‌

ئه ۏه‌ختون، نێزیکاېی سه‌د سالی پیش کݖ چه‌مه باسه‌ۏاتێن ۏیېه‌ر نینا، به‌لکه‌م گݖرد چه‌مه ئاۏادی سه‌ۏات‌دارێن ده گݖله نی مه‌بین، ئه ۏه‌ختون کݖ ماکلانی کا مه‌شده ئیسمال زارێ خݖدابیېامݖرز و چه‌مه بݖرا جانه خݖدا بیېامݖرز سه‌ۏات دارین. گه‌سکه‌ره کو نی چه‌مه مارخا زوئه که‌ېخݖدا کاسی میرزاېی خݖدابیېامݖرز سه‌ۏات داری، شولومه رݖباری کا نی هاجی غه‌نبه‌ری زوئه مه‌شدی خݖدا بیېامݖرز سه‌ۏات داری، دیېه‌ر ئاۏادی کا نی چه‌ن گله سه‌ۏات‌دار مه‌ندینا کݖ گݖرد ئه‌ۏێن چه‌ن گݖله ۏیشته نینا.

ئی سالی، سه‌د سالی پیش، چه‌مه ده‌ده، مه‌شته ره‌مه‌زون خݖدابیېامݖرز، خݖراسون شه دا ئیمام رݖزا بارگا زیېاره‌ت بݖکه‌رݖ. خݖراسونی کا ده‌ده ئیله نوجه‌با، سی ساله جݖۏنی نه ئاشݖنا ئابه، مێرده‌ک خه‌ېلی خݖداپه‌رݖسی داری، ۏه‌ختی خه‌ېلی ېه‌ندی نه دیله لوئه که‌رݖن، ئامیرتوفیغ ئݖشته‌ن سه‌رنݖۏیسی ۏا ئو نوشون ده کݖ ئی گݖله پیلله ئاموجه‌ده و مه‌کته‌ب‌دار و مݖلا ېه.

ده‌ده را ۏا: ئه‌ز هیچ که‌س نێدارݖم، بی‌که‌سه ئاده‌می‌ېمه، چݖمݖ به‌به ئه‌ې نه ۏا: موسله روخونی ده‌غه‌نه مه‌ردۊم، تالݖشینه، بێری، مݖ نه بݖشه‌م، چه‌مه ماکلانی کا بومون و چه‌مه خݖردݖخالی سه‌ۏات ئاموج. ئامیرتوفیغ ۏا: ئه‌ز تالݖشون تاریخ و چه‌ۏون دیلاۏه‌ری خونده‌مه، چه‌مه ده‌ده خه‌ېلی ئه‌ې خاهیش که‌رݖ، بێری، مݖ نه چه‌مه ۏݖله‌ت بݖشه‌م. ئه‌مه، تݖ غه‌م هه‌ره‌م، تݖ را پێشت به‌‌م، تݖ بێری، ئه‌مه سه‌ۏات ئاموج، ئه‌مه را دوکتوری بݖکه‌ر. هݖنته ئه‌ې خاهیش که‌ردݖشه دا ئامیرتوفیغ دیل‌خش به کݖ چه‌مه ۏݖله‌ت با.

ۏه‌ختی میرتوفیغ ماکلان ئومه، ئی سال ماکلان چه‌مه که کو مه‌نده، میرتوفیغ ده‌مه‌نده ئشته‌ن هونه‌ر و دانیشی مه‌ردومی نوشون دوئێ، ئامیرتوفیغ خه‌ېلی ناخوشیېون و مه‌ره‌سون و ۏیماریېون، گݖل و گیېا نه ده‌ۏاده‌رمون که‌ردێ زونی، ئامیرتوفیغ ده‌مه‌نده ئی کافله ماکلانیېون ئه‌لێ بێ تێ ېاد دوئێ، ئی‌سه‌رون ته‌له‌که‌ې غورئانه خونی ئاموته، هه‌ر که‌سی ناخوشی گێری، ئه‌ې، ئامیرتوفیغ ۏه‌ر به‌رین و ئه‌ې ده‌ۏاده‌رمون که‌ری.

ئامیرتوفیغی ئی ساله تالش‌ئارا کو ئابازه به‌ریه‌نده، گه‌سکه‌ره مه‌ردۊم خه‌ېلی سه‌ۏاتی نه خݖشینا، ئه‌ۏون ده‌س به ده‌س ئادوئێ دا ئامیرتوفیغی گه‌سکه‌ره بݖبه‌رݖن. ئامیرتوفیغی ۏه‌ختی گه‌سکه‌ره خه‌لکی سه‌ۏات‌خݖشی ۏینده، ئی سال ماکلانی مه‌ندێ په‌سو، گه‌سکه‌ره شه. ئامیرتوفیغ گه‌سکه‌ره مه‌چݖدی کو موندݖگار به، مه‌چݖدی کو خه‌لکی ده‌رس ده‌ې، غورئانه‌خونی ئاموجی، موهه‌رمه ما ئو سه‌فه‌ره ما دیله کو ئه‌ۏون را خݖدا په‌ېومبه‌ر و دین‌خݖشی لوئه که‌ری، هه‌ر که‌س نی گه‌سکه‌ره کو ناخوش ئابی، ئه‌ې ده‌ۏاده‌رمون که‌ری.

چه‌ن سالی کݖ به، خیېال که‌ریش میرتوفیغ گه‌سکه‌ره کو دنیا ده‌له‌که، هه‌مه‌ېنه خݖشا، خه‌لک خه‌ېلی ئه‌ې نه خݖشینا، میرتوفیغ خه‌ېلی باخݖدا ېا، هه‌رگݖز مه‌ردۊمی ئازار نێده‌ې، ۏیېه‌رچی دݖنېا مال گݖرد ئاکه‌ردێ ده‌ربه‌ند نیېا، خه‌ېلی بائاۏرۊ و نوجه‌با ېا، هݖنته گه‌سکه‌ره ئو موسله روخونی کا نوم به‌ریه‌نده‌شا کݖ هه‌مه گه‌سکه‌ره داۏره ئاۏادیېون، ئوئه‌رو ئو کݖنده‌سه‌ر و کومادول و کاسی‌سݖرا ئو کوچیېه‌چال و شولݖم و شولݖمه رݖبار و خانه‌ۏونه ئو زیدݖخ و که‌له‌رم و مینه‌ره‌زی کا جه‌ۏونه خݖرده‌نݖن گه‌سکه‌ره ئاېن و چێ ۏه‌ری کو ده‌رس خونین.

ئامیرتوفیغ چه‌ن سال کݖ گه‌سکه‌ره مه‌نده، خݖدابیېامݖرز میۏه‌لی ئازه‌ردۏه‌ختی کیله به‌ردݖشه، چه‌ۏون به‌دشانسی را هیچ خݖردݖخالی ئه‌ۏون را سه‌ر نێئاله‌که، چه‌ن سال کݖ چه‌ۏون ژێن و شۊئی کا به، ئامیرتوفیغی ژێن هیچ ئابه، دێ چێ مه‌ردێ په‌سو ئه‌ې ژێن نێبه‌رده، گه‌سکه‌ره خه‌لکی نه گیریه دا به گیلون هه‌مرا یا، گیریه شێ ۏه‌ختون ده‌ده خݖدا بیېامݖرز و گه‌سکه‌ره خه‌لک، ئامیرتوفیغی چه‌مه گه‌سکه‌ره خاله گیریه، گݖرده‌سوئه به‌رین. گیریه کو نی مه‌چݖد داریمون. ها کو نی میرتوفیغ ئݖشته‌ن ده‌رسه‌ده‌ېی ېو ده‌ۏاده‌رمون که‌ردێ دۊمله که‌ری. ئه‌ې مݖن سه‌ۏات‌دار که‌رده، هه‌میشه چه‌مه ده‌ده نه ۏاې: ئه‌ز بی ئݖم نون و نێمێکی کݖ ئݖشتݖ ژێنی ده‌سی کو هه‌رده‌مه، ئݖشت زوئان سه‌ۏات ئاموتێ نه تݖ را ته‌لافی ئاکه‌رݖم.

میرتوفیغ په‌نجا سال گه‌سکه‌ره مه‌نده، هشتاد ساله‌ کݖ به، گه‌سکه‌ره کا مه‌رده، چێ گور نی گه‌سکه‌ره مه‌چݖدی که‌فاته‌ر، ئه‌هه‌دݖلا ره‌مونی که سݖرا ئو دݖکونی ناری کو ئه باغی نوئه. میرتوفیغ هیچ ۏارݖسی نێداری، دݖ گݖله چێ شاگݖردێن کݖ خه‌ېلی چێ ریېه به‌رشه‌ېنا ئو خݖداپه‌رݖسی ېو مݖلاېی خه‌ېلی خݖش دارین، چێ ۏه‌کیل و ۏه‌سی بینه، ئی گݖله خݖدابیېامݖرز مݖلا غودرت شیرزادا، ئی گݖله نی خݖدابیېامݖرز جه‌لیل سه‌بوری ېا.

میرتوفیغی خه‌ېلی گه‌سکه‌ره مه‌ردومی سه‌ۏات دارݖش که‌رده، چیل په‌نجا سال گه‌سکه‌ره مه‌کته‌ب خونه ئو مه‌چݖد، ته‌نخا جݖگاې ېا کݖ هه‌مه ئاۏادیېون کا ها گݖرد ئابین. میرتوفیغ بانی به دا ئه ۏه‌ختون گه‌سکه‌ره خه‌لک خه‌ېلی ده‌رسه‌خونی کا پیش ده‌له‌کݖ ئو چه‌ۏون خݖردݖخال ۏیشته‌ر رو به ده‌رسه‌ خونی بݖشون، به‌لکه‌م ئه خݖدا بیېامݖرزی شار ئه‌مه که‌سی مه‌داره‌م کݖ هه‌ده چی ده‌رسه خونی ېو خݖداپه‌رݖسی را موسله روخونی ده‌غه‌نه ئو شولݖمه رݖباری ده‌غه‌نه خه‌لکی را کار که‌رده‌ش بوبو، چه‌مه مه‌ردوم خه‌ېلی بی ئه‌ې ۏیر بوئه‌رݖن و چێ چاکه کارون خونه ئه‌ې را خݖدابیېامݖرزی بݖکه‌رݖن.

خه‌ېلی چه‌مه ۏݖله‌تی پیلله‌ته‌رێن چێ شاگݖرد به‌ېنه، کوره‌ۏیری مݖن به‌رده، هه‌مه‌ې ۏیر نێدارݖم، گݖمون که‌رݖم، دݖۏیس نه‌فه‌ر هه‌نی ۏیشته‌ر بوبون، خه‌ېلی مه‌رده‌ېنه، ته‌نخا چه‌ن نه‌فه‌ر زݖنده په‌س ئامه‌نده‌ېنه کݖ ئه‌ۏونی کݖ ۏیر دارݖم، شݖمه را نوم به‌رݖم:

1-خݖدا بیېامݖرز مݖلا قدرت شیرزاد 2- خݖدا بیېامݖرز جلیل صبوری 3- خݖدا بیېامݖرز حاجی خیرالله بهاری 4- ئه‌ز: یدالله نیک نهاد 5- خݖدا بیېامݖرز حسین آزاد 6- خݖدا بیېامݖرز عینایت لطفی 7- خݖدا بیېامݖرز اله بخش نفیسی 8- خݖدا بیېامݖرز قدرت مصلحت جو 9- خݖدا بیېامݖرز جواد جمالیخواه 10- خݖدا بیېامݖرز مه‌شته نوروز نزهت 11- خݖدا بیېامݖرز مشته کاسگل رستمی 12- خݖدا بیېامݖرز حاجی عزیز آزادوار 13- خݖدا بیېامݖرز حاجی قربون صبوری 14- خݖدا بیېامݖرز یداله بهاری 15- خݖدا بیېامݖرز قنبر محبی 16- خݖدا بیېامݖرز حبیب رادمنش 17- خݖدا بیېامݖرز حسین گنجی مقدم 18- خݖدا بیېامݖرز یداله همتی 19- خݖدا بیېامݖرز نازعلی نوروز پرور 20 - خݖدا بیېامݖرز قسمت لطفی 21- کبلا خواجه خواجوی 22- خݖدا بیېامݖرز مشته علی صفی زاد 23- خݖدا بیېامݖرز مشته خیراله نوروزی 24- خݖدا بیېامݖرز کبلا کاسگل مرزبان پناه 25- خݖدا بیېامݖرز کاظم امیدی 26- خݖدا بیېامݖرز کبلا یحیی کناره گیر 27- خݖدا بیېامݖرز جعفر نوروزپور 28- خݖدا بیېامݖرز حسین یگانه 29- خݖدا بیېامݖرز حاجی دوسی زاد میرزایی 30- خݖدا بیېامݖرز فیض اله بردبار 31- خݖدا بیېامݖرز اجاقعلی مسافر32 - خݖدا بیېامݖرز خانعلی شیرین زاده 33- خݖدا بیېامݖرز یداله زورمند 34- خݖدا بیېامݖرز حجت بهرامی و ......

خݖدا میرتوفیغ و ته‌مونی چێ شاگݖردون بیېامݖرزݖ ئو چه‌ۏون رو شاد بݖکرݖ

رݖۏاېه‌ته که‌ر: چݖمݖن ده‌ده خݖدابیېامݖرز حاجی یدالله نیک نهاد

از : رمضان نیک نهاد

http://kados2.blogfa.com

در خط آوانگار تالشی‌ :
به جای فتحه/a/ ـه ه
به جای کسره/e/ ێـ ێ
به جای واو/v/ ۏ
به جای شوا /ə/ ݖ
به جای یه/y/ ېـ ې

برخی از شیوه نامه آوانویسی تالشی‌:

برای حروف (ت / ط) تنها از حرف (ت) استفاده می‌شود.

برای حروف (ث / س / ص) تنها از حرف (س) استفاده می‌شود.

برای حروف (ذ / ز / ظ / ض) تنها از حرف (ز) استفاده می‌شود.

برای حروف(ق/غ) تنها از حرف (غ) استفاده می‌شود.

برای حروف(ح/هــ) تنها از حرف (هــ) استفاده می‌شود.

برای حروف(ع/ء) در ابتدا و وسط واژه تنها از حرف (ئـ) استفاده می‌شود.

برای حرف ا کوتاه/ شوا/ از/ ݖ / استفاده می‌کنیم.

برای حروف(واو) از حرف (ۏ) استفاده می‌شود.

برای حروف(یه) از حرف (ې) استفاده می‌شود.

درسال 1300هجری قمری مرحوم رمضان فلاحتکار ماکلوانی در سفر زیارتی مشهد با جوانی به نام میر توفیق  آشنا میشودکه این آشنایی منجر به دوستی عمیق و ماند گار  آن دو وارتبا ط بیشتر آنان ومهاجرت  مرحوم میرتوفیق به ماکلوان گردید  ، چون آقامیر توفیق انسانی با سواد وباتقوی ودر علوم قرآنی وعلوم روز وطبابت سنتی تبحر داشت در همان ایام کم اقامت در ماکلوان  خدمات فراوانی را به اهالی رساند   

آن زمان ماکلوان واطرافش تعداد افراد با سواد مجموعا به تعداد انگشتان دست هم نمی رسیدطوری که تعداد باسوادان در ماکلوان به اسماعیل زارع وجا نه فلاحتکار در گسکره کاسی میرزایی در شولم مشدی آزادو...محدود میشد مرحوم میر توفیق در ماکلوان در خانه دوستش مرحوم رمضان به مدت 1سال شروع به آموزش بی سوادان وطبابت نمود وبه تدریج آواز ه علم وفضلش به همه روستا ها رسید ودر سالی دیگر بنا به دعوت اهالی دانش دوست روستای گسکره ،مکتبخانه او به مسجد جامع گسکره انتقال یافت .مسجد گسکره به پایگاه مرکزی عبادی وعلمی منطقه تبدیل گشت . و استاد 1سال تما م وقت درمسجد اقامت نمود سال بعد با دختر مرحوم میوعلی آزردخت گسکریی ازدواج کرد ودر نزدیک مسجد به همت اهالی خانه ای ساخت که در واقع مکتب خانه ومرکز در مان اهالی ماسوله رود خان شد ، حاصل ازدواجش فرزندی بود که متاسفانه فرزند ومادرش در جوانی براثر بیماری سخت از دنیا رفتند و استاد را مصمم نمود تا بقیه عمرش را صرف یادگیری علوم و آموزش آن به جوانان منطقه کند .

آقا میر توفیق درطول زندگی خود دیگر ازدواج نکرد وزندگی خود را سراسر صرف آموزش در مکتب وطبابت سنتی وترویج دین نمود ودر ایام محرم وصفر واعظ مسجد گسکره بود چون درآن ایام بخش بزرگی از مرد م نیمی از بهار وتابستان را درییلاقات سپری می کردند در ییلاق مرکزی گردسایه خانه ای ساخت وهمانجا را به مکتبخانه ودر مانگاه  تبدیل نمود .تا اهالی از درس ودرمان محروم نشوند .
بی بی فاطمه سیاحتگر که از زنان بزرگوار  و متقی وبسیار خوشنام ماکلوان است وایشان هم دهها سال پیش فوت نمودند  ونوه ایشان بودن ، همیشه برایم از بزرگترین افتخاراتم است ،نقل کردند ،که در عمرم کسی را به چشم پاکی میر توفیق ندیدم ومیر توفیق  نزدزنان از جایگاه قدیسه ای و اعتماد فراوان برخوردار بودند.و هرگز از بیمارش طلب پول نمیکرد ومگر آنکه  بیمارش بهبود بافته باشد .
 اهالی محل وروستای های همجوار گسکره -ماکلوان شولم -کلرم -کنده سر وآبرود -کوچه چال وکاس سرا وزیده و در مجموع قسمت بزرگی از بخش سردار جنگل امروزی فومن ازنظرپایه  علم آموزی  مدیون آن سید والا مقام هستند که درطول نزدیک به 40سال در گسترش علم وتبدیل گسکره به قطب علمی وعبادی  نقش بسزایی داشت  شایسته بود که اهالی گسکره بیشتر قدر شناس آن مرد بزرگوار میشدند  و تندیس این شخص بزرگ را یا حداقل مدرسه ای  یا کوچه ای را به نامش میکردند، متاسفانه بچه های امروز گسکره وحومه غالبا حتی نام این شخص بزرگ را نشنیده اند واز خدمات فراوانش به اجدادشان بی خبرند .
از : رمضان نیک نهاد کپی با ذکر منبع بلا مانع است