غار خون در روستاي زيباي فوشه فومن

از ديگر آثار و جاذبه​ هاي گردشگري و تاريخي شهر فومن، روستاي زيباي فوشه در فاصله 23 کيلومتري شهر فومن است که غاري جالب و ديدني با قدمت بيش از هزار سال در آن است که در نزديکي قلعه تاريخي رودخان واقع شده است. نام اين غار تاريخي خون​فوشه است که در کمرکش کوه و در منطقه​اي جنگلي واقع شده است. وقتي که به سمت قلعه رودخان مي​رويد در ادامه مسيرتان تابلويي زيبا را مشاهده مي​کنيد که شما را به سمت روستاي فوشه راهنمايي مي کند. روستايي که در دل کوه و جنگل روي لوحي از طبيعت بکر به زيبايي تمام نقاشي شده است و از برگ​ هاي زرين گردشگري منطقه به شمار مي​آيد. اين روستا در جنوب غربي شهر فومن واقع شده است که در ارتفاعات همچون نوري در دل رنگ هاي طبيعت مي​درخشد. بافت ساختمان هاي روستا قديمي و سنتي است و خانه هاي آن با فاصله از هم و در سينه​کش کوه ساخته شده​اند و در ميان روستا رودي زيبا روان است که زيبايي روستا را دوچندان کرده است.

پوشش گياهي و جنگلي و مزارع چاي در دامنه ارتفاعات در طبيعت قشنگ روستا و همچنين شکل ساخت آن که در کنار دره و کوه است باعث شده سالانه گردشگران و طبيعت​دوستان زيادي به اين منطقه سفر کنند. شما هم اگر يک بار به اين منطقه سفر کنيد مطمئن باشيد که مشتري هر ساله فوشه خواهيد شد. درآمد و شغل مردم مهربان و زحمتکش روستا از طريق کشت چاي، کشاورزي، دامداري،     برنج​کاري و پرورش کرم​ابريشم است. فوشه در اطراف خود مناطق بسيار زيبا و ديدني​ دارد که هر کدام از اين مناطق جاذبه​ هاي زيبايي خاص خودش را دارد که بسيار ديدني است.

در ميان مناطق گردشگري فوشه که در کناره رودخانه و جنگل گسترده است به نام هاي دريالات، شهرگاه، کله ماسون و… نام غاري به چشم مي​خورد که همان طور که در اول مطلب اشاره شد برگي از سند تاريخ را به نام خود ثبت کرده است. نام اين غار از نام روستا گرفته شده با پيشوند «خون» که در زبان محلي به چشمه گفته مي​شود و اين نام را به علت وجود چشمه در کنار غار بر آن نهاده​اند. اين غار همانند غار هاي ديگر در سراسر کشورمان از اهميت تاريخي و زمين​شناسي برخوردار است. براي دست​يافتن به اين غار بايد مسيري در حدود 4ساعت را کوهپيمايي کنيد. اين مسير به قدري زيبا و سرسبز است که از ديدن آن نهايت لذت را مي​بريد. تا رسيدن به غار مي​توانيد در فضا هاي زيبايي که در مسير از آنها عبور مي​​کنيد اتراق کنيد و ضمن استراحت از جاذبه​ هاي بکر طبيعي نهايت لذت را ببريد.
     غار فوشه با شيبي نسبتاً تند و طول زياد داراي چهار دهانه ورودي با دالان ها و دهليز هاي زيبايي است که چشم هاي بازديدکنندگان را خيره مي کند.
     توصيه مي​کنيم که اگر به اين منطقه رفتيد حتماً باک بنزين ماشين خود را پر کنيد، ​چون در اين منطقه از جايگاه پمپ​بنزين خبري نبود يا شايد ما نديديم. پس شما احتياط را از دست ندهيد و قبل از سفر به فوشه و بازديد از غار خون فوشه باک ماشين​تان را پر از بنزين کنيد.

غار خون فوشه

این غار در ارتفاع 930 متری رشته کوه تالش در جنوب غربی روستای فوشه در مجاورت قلعه رودخان فومن قرار گرفته است و از طرف جنوب به ارتفاعات برنا و لاسه پشت و تیکاو و از طرف شرق به ارتفاعات مته خوانی و از غرب به ارتفاعات دزدبن منتهی می شود. این غار به دلیل اینکه در منطقه جنگلی به نام خون (محل جاری شدن چشمه به زبان تالشی) قرار گرفته غار خون نامگذاری شده است.

 دهانه غار به سمت شرق می‌باشد که ارتفاع دهانه 2 متر و 20 سانت و عرض آن 2 متر و 80 سانت می‌باشد جهت غار شرقی غربی است و در ابتدا ی ورودی غار یک شیب ملایم به سمت داخل غار وجود دارد که در این مسیر آثار هوازدگی فیزیکی و شیمیایی شامل خرد شدن سنگها به صورت واریزه یا تالوس و رنگ خاکه قرمز رنگ به خوبی دیده می‌شود و بعد از 10 متر یک سنگ تخریبی در مدخل ورودی قرار گرفته که بایستی تا طول یک متر بصورت سینه خیز وارد غار شد. غار از نوع ریزشی است،

با بهره گیری از روزنامه ایران

گردآوری از رمضان نیک نهاد

http://kados2.blogfa.com

قلعه رودخان (معرفی قلعه رودخان )

قلعه رودخان Roudkhaan Castle 

قلعه رودخان یا قَلَه روخون  نام قلعه‌ای تاریخی در ۲۰ کیلومتری جنوب غربی شهر فومن در استان گیلان است. زبان مردم روستای قلعه رودخان تالشی است برخی از کارشناسان، ساخت قلعه را در دوران ساسانیان دانسته‌اند. این قلعه با 6/2 هکتار مساحت بر فراز ارتفاعات روستای رودخان قرار دارد. دیوار قلعه ۱۵۰۰ متر طول دارد و در آن ۶۵ برج و بارو قرار گرفته شده‌است.
این بنا به وسیله سنگ و آجر ساخته شده و در بخش های آسیب پذیر و نقاط حساس، سنگ با ملات ساروج به کار رفته، اما در مسیر اطاق ها، برج ها و سقف های گنبدی شکل از آجر، گچ و ملات ساروج استفاده شده است. ارتفاع دیوارها متفاوت و از 3 تا 10 متر متغیر است و در نقاط نفوذ پذیر قلعه، دیوارها و باروها قطور و ارتفاع بیشتری دارند.انتخاب مکان مناسب، بهره گیری از مصالح مقاوم، استفاده از شیوه های مختلف معماری و ایجاد اشکال هندسی متنوع، عظمت خاصی به این مجموعه داده است. فرم کلی قلعه نامنظم است و از دو بخش شرقی و غربی تشکیل شده است.
در دورهٔ سلجوقیان این قلعه تجدید بنا شده و از پایگاه‌های مبارزاتی اسماعیلیان بوده‌است. بر روی سردر ورودی آن درج شده‌است که این قلعه در سال ۹۱۸ تا ۹۲۱ هجری قمری برای سلطان حسام‌الدین امیردباج بن امیر علاء‌الدین اسحق تجدید بنا شده‌است. این کتیبه در موزهٔ گنجینهٔ رشت نگهداری می‌شود.این قلعه در ارتفاعی بین ۶۶۵ تا ۷۱۵ متر از سطح دریا واقع شده‌است و در کنار آن رودخانه‌ای با همین نام جاری است.

 

قلعه رودخان از نظر زمین شناسی در منطقه ای بنا شده است که تقسیم بندی زمین شناسی به مجموعه گشت شهرت دارد و طبق بررسیهای اشتوکلین شامل دو فاز دگرگونی است. اولی مربوط به پرکامبرین-پالئوزوئیک با شدت دگرگونی بالا است و دیگری به زمان مزوزوئیک و با شدت دگرگونی پایین مطلق است. با توجه به گزارشهای زمین شناسی احتمال وجود ذخایر آهن در این منطقه بالا است. از جمله شواهدی برای فعالیت معدن کاری باستانی در این منطقه گزارش شده است.از جمله آنها پس مانده های ذوب در این منطقه است.
قلعه اي به وسعت تاريخ
قلعه رودخان ميراث مهمي است از دژهاي نظامي حكومتي در گيلان. اين قلعه مهم تاريخي كه مدت ها مركز فرمانروايان گيلان بوده است، از بزرگترين و باعظمت ترين دژهاي نظامي گيلان و حتي ايران محسوب مي شود. قلعه رودخان در فاصله ۲۰ كيلومتري جنوب غربي فومن واقع شده است. مساحت قلعه بالغ بر ۵۰ هزار مترمربع و در ارتفاعي بيش از ۶۰۰ متر در بلندترين نقطه كوه واقع شده است. برخي از كارشناسان، بنياد قلعه را به دوره ساسانيان نسبت داده اند. اين قلعه در زمان سلجوقيان تجديدبنا شده و از پايگاه هاي مبارزاتي اسماعيليان به شمار مي رفته است. براي رسيدن به قلعه بعد از عبور از شهر فومن و گذشتن از روستاهاي گشت، كردمحله، سياه كش، شمس تالان، گوران پس، هولس كام، سيدآباد و قلعه رودخان به روستاي حيدرآلات مي رسيم كه از اين روستا تا محل قلعه حدود ۵ كيلومتر فاصله است. در حال حاضر بيشتر مساحت آن در قالب طرح پارك جنگلي، سنگ چين و شن ريزي شده است.
براي نخستين بار در سال ۱۸۳۰ ميلادي آلكساندر شودزكو خچكو محقق لهستاني الاصل هنگام تحقيق در گيلان متوجه اين قلعه شد و در يادداشت هاي خود موقعيت اين بنا را به ثبت رساند. او درباره قلعه رودخان مي نويسد: «دژي است بر بالاي كوهي در قسمت علياي رودخانه اي به همين نام، بام آن سنگي است و طرفين ورودي داراي دو برج دفاعي مستحكم است و بر كتيبه سردر ورودي آن حك شده است كه اين قلعه براي نخستين بار در سال ۹۱۸ تا ۹۲۱ هـ.ق براي سلطان حسام الدين اميردباج بن امير علاءالدين اسحق تجديد بنا شده است. كتيبه اي كه متعلق به اين قلعه است هم اكنون در گنجينه رشت نگهداري مي شود.

 

قلعه رودخان از دو بخش ارگ (محل زندگي حاكم و حرمسراي وي) و قورخانه (محل فعاليت هاي نظامي وزندگي سربازان) تشكيل شده است. ارگ در قسمت غربي اين بنا در دو طبقه واقع شده و جنس آن از آجر است. قراول خانه ها در قسمت شرقي در دو طبقه با نورگيرها و روزنه هاي متعدد بر اطراف مسلط است. چشمه اي نيز ميان قلعه و گودترين محل آن وجود دارد. بخش شرقي قلعه شامل:دوازده ورودي، زندان، در اضطراري، حمام و آبريزگاه.
بخش غربي دوازده ورودي دارد، چشمه، حوض آب انبار، سردخانه حمام، آبريزگاه شاه نشين و چند واحد مسكوني كه با برج و بارو محصور شده اند، ديگر بناهاي اين بخش را تشكيل مي دهند. ۴۰ برج ديده باني دور تا دور قلعه را احاطه كرده كه اتاق هاي هشت ضلعي آن با طاق هاي گنبدي پوشانده شده است. دور تا دور ديوارها و برج ها روزنه هايي شيب دار ديده مي شود كه براي ريختن مواد مذاب و تيراندازي تعبيه شده اند.
لازم به ذكر است كه در طول تاريخ قلعه، هيچ گاه دشمن به آن نفوذ نكرده و نتوانسته است آن را فتح كند.
طبيعت منطقه رودخاناز روستاي قلعه رودخان تا خود قلعه طبيعت بسيار زيبا و چشم اندازهاي زيادي وجود دارد كه توجه هر بيننده اي را به خود جلب مي كند. رفت و آمد با وسيله نقليه تا فاصله يك و نيم كيلومتري قلعه رودخان امكان دارد. در مسير صعود به قلعه، درختاني با قدمت زياد، به سمت آسمان سربرافراشته اند و نور از لابه لاي شاخه هاي اين درختان به پايين مي ريزد.
قلعه ۶۶۵ تا ۷۱۵ متر از سطح دريا ارتفاع دارد. در سمت راست قلعه، رودخانه اي به همين نام قرار دارد كه از ارتفاعات سرچشمه گرفته و آب آن از جنوب به شمال در جريان است.

 

رطوبت بيش از حد هوا باعث رويش گياهان در لابه لاي ديواره هاي قلعه و پوسيدگي آنها شده است.با اين حال در مقايسه با قلعه هاي ديگر رودخان سالم مانده است.حوادث طبيعي و دستبردهاي انساني هرچند كه آسيب هاي زيادي به اين پيكره عظيم وارد كرده اند ولي از عظمت و بزرگي آن كاسته نشده است.
موقعیت جغرافیایی قلعه عظیم رودخان یکی از باشکوه ترین بناهای تاریخی گیلان زمین است، این دژ بر فراز کوهی در 25 کیلومتری جنوب غرب شهر فومن، در محدوده دهستان گوراب پس، از توابع بخش مرکزی شهرستان فومن قرار دارد. ارتفاع قلعه از سطح دریاهای آزاد بین 655 تا 715 متر است که در خط الرأس یکی از ارتفاعات منطقه با نام محلی “قلعه ژیه” واقع شده است. در جهت شمال غرب قلعه، رودخانه ای به همین نام جاری است که از ارتفاعات پشت کوه و ماسوله داغ تالش – حد فاصل استان گیلان و زنجان – سرچشمه می گیرد.
دکتر منوچهر ستوده در جلد یک کتاب”از آستارا تا استرآباد” نوشته شده، ارتفاع قلعه از شهر رشت 680 متر است، در جهت شمالی قلعه، رودخانه ای به نام قلعه رودخان وجود دارد که با اندک باران، آب آن دو برابر می شود؛ به طوری که آب نسبتاً زیاد این رودخانه در گذشته مانع حرکت سربازانی بوده که به طرف این قلعه می رفته اند.
جنگل های انبوه قدیمی نیز مانع دیگری برای حرکت مردان جنگی بوده است، به همین خاطر این دژ در دوران آبادانی ممتد خود کمتر مورد حمله متجاوزین قرار گرفته است.
گردشگران و علاقمندان به دیدن قلعه، بعد از شهر فومن جاده آسفالته مسیر قلعه را در جهت جنوب طی می نمایند. پس از عبور از روستاهای گشت، کرد محله، گشت رودخان، سیه کش، گوراب پس، ملسکام، سعید آباد و قلعه رودخان به روستای حیدرآلات می رسند و پس از گذر از میان این روستا، جاده را تا اراضی پارک جنگلی قلعه رودخان می پیمایند و بالاخره مسیر 5/1 کیلومتری صعود تا قلعه را با پای پیاده و از طریق پله های احداث شده طی می کنند.

 

از آنجا که این قلعه تاریخی، در کنار رودخانه ای بنا شده به قلعه رودخان معروف است. کلمه رودخان مخفف رودخانه و قلعه رودخان، یعنی قلعه ای که در نزدیکی رودخانه است. این قلعه در ادوار تاریخی به نام های قلعه “هزار پله”، “حسامی”و “سکسار” نیز نامیده شده است.
در فرهنگ تاریخ و جغرافیای شهرستان های ایران، تألیف عبدالرفیع حقیقت رفیع نیز آمده است، «روستای قلعه رودخان، قلعه ای قدیمی دارد که به نام سکسار معروف است، در جنوب آبادی و روی قله کوه بنا گردیده است».

پیشینه تاریخی قلعه رودخان
با اینکه قلعه رودخان، مدت ها تخت سلطنت و مرکز حکمرانی حکام گیلانی بیه پس بوده، در متون تاریخی و جغرافیایی گیلان تا قبل از قرن دهم هجری نامی از این قلعه به میان نیامده است. تنها عبدالفتاح فومنی در کتاب تاریخ گیلان (ص183) یک بار از کوه قلعه رودخان یاد می کند و می نویسد : «امیره شاهرخ و کامیاب، پسران امیره سالار و بنی اعمام حسین خان بودند که به دستور حسن خان کهدمی در کوه قلعه رودخان کشته شدند».
سلاطین اسحاقوند که از سال 550 تا 1002 ه – ق بر قسمت اعظم این مناطق حکمرانی داشته و نسبت خود را به اشکانیان می رساندند، از این قلعه با توجه به موقعیت دفاعی ممتاز و سوق الجیشی آن، به عنوان مقر فرمانروایی خود استفاده کرده و به دفعات در تجدید بنا و مرمت آن همت گماشته اند، به طوری که این قلعه در فاصله سال های 918تا 921 ه – ق به دستور سلطان حسام الدین امیر دباج بن امیر علاء الدین اسحاقی مرمت گردیده و از آن زمان به بعد، به نام “قلعه حسامی” نیز معروف شده است.
هدایت خان حاکم فومن، در سال 1175 ه- ق در زمان قیامش علیه کریم خان زند به تعمیر قلعه رودخان پرداخت و با تجهیز آن به توپ های جنگی، آن را برای دفاع از خود آماده نمود.
دکتر منوچهر ستوده در جلد یک کتاب “از آستارا تا استرآباد” قلعه رودخان را سومین بنا از بناهای عجیب هفتگانه گیلان معرفی کرده و می گوید:
«من تاکنون دژی به عظمت و استحکام قلعه رودخان ندیده ام. تنها دژی که می تواند برابر همان قلعه باشد، قلعه اصطخر فارس است. دژهای خراسان و الموت رودبار و طارم زنجان در مقابل این دژ، بسیار کوچک و ناچیزند و شاید مساحت 10 یا 12 دژ، مساوی اراضی قلعه رودخان باشد».
شایان ذکر است اولین بار خود زکو Chozeko (خچکو) محقق روسی لهستانی الاصل که در سال 1830 میلادی در گیلان مشغول بررسی بود، متوجه این قلعه شده و می نویسد: «قلعه رودخان دژی است بر بالای کوهی در قسمت علیای رودخانه ای به همین نام، باروی آن از سنگ و آجر است و در طرفین در ورودی دو برج دفاعی مستحکم وجود دارد».
صرف نظر از اندک منابع مکتوب موجود در این زمینه، با توجه به سالیابی انجام شده توسط پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار فرهنگی، تاریخی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری کشور با روش ترمولومیناس، قدمت این قلعه به دوره سلجوقی بر می گردد. البته تمامی این قلعه بزرگ در یک زمان ساخته نشده است بلکه در دوره های بعدی مرمت و بازسازی هایی روی آن، صورت گرفته است.
بخش غربی :

شامل دروازه ورودی، چشمه، حوض، آب انبار و سردخانه، حمام، آب ریزگاه، شاه نشین و تعدادی واحد مسکونی که به وسیله برج و باروهایی محصور شده اند.قلعه کلاً دارای دو ارگ و شانزده قراول خانه است؛ ارگ یا شاه قلعه در دو طبقه و از آجر ساخته شده، قراول خانه ها، به صورت دو طبقه با نورگیرها و روزنه های متعدد مسلط بر محیط اطراف است. در ورودی یا دروازه قلعه، شمالی است و در دو طرف آن دو برج توپر بسیار عظیم ساخته شده است که در گذشته بر بالای آن کتیبه ای نصب شده بود، این کتیبه در حال حاضر در موزه رشت نگهداری می شود.
قبلاً چشمه آبی که منبع اصلی آب قلعه بود، در محوطه قلعه دیده می شد و معروف است که این آب را با گنگ (= تنبوشه) از ییلاق زرد خونی آورده اند. این چشمه پس از زلزله سال 1369 گیلان خشک شده بود که به وسیله سازمان میراث فرهنگی و گردشگری گیلان احیاء شده است.
بخش شرقی: مساحت بخش شرقی کمتر از بخش غربی است، بناهای موجود در آن بیشتر جنبه نظامی داشته و شامل دروازه ورودی جداگانه با دو برج بزرگ، زندان، تعدادی واحد مسکونی و در اضطراری (دزد در) است.
در دیوار شمالی و جنوبی قلعه و در فواصل نامنظم، برج هایی است که بالای آنها اطاق های هشت ضلعی، از آجر ساخته شده (دیوارهای قلعه، شصت و پنج برج نگهبانی دارد) و در دیوارها، منافذ و ترکش هایی برای دیده بانی و برای ریختن مواد مذاب و تیر اندازی، تعبیه شده است. از وجوه جالب توجه در معماری قلعه رودخان، کاربرد طاق های جناغی و انواع مختلف آن و نیز طرح های آجر کاری و سنگ چینی است که نشان از دقت نظر سازندگان آن دارد.
“خود زکو” از کتیبه ای در قلعه رودخان یاد کرده که در حال حاضر وجود ندارد و “ستوده” به نقل از راهنمایان محلی معتقد است : مردی هندی سنگ کتیبه را از جایش کنده و پایین انداخته و دیگران، آن را شکسته اند و پاره های آن را به دره مقابل درب ورودی انداخته اند.
قلعه رودخان به دلیل اهمیت و اعتبار تاریخی، معماری، هنری، استراتژیکی، نظامی و وسعت قابل توجه، در تاریخ 30/5/1354 به شماره 1549/3 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مرمت قلعه رودخان

سازمان میراث فرهنگی و گردشگری گیلان، بنا به ضرورت عملیات مرمت و استحکام بخشی بنای قلعه را در دستور کار خود قرار داده است. با عنایت به شواهد موجود، بنای قلعه از رویش گیاهان هرز و ریشه درختان خودرو، بیشترین صدمه را متحمل می شود؛ به همین منظور گیاه زدایی داخل قلعه و قطع درختانی که برج ها و دیوارها را در معرض خطر جدی قرار می دهند، طی چند مرحله انجام شده، ولیکن با توجه به وسعت زیاد قلعه و شرایط اقلیمی منطقه، این اقدام می باید کماکان ادامه داشته باشد.
کار پژوهش داخل بنا (طی سال های 79، 82، 83)، با جدیت تمام انجام شده، گیاه زدایی و باز کردن مسیر کاوش، قبل از شروع هر فصل پژوهش، ادامه داشته که تاکنون چهار فصل گمانه زنی و پیگردی باستان شناسی، به منظور دستیابی به نکات تازه ای پیرامون سال ساخت بنا، انجام گرفته است و مواد فرهنگی حاصل از این کاوش ها، عبارت اند از: سفال های دست ساز و چرخ ساز (لعابدار و بدون لعاب) که قدمت آنها احتمالاً به دوره صفویه می رسد و چندین نوع کاشی که شامل: کاشی های مثلثی با لعاب یک دست قهوه ای سوخته، کاشی های شش گوش بزرگ به رنگ فیروزه ای و کاشی های تزئینی با لعاب آبی و نقش گل های سفید شاه عباسی که مربوط به دوره صفویه است.
با عنایت به افزایش تدریجی گردشگران، ضرورت داشت تا هر چه سریع تر قسمت میانی قلعه مرمت و امکانات رفاهی مورد نیاز گردشگران فراهم می شد. تأمین آب مورد نیاز از چشمه مجاور و انتقال آن به داخل قلعه از اولین اقدام سازمان است. هم اکنون با ایجاد سرویس های بهداشتی و آب آشامیدنی مشکلی برای گردشگران و همچنین ادامه کار مرمت وجود ندارد. از آنجا که قسمت اعظم قلعه مرمت نشده و ادامه کار می بایست براساس اصول فنی مرمت بناهای تاریخی انجام می پذیرفت، مقدمات کار مستند سازی بنا، با انتخاب مشاور ذی صلاح فراهم و در کار آسیب شناسی، مستند سازی و تهیه نقشه مرمت بنا، با اصول علمی آغاز شده است.
همچنین با عنایت ویژه کارگروه گردشگری، به اهمیت و جایگاه مهم بنای قلعه رودخان و نقش آن در ایجاد یک قطب بزرگ گردشگری در استان، همزمان با فعالیت های سازمان میراث فرهنگی و گردشگری گیلان، زمینه حضور و سرمایه گذاری بخش خصوصی در پارک جنگلی قلعه رودخان فراهم شده؛ به طوری که پیش طرح ایجاد تأسیسات اقامتی و پذیرایی در محدوده پارک جنگلی قلعه رودخان ارایه شده و در دستور کار کمیته فنی بررسی طرح های گردشگری قرار گرفته است. 

نظر به ویژگی های استثنایی بنای قلعه رودخان و طبیعت بسیار زیبا و جذاب آن، و با اقدام هماهنگ سازمان ها و ادارات دولتی نظیر؛ منابع طبیعی، محیط زیست، راه و ترابری، میراث فرهنگی وگردشگری در آینده نزدیک، قلعه رودخان و محیط پیرامون آن، به یکی از قطب های مهم گردشگری کشور، تبدیل خواهد شد.

 

گیلان در دوران قدیم به دو منطقه ی بی یه پس (Beeye Pas) و بی یه پیش تقسیم می شد. فومن تا سال 951 خورشیدی مرکز گیلان بی یه پس یا گیلان غربی به شمار می رفت. انتخاب فومن به عنوان مرکز حکومت، حکمرانان را بر آن داشت تا قلعه ی مستحکمی جهت دفاع از حوزه ی استحفاظی خود بسازند، تا هم محل استقرار حکومتیان باشد و هم کاربرد نظامی داشته باشد. قلعه رودخان نمونه ی برجسته ی یک قلعه ی کوهستانی است. قلعه های کوهستانی معمولاً در بالاترین نقطه ی کوه ساخته می شدند. از نمونه های بارز این گونه قلعه ها می توان از قلعه بابک در کلیبر آذربایجان شرقی، قلعه ی حسن صباح در الموت قزوین، قلعه ی یزدگرد در ریجاب کرمانشاه و قلعه رودخان در فومن گیلان نام برد. این قلعه دارای دو برج عظیم در دو طرف در ورودی و تعداد زیادی برج های کوچکتر با فواصل نامنظم، دور تا دور قلعه است. اطراف دیوارها، همانند تمام قلاع کوهستانی شیب تندی دارد که هجوم به قلعه را سخت یا ناممکن می ساخته است. با توجه به اینکه اکثریت قلعه های کوهستانی در گذر ایام یا توسط طبیعت یا به دست آنهایی که قلعه را فتح کرده اند تخریب شده است، اگر می خواهید یک قلعه ی نسبتاً استوار را که سعی در مرمت آن صورت پذیرفته ببینید، توصیه می کنم از سفر به قلعه رودخان غافل نشوید. پیش از آن که ادامه ی مطلب را بخوانید دانستن یک نکته خالی از لطف نیست. امروزه برای بردن هر عدد آجر جهت بازسازی و مرمت قلعه چندین هزار تومان هزینه شده است و تاکنون هزاران آجر برای مرمت مورد استفاده قرار گرفته است. وقتی که پای در راه می نهید تا از مسیر آماده شده ی امروزی خود را به قلعه برسانید، نفس هایتان به شماره می افتد. تصور حمل میلیون ها آجر و صدها تن لاشه سنگ و ملات برای ساخت قلعه با امکانات اندک گذشته، به شدت حس احترام انسان را نسبت به همت پیشینیان این سرزمین بر می انگیزد. 

قدمت و اسامی گوناگون قلعه رودخان 

قدمت قلعه رودخان به درستی مشخص نیست. برخی ساخت قلعه را به دوره ی سامانیان نسبت می دهند. این قلعه در دوره ی سلجوقیان مورد بازسازی قرار گرفت و تا دوره ی زندیه از آن استفاده می شده است. قلعه رودخان به قلعه ی حسامی، قلعه ی سکسار، قلعه ی صلصال و قلعه ی هزار پله  نیز معروف است. کتیبه ای بر سر در قلعه وجود داشته که ظاهراً تاریخ ساخت قلعه بر آن حک شده بوده که این کتیبه به مرور ایام تخریب شده و بخشی از آن فعلاً در موزه ی شهر رشت نگهداری می شود. طبق این سند، قلعه در سال 891 الی 893خورشیدی به امر سلطان حسام الدین دباج اسحقی بازسازی شده است. بازسازی قلعه باعث شده که آنرا قلعه ی حسامی بنامند. از طرف دیگر این قلعه به دلیل وجود 935 پله در امتداد دیوارهای قلعه، به قلعه ی هزار پله نیز مشهور است. صلصال در لغت به معنی گل خشک شده و آماده برای کوزه گری است. هرچند در منابع یکی از نام های قلعه رودخان را صلصال ذکر کرده اند، اما ظاهراً قلعه ی صلصال، قلعه ی متفاوتی است که در 15 کیلومتری هشتپر واقع شده و یکی دیگر از جاذبه های گردشگری گیلان به حساب می آید. منبعی برای دلایل نام گذاری قلعه به سکسار یا سگسار پیدا نکردم. بی تردید برخلاف برخی نوشته ها این قلعه هیچ ارتباطی با قوم سکاها که در هزاره های قبل از میلاد می زیسته اند ندارد. و اما وجه تسمیه ی رودخان، شاید خلاصه شده ی کلمه ی رودخانه باشد و شاید از نام روستای نزدیک به آن گرفته شده باشد. 

ساختار و مشخصات فنی قلعه رودخان 

مساحت قلعه حدود 22300 متر مربع و محیط آن 1260متر است که توسط 42 برج و بارو محاصره شده است. طول قلعه حدود 500 متر و عرض آن در نقاط مختلف متفاوت است. در ساخت این قلعه از میلیون ها قطعه آجر استفاده شده است. این آجرها در روستاهای حاشیه ی جنگل پخته شده و به قلعه آورده شده است. جنس مصالح به کار رفته در ساختمان قلعه از آجر، سنگ لاشه، ساروج و گچ می باشد.قلعه رودخان چون بر روی دو قله بنا شده است، به سه بخش میانی، شرقی و غربی تقسیم می شود. قسمت شرقی بر فراز تپه ی 670 متری بنا شده و توسط یک دروازه از سایر قسمت ها جدا می شود. قسمت میانی که دروازه ی اصلی در آنجا قرار دارد، در پایین ترین سطح قلعه قرار دارد. قسمت غربی روی شیب تند کوه بنا شده و شامل قسمت های دروازه ی ورودی، آب انبار، سردخانه، آبریزگاه، شاه نشین و تعدادی واحدهای مسکونی و قراول خانه می باشد. دروازه ی قلعه در ضلع شمالی واقع شده است. شیب تند تپه و دو برج عظیم که در دو طرف دروازه واقع شده است، دست یابی دشمنان به قلعه را دشوار می کرده است. در دو طرف دروازه ی ورودی، دو سکو از جنس لاشه سنگ به ارتفاع  یک و نیم متر وجود دارد که محل استقرار محافظین بوده است. در ورودی با قوس جناغی به عرض دو و شش دهم و ارتفاع سه و نیم متر ساخته شده است. پس از دروازه، به یک راهرو می رسیم که در دو طرف آن سکو واقع شده و نقش بارانداز را داشته اند. پس از ورود به محوطه ی قلعه، چند پله ی سنگی وجود دارد که به سمت پشت بام بالای دروازه می روند. راه ورود به داخل برج های طرفی دروازه نیز از همین قسمت است. برج های بزرگ دو طرف دروازه در پایین توپر هستند و در بالا، تو خالی بوده و اتاق های هشت ضلعی دارند. هرچند از بیرون استوانه ای شکل هستند. در اتاق های هشت ضلعی داخل برج ها، در هر وجه، یک طاق نما به ضخامت یک و نیم متر مشاهده می شود. این طاقنماها به روزنه یا پنجره هایی برای نور و حفاظت از قلعه منتهی می شوند. سقف برج ها با آجر به صورت دورچین و بدون تیر ساخته شده و بر روی آن گچکاری شده است. قلعه رودخان دارای 42 برج نگهبانی است. این برج ها از نظر قطر و شکل کمی با هم متفاوتند اما نقشه ی داخلی اکثر آنها یکی است. این برج ها همگی مسقف بوده و طاق آنها با آجر دورچین شده است. تعدادی از برج ها دوطبقه هستند که سقف برخی از آنها چوبی بوده اند. اگر به داخل برج ها بروید درخواهید یافت که اجاق و دودکش دارند تا نگهبانانی که به انجام وظیفه مشغولند در سرمای زمستان گرم شوند. در ضمن برج مسقف، نگهبانان را از گزند باد و باران و برف در امان نگه می داشته است.مهمترین سازه ی بخش غربی، شاه نشین است که در فاصله 200 متری از دروازه ی ورودی و بر بلندترین نقطه ی قلعه ( ارتفاع 778 متری از سطح دریا ) واقع شده و محل استقرار حکمران بوده است. این بنا از لحاظ شکل و ابعاد با سایر سازه های قلعه متفاوت است. از دو بخش تحتانی و فوقانی و یک تراس تشکیل شده است. این تراس محل خوبی برای نشستن و تماشای قلعه است. قسمت های اعظم بنا تخریب شده است. طبقه ی هم کف دو اتاق و یک ایوان داشته است. ایوان مرکزی با راه پله ای به طبقه ی فوقانی می رود. اتاق فوقانی از داخل هشت ضلعی و از خارج نیم استوانه بوده است.بخش شرقی قسمت نظامی قلعه به شمار می رود. این بخش شامل دروازه ی ورودی، زندان، محل اسکان افسران ارشد و تعدادی واحدهای مسکونی می باشد. هر قلعه ای یک در خروج اضطراری دارد که این در، در ضلع جنوب شرقی قلعه واقع شده است. در انتهای شمال شرقی قلعه یک ساختمان دو طبقه ی زیبا وجود دارد که محلی بسیار دل انگیز است.

آب انبار

در پایین ترین سطح قلعه ( ارتفاع 687 متر از سطح دریا ) آب انبار واقع شده است. آبی که از چشمه ها خارج می شده، توسط تنبوشه های سفالی ( که در تابلوی میراث فرهنگی به غلط تنپوشه نوشته شده ) به سمت آب انبار هدایت می شده است و جهت مصارف ساکنین قلعه مورد استفاده قرار می گرفته است. طرح آب انبار به صورت سازه ی نیم دایره ای ( در خارج ) است که پایین آن سنگی و بالا آجری است. به وسیله ی دو راه پله ی سنگی می توان از سمت های شرق و شمال غرب به آب انبار رسید. این که این فضای کوچک دو ورودی دارد، شاید به این دلیل باشد که از یکی از آنها وارد و از دیگری خارج می شده اند. همچنین دو ورودی به تهویه و خنک کردن آب انبار کمک می کرده است. فضای آب انبار از داخل هشت ضلعی است که هر ضلع آن دو متر طول دارد. ارتفاع کف آب انبار تا سقف چهار و نیم متر بوده و عمق حوض هشت ضلعی آن حدود سه متر بوده است که اکنون برای رعایت نکات ایمنی از عمق آن کاسته اند. کف حوض آجرهای لعابدار فیروزه ای داشته که اکنون مشاهده نمی شود. ارتفاع این مجموعه از بیرون قلعه 14 متر است که هشت متر اول سنگ چینی و بالای آن آجرچینی شده است. آب انبار تا دروازه ی ورودی 140 متر فاصله دارد. یکی از نکات جالب اینکه در ارتفاع دو و نیم متری از سطح آب انبار چهار سوراخ به ابعاد ده در ده سانتی متر مشاهده می کنید که چوب هایی در آن قرار می دادند و مواد غذایی را از آن آویزان می کردند تا خنک بمانند.

در ضلع جنوبی قلعه کوهی وجود دارد که در دل آن غاری هست که به گفته ی محلی ها زمانی محل نگهبانی سربازها بوده و اگر حمله ای صورت می گرفته، از آنجا به قلعه علامت می داده اند. این غار دهانه ای به عرض سه و ارتفاع چهار متر دارد و عمق آن 15 متر است.

قلعه رودخان در تاریخ 30/5/1354 به شماره ی 1546 در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.

نحوه دسترسی: 

قلعه رودخان در 25 کیلومتری جنوب غربی شهر فومن واقع شده است. از شهر رشت تا فومن 35 کیلومتر فاصله است. در شهر فومن تابلوی راهنما برای هدایت به سمت قلعه رودخان وجود دارد. جاده ی فومن – قلعه رودخان جاده ی زیبایی است که تماماً آسفالت شده و کیفیت آسفالت آن نیز قابل قبول است. از مرکز شهر فومن تا پارکینگ قلعه رودخان 22 کیلومتر فاصله است. شما می توانید اتومبیل خود را در پارکینگ پارک نموده و همراه با وسایل اندکی که با خود برمی دارید، پای در راه نهید. من قدم هایم را از پارکینگ تا در قلعه شمردم. حدود 2500 قدم فاصله است که تقریباً تمام آن سربالایی است که شیب آن کم و زیاد می شود. برای تسهیل در رفت و آمد این مسیر حدود 2 کیلومتری را با خرده سنگ و ملات ماسه و سیمان راه درست کرده اند و حدود هزار پله هم دارد. هنگامی که برای اولین بار هن هن کنان آخرین سربالایی را برای رسیدن به قلعه طی می کردم، مردی را دیدم که با یک پا داشت از قلعه باز می گشت. بسیاری را هم دیدم که همان اوایل راه، از ادامه ی مسیر منصرف شدند. برای رسیدن به هر هدف کوچک یا بزرگی، توانمندی به تنهایی کافی نیست. انگیزه و غیرت هم می خواهد.

لازم به توضیح است که پروژه ی ساخت مسیر پلکانی دو و نیم کیلومتری تا قلعه در سال 1378 آغاز گردید و در سال 1387 توسط اداره ی کل منابع طبیعی استان گیلان به اتمام رسید. پروژه ای که ماهیت و انگیزه و اجرای آن از یک طرف و مدت زمان اجرای آن از طرف دیگر! ستودنی است.

امکانات رفاهی:

* اگر اتومبیل دارید، برای ورود به منطقه ی جنگلی رودخان ( پارکینگ ) لازم است ورودی پرداخت نمایید.

* برای ورود به قلعه لازم است بلیط تهیه کنید.

* معمولاً بروشور به شما نمی دهند، مگر اینکه درخواست نمایید.

* راهنما در قلعه وجود دارد. این راهنماها اطلاعات فنی زیادی ندارند. بعضاً اشتباهاتی نیز در اطلاعاتی که ارائه می دهند وجود دارد. با شما برای بازدید از قلعه همراه نمی شوند، مگر اینکه از نظر آنها شخص مهمی باشید که از بالا ! توصیه شده است.

*  در ابتدای مسیر چندین رستوران محلی و فروشگاه وجود دارد. کیفیت غذا بستگی به سلیقه و توقع شما دارد. در خود قلعه هیچگونه امکانات رفاهی وجود ندارد.

*  آب آشامیدنی در قلعه وجود دارد. در فصل گرم تابستان برای طول مسیر به فکر آب آشامیدنی باشید. هرچند تعداد زیادی دکه برای ارائه ی آب معدنی و آب میوه و تنقلات وجود دارد.

 *  سرویس های بهداشتی اولیه در داخل قلعه بود. اکنون یک سری سرویس بهداشتی در خارج قلعه درست کرده اند که نظافت آن در روزهای معمولی سال قابل قبول است. توالت فرنگی وجود ندارد. در محوطه ی پارکینگ نیز سرویس بهداشتی وجود دارد.

*  آنتن دهی تلفن همراه وجود دارد. در طول مسیر ممکن است نتوانید تماس برقرار کنید. در خود قلعه هم تماس گرفتن بگیر و نگیر دارد.

*  اگر قصد اقامت شبانه دارید، احتمال وجود جانوران وحشی را مد نظر داشته باشید. بقایای خون، خوراکی های پخته شده یا سرخ کردنی( که در اطراف چادر خود پخش کرده اید ) حیوانات را بیشتر به سمت شما هدایت خواهد کرد.

*  یادتان باشد به میهمانی نمی روید. کفش راحت و مناسب بپوشید. برخی از پله ها، بخصوص در هنگام بارندگی لیز هستند و ممکن است به زمین بیفتید.

*  اگر در روز آفتابی قصد بازدید از قلعه رودخان را دارید، حضور در کوهستان باعث آفتاب سوختگی خواهد شد. از کلاه یا کرم ضد آفتاب استفاده کنید.

*  در طول مسیر و همچنین در خود قلعه سطل زباله وجود دارد. با این وجود مشاهده می شود که بسیاری از هموطنان، زباله های خود را در طبیعت رها می کنند. به حقوق دیگران و شخصیت خود احترام بگذارید. بهترین راه این است که زباله های خود را با خود برگردانید و در یک مکان مناسب تخلیه فرمایید.

*  اگر افرادی غیر از شما برای بازدید آمده اند، از آلودگی صوتی و عدم رعایت حقوق شهروندی بپرهیزید.

*  پوشش گیاهی منطقه عبارت است از درختان: راش، ممرز، توسکا و بلوط. جنگل یکی از زیبایی های آفرینش است. از شکستن شاخه ی درختان برای روشن کردن آتش شدیداً بپرهیزید. اگر حوصله کنید می توانید تکه های کوچک چوب در جنگل پیدا کنید. هرچند زغال یا کپسول های کوچک وزن زیادی ندارند و حرارت متمرکز و بهتری را تأمین می کنند.

*  اگر شارژ باطری دوربین یا تلفن همراهتان تمام شد، می توانید از مسئولین قلعه بخواهید تا به شما کمک کنند.

*  اتفاق هیچگاه خبر نمی کند. همراه داشتن داروهای ضروری و کمک های اولیه ممکن است به دردتان بخورد.

* در حوالی قلعه رودخان مکان های مختلفی برای اجاره و اقامت شبانه وجود دارد. نگران بی جا ماندن نباشید. کیفیت و قیمت این مکان ها بسیار متفاوت است. چانه زدن هم در تخفیف گرفتن بی تاثیر نیست.

* اگر می خواهید شب را در چادر بگذرانید، قبلاً وضع هوا و بارندگی را بررسی کنید.

 امنیت منطقه:

تاکنون مورد امنیتی خاصی گزارش نشده است. در پارکینگ، نیروی انتظامی مستقر است و در خود قلعه نیز یگان امنیتی حضور دارد. هر چند وظیفه ی یگان امنیتی بیشتر محافظت از قلعه می باشد. اهالی تالش قلعه رودخان  عموماً مردمی خونگرم و میهمان نواز هستند.

بهترین زمان بازدید:

شما در تمام فصول سال می توانید از قلعه رودخان بازدید کنید. در فصول سرد سال بسیاری از دکه ها جمع می شوند. ممکن است زمین لیز باشد و از سبزی درخت ها کم می شود. در شمال ایران به ندرت درخت ها در فصل پاییز زرد یا نارنجی می شوند بلکه برگ درختان به تدریج سیاه یا قهوه ای شده و به زمین می ریزند. بنابراین افق دید شما به علت کاهش برگ درخت ها بیشتر می شود. هرچند جذابیت بهار و تابستان را ندارد. در نیمه ی اول سال ساعات بازدید از قلعه از 8 صبح تا شش و حتی هفت بعد از ظهر است. زمستان ها قلعه فقط تا ساعت چهار بعد از ظهر باز است.

* توضیحات اضافه:

شهر فومن یکی از شهرهای زیبای ایران است. خصوصاً اینکه در سال 1352 به همت شهردار وقت فومن تعدادی مجسمه در کنار پارک فومن و میادین آن نصب شده است. اگر قصد قلعه رودخان را دارید، لختی هم در فومن توقف کنید. ضمناً کلوچه های فومنی را اگر داغ داغ بخورید، خیلی می چسبد. یادتان باشد که فومن، سر راه دو جاذبه ی مهم گردشگری استان گیلان است: قلعه رودخان و ماسوله. اگر به قصد دیدار هر کدام رفته اید، حیف است که از دیگری هم بازدید نکنید.

گردآوری از رمضان نیک نهاد

http://kados2.blogfa.com

آلبوم عکس قلعه رودخان(3)

ادامه نوشته

آلبوم عکس قلعه رودخان(2)

ادامه نوشته

تصاویری دیدتی از قلعه رودخان فومن (آلبوم عکس 1)

 

ادامه نوشته

معرفی قلعه رودخان فومن

    

معرفی قلعه رودخان

 

 

ادامه نوشته