زنده یاد قسمت خانی در سال ۱۳۲۳ در روستای اسطلخ زیر شاندرمن به دنیا آمد.وی از بزرگان موسیقی آوازی تالش بود که هنر خود را در جوانی از اساتیدی چون شرفی و روحان قاسمی آموخت و بر اثر نشست و برخاست با این بزرگان به شیوه‌های آوازی تالش و دستون خوانی اشراف پیدا کرد.قسمت خانی؛ خنیاگر ‌و آوازه‌خوان منطقه تالش تا پیش از پیروزی انقلاب اسلامی به عنوان خواننده ترانه‌ها و نغمه‌های منطقه خود شهرت داشت. اما پس از انقلاب و اولین بار جهانگیر نصری اشرفی که از پژوهشگران خوب کشورمان است از صدای قسمت خانی در ضبط مجموعه ای با همکاری انجمن موسیقی ایران استفاده کرد و او را به جامعه موسیقی معرفی کرد و مجموعه‌ای از آوازهای او در آلبومی از سوی انجمن موسیقی ایران انتشار یافت. علاوه بر آن نیز مجموعه دیگری از صدای قسمت خانی با همت یک پژوهشگر جوان به نام آرمین فریدی منتشر گشت. سپس در مجموعه برنامه‌های جشنواره موسیقی فجر و به خصوص جشنواره موسیقی نواحی کرمان به جامعه هنری بیشتر شناسانده شد.

موسیقی تالش، قدمتی دیرینه و اصالتی کهن دارد.این موسیقی با تاریخ تالش همزاد بوده و ریشه در باورهای عامیانه و یا اعتقادات مذهبی تالشان دارد.اما آنچه که به این موسیقی ، زیبایی و حلاوت می بخشد ، صدایی است که آن را می خواند و اگر آن صدا ، تُنِ سنتی و عامیانه داشته باشد، به زیبایی اجرا منجر می شود. صدایی که در استاد قسمت خانی وجود داشت و اینکه موسیقی تالش در سینه های او عاشقانه می تپید ،سبب می شد که شنیدن نغمه های تالش به شنونده شور و حال وصف ناپذیری بدهد. استاد قسمت خانی را می توان عصاره موسیقی اصیل تالش در حوزه آوازی دانست.
استاد هم موسیقی مهجور شبانی تالش را با ناله‌ی لَلَه (نی هفت‌بند تالشی) به سوزناک‌ترین شکل به اجرا می‌گذاشت و خِلِه (از تزئیناتِ آواز تالش که به هنگام وجد از آواز سر داده شده خوانده می‌شد) می‌کرد، هم به فنون آوازی شاندرمنی و ماسالی مسلط بود و هم میراث‌دار لالایی‌ها، نوررو‌خوانی‌ها و وَیَه‌خوانی‌ها (عروسی‌خوانی) در منطقه‌ی تالش بود. ‌او همچنین در اجرای صحیح دستون‌ها و آگاهی از کلیه مقامات و ریزمقامات تالشی نمونه بود.
جایگاه او در آوازهای تالشی در حدی بود که هر کس قصد یادگیری و یا پژوهش در زمینه آوازهای تالشی را داشت حتما گذرش به استاد قسمت خانی می‌افتاد.
وی به همت موسیقی‌شناسان قومی چون آرمین فریدی، هوشنگ جاوید و محمد‌رضا درویشی در‌ جشنواره‌های متعددی در داخل و خارج ایران همچون اوکراین، اتریش، اسپانیا، سوئد و… شرکت کرد
از استاد آثار متعددی منتشر شده که شاید معروف‌ترین‌شان آلبوم «موسیقی مراسم شادمانی و رقص تالشی» است که زمستان ۱۳۸۶ توسط انتشارات ماهور منتشر شد.
آواز‌های قسمت خانی در دو آلبوم ارزشمند «هواهای تالشی» و «موسیقی تالش» که به کوشش موسیقی‌دان تالشی، آرمین فریدی در سال ۱۳۸۴ توسط ماهور منتشر شد ،نمود بیشتری دارد. او در این دو آلبوم فنون آوازی‌ از مناطق مختلفی از تالش را به اجرا گذاشته است.
در «لالایی» آخرین اثر منتشر شده از حسین حمیدی، موسیقی شناس قومی مطرحی که معمولاً در آثار خود کلاژی از آواها و صداهای موسیقی محلی ایران را ارائه می‌دهد به اثری با همکاری استاد قسمت خانی بر‌می‌خوریم که در آن یکی از لالایی‌های تالشی توسط او اجرا شده است.
در سال‌های اخیر عمر استاد به همت آرمین فریدی اتفاقی که معمولاً در موسیقی بومی ـ محلی ایران نمی‌افتد برای قسمت خانی افتاد و با همکاری حوزه هنری گیلان دو آلبوم تصویری با عناوین «دویَر آویَر» و «آفتاو پِرمه» از او ضبط و منتشر گردید. در این دو آلبوم، آرمین فریدی نوازندگی ساز تمبوره که خود احیاگر آن در منطقه‌ی تالش بوده را بر‌عهده دارد.
اما جدا از تمام آثار منتشر‌شده از این پیر آواز تالش به طور قطع مهمترین میراث به جا مانده از او مستند وریته‌ و آماتوری یک‌ ساعته‌ای است که از وی در یوتیوب موجود است. مستندی که کارکردش برای موسیقی بومی ـ محلی ایران و مخاطب آن پر کردن شکافی است که همواره میان شنیدن آثار ضبط شده با روح جاری در جغرافیا، فرهنگ و سبک زندگی هنرمند بومی فاصله‌ای پر نشدنی می‌اندازد. این تصاویر نمایش‌دهنده‌ی تمام آن عناصری است که روح موسیقی تالش را می‌سازند. مشاهده‌ی بخش مهمی از زندگی استاد قسمت خانی آوازه‌خوان در این مستند که شبانی می‌کند و گله را در میان بارش برف از جنگل عبور می‌دهد و دقیقه به دقیقه با همراهی ناله‌ی نی برای رمه‌ها‌یش آواز می‌خواند بزرگ‌ترین میراثی است که از او و موسیقی بکر تالش برای ما به جا مانده است.
قسمت خانی در بیمارستان؛مهر 1392
وضعیت بیماری من شرایط مشخصی ندارد و تورم و کبودی دست و پاهای من با آزمایشاتی که پزشکان در بیمارستان طاهری انجام داده‌اند، پزشکان هنوز به طور مشخص زمان بازگشت من به منزل را مشخص نکرده‌اند و این کبودی دست‌های من باعث نگرانی شده که هنوز به شکل خودش باقی است. دکتر طاهری پزشک معالجم در بیمارستان تالش لطف کرده‌اند و نیمی از هزینه بیمارستان را برای درمان من تقبل کرده‌اند. داروی درمانی من از داروهای نایاب است که در این مدت زحمت تهیه آن بر عهده «آرمین فریدی» عزیز بوده و این جوان در طول این مدت زحمت‌های بسیاری برای من کشیده است. الان فقط تزریق این دارو است که مرا تا حدودی به ‌هوش نگه داشته است.
در حال حاضر آقای فریدی تنها کسی است که کنار من ایستاده. آرمین فریدی بعد از خدا مثل یک پسر عزیز از من مراقبت می‌کند.
حاضرم با همین صدای رنجوری که برایم باقی مانده همچنان برای مردم بخوانم. من هیچ‌ چیز از این دنیا نخواسته‌ام و نمی‌خواهم اما باور کنید درد این بیماری رنجی تحمل‌ناپذیر را به وجودم چسبانده که تحملش برای پیرمردی مثل من سخت و غیرممکن است. دوستان هم هرچه در توان داشتند، انجام دادند. مشکلات مالی در این شرایطی که دارم، بسیار وحشتناک است.آرمین فریدی هم تا توانسته، برای من هزینه کرده. اگر روزنامه وزین فرهیختگان آن صفحه خوب را در ارتباط با من منتشر نمی‌کرد، شاید از خانه موسیقی امروز کسی به من زنگ نمی‌زد. می‌خواستم از تمام بچه‌های خودم در این روزنامه تشکر کنم و اگر حالم خوب شود، یک روز می‌آیم و برای همه شما آنجا آواز می‌خوانم. اگر الان می‌خندم، به خاطر اینکه خانواده‌ام اندوهگین نباشند است.
افتخارات:
قرار گرفتن در حلقه ی ۳۶ استاد برتر موسیقی نواحی ایران – کرمان در سال ۱۳۸۳
حضور در جشنواره موسیقی فجر ۱۳۸۵
اجرا در جشنواره « آواهای روحانی زمین » فرانسه ۱۳۸۶ و کسب دیپلم افخار
کسب مقام اول آواز نواحی ایران – جشنواره سراج خراسان ۱۳۸۷
اجرا در جشنواره بزرگ فرهنگ ایران – بلاروس – ۱۳۹۰ و انتخاب به عنوان پير پيشکسوت موسيقي
آثار :
آلبوم‌های تصویری: دویر آویر و آفتاو پرمه ۱۳۹۱
آلبوم « مشن مشن »
آلبوم موسیقی مراسم شادمانی و رقص تالشی
آلبوم موسیقی تالش
آلبوم هواهای تالشی
مستند وریته‌
آرمین فریدی دوست نازنین قسمت در وصفش چنین میگوید :
قسمت خانی مردی که امروز در بستر بیماریست و اگر به او توجه شود سالها زنده می ماند و اگر نه ،می میرد کیست؟
استاد قسمت خانی بی شک یکی از برجسته ترین اوازه خوانان منطقه تالش است که اوازه هنر از جان برآمده اش نه تنها از دیرباز در تالش بلکه در جشنواره های سراسری ایران و در دهه ی اخیر در اقصا نقاط آسیا و اروپا پیچیده است.
قسمت خانی برای 3 نسل راوی دردها وشادی های قوم تالش بوده چنان که پیران کهنسال تالش؛ قسمت نوجوان را به یاد می آورند که با صدای پر شورش غوغایی در بهترین روزهای زندگی شان به پا کرده است و امروز هم جوانان شیدای موسیقی و فرهنگ تالش با افتخار در عروسی هایشان می خواهند یادگاری از استاد قسمت خانی داشته باشند و صدای جاوید استاد خانی رشته پیوندی بوده که هویت قوم تالش را از گذشته تا حال پیوند داده است.
به غیر از اجراهای بی وقفه استاد خانی در مراسم شادمانی و سوگ تالشان این راوی صمیمی و کم نظیر تالش اجراهای بسیاری در سالهای بعد از انقلاب در جشنواره های موسیقی نواحی ایران داشته است که می توان از جشنواره های معتبر فجر؛ کرمان؛ذکر و ذاکرین و سراج خراسان یاد کرد.
نام استاد خانی در سال 83 در جمع 36 استاد برتر موسیقی نواحی ایران در کرمان بر لوح برنزی ویژه حک شد.و چند سال بعد در جشنواره سراج مقام نخست آواز نواحی ایران را به دست آورد.استاد خانی در بهار سال 85 در جشنواره آواهای روحانی زمین در کشور فرانسه شرکت کرد و اجراهایش در پاریس و لیون با استقبال روبرو شد. در سال 1390 استاد خانی در جشنواره بزرگ فرهنگ ایران در مینسک پایتخت کشور بلاروس به عنوان پیر پیشکسوت انتخاب و از او تجلیل شد.صدای استاد خانی در قلب و روح تالشان؛ در نوارهای قدیمی در خانه های خاطرات قوم تالش ؛ در مجموعه های پژوهشی؛ ثبت شده است. دو اثر دویر آویر و آفتاو پرمه که در خلال اجراهای استاد خانی در بلاروس و نیز زادگاهش سرزمین تالش ضبط شده اند نیز یادگارهای مهربان این پیر موسیقی تالش است.قسمت خانی هم در موسیقی هم در زندگی یک انسان چند وجهی است.خواندن در مراسم شادمانی تالشان یکی از جنبه های اجرایی قسمت خانی است در روزهای ایام محرم و صفر اگر به دنبال قسمت بگردید او را در مسجد محل خواهید یافت که در دستگاه چهارگاه واقعه کربلا را روایت می کند. در روزهای نزدیک عید نوروز قسمت نوروزی خوان تالشان است و درهنگام کار مزرعه آواهای امان لیله مزارع را زمزمه می کند.اگراغراق نباشد زنان تالش هم ترجیح می دهند فرزندانشان با لالایی قسمت به خواب رود.قسمت دیگر با رویا ها و خاطره های قوم تالش پیوندی ناگسستنی دارد.غیر از فرزندانی که در روز ششم زاده شدنشان(مراسم ششه شو)مست صدای قسمت خانی شده اند به طرزی افسانه ای پیرمردها و پیرزنانی را می بینی که از عروسی خاطره انگیزشان با صدای قسمت داستانها نقل می کنند و این سوال همیشه بی جواب است که قسمت واقعا چند سال دارد؟ سبک آوازی ای که او می خواند به قدری بین مردم جا دارد که واژه های جان قسمت جان یا جان برا (جان برادر جان)که تالشها برای تشویق خواننده و ابراز احساسات بر زبان می آورند را گاهی در موقعیت جالبی می توان شنید زمانی که کس دیگری آواز تالشی می خواند ولی شنونده اش ناخودگاه می گوید جان قسمت جان!
قسمت زمانی که کابلها و آنتنهای تکنولوژی به تالش نرسیده بود یک رادیو تلوزیون به تمام معنا بود برای تالشان.
اما با این همه موسیقی تنها یکی از جنبه هایی قسمت خانی است.
قسمت کشاورز است،قسمت یک تردست است.قسمت یک بازیگر است،قسمت یک طبیب است و در نهان دستی در طبابتی روحانی و جسمانی سنتی دارد و اینها همه به یک دلیل رازآمیز درون قسمت گرد هم آمده اند؛ در پهنه ایران زمین در نواحی مختلف با افرادی به نام خلیفه،بخشی و عاشق مواجه هستیم.مثلا در جنوب ایران خلیفه با موسیقی مراسم آیینی درمانی اجرا می کنند و با اجرای مراسم زار باد جن را از بدن بیمار خارج می کنند. یا در خراسان بخشی ها که اغلب انسان های عارف مسلکی هستند در مراسم مختلف نقل های عارفانه و عاشقانه را روایت می کنند و درآذربایجان و تالش واژه عاشق چنین باری را دارد که به تعبیری بازمانده همان واژه اشک یا اشو به معنای مرد مقدس است. اگر بیشتر به دوران کهن بازگردیم به قبیله های انسانی می رسیم که در آنها شمن چنین نقشی را دارد.
عاشق قسمت آخرین آشق تالش است که به طور مستتر این نقش ها را درون خود حفظ کرده است ؛ آری قسمت بازیگوش که با بچه ها بچه می شود با خردمندان خردمند برای اهالی مذهب ،مرثیه خوان و در مراسم شادمانی گرداننده مراسم، یک شمن است که در این قرن پر سر و صدا در میان قبیله ای گسیخته و مسخ شده آواهای کهن را در سینه دارد.
عاقبت درروز یکشنبه ۲۶ آبان سال ۱۳۹۲ پس از یک دوره طولانی بیماری در روستای «سکام» از توابع رضوانشهر درگذشت.پیکرش در رضوانشهر به خاک سپرده شد.روحش شاد ویادش گرامی
گردآوری از : رمضان نیک نهاد