چکیده ای از زندگینامه انامقلی ماسالی

جهانگیر خان که در زمان زندیه در شاندرمن می زیست فرزندی بنام حاج آقا محمد بیگ پاشکمی داشت واونیز دارای سه پسر بود بنامهای انامقلی خان و مرتضی قلی خان و حاجی باباخان ،از حاجی بابا دو فرزند پسر بنامهای یعقوب و گلعلی وسه فرزند دختر بجای ماندند که انامقلی ماسالی فرزند یعقوب بیگ ونام آورترین فرد خاندان نیاکان ماسالی محسوب میشود.
یکی از پسران یعقوب بنام احمد براثربیماری سل درگذشت او چند روز قبل از فوتش مبلغ بیست وپنج هزار تومان به برادر بزرگ خود انام قلی سپرد تا جاده بین ماسال به طاهر گوراب را بصورت شوسه واتومبیل رو احداث نماید . انامقلی ماسالی در سال 1303 ساختمانی چهار اتاقه دربازار ماسال احداث نموده بود که به عنوان دبستان دولتی به اداره فرهنگ توالش واگذار نماید اما به دلیل عدم وجود جاده اتومبیل رو منزلی مسکونی اجاره ای برای معلمین ورفت وآمد آنها از قبول این هدیه سرباز زدند وبطور موقت آن ساختمان به اداره فرهنگ شهرستان فومن واگذارگردید پس ازمدتی دبستانی بنام حافظ دایر وتاسیس گردید و برای اولین سال شخصی بنام آقای خشنودی اهل لاهیجان به عنوان معلم ورئیس دبستان به ماسال آمده ومشغول کار گردید سپس در سال 1318 مرحوم عزت الله میرزائی پدرسرکار خانم روح انگیز میرزائی آن دبستان را تحویل گرفتند این دبستان تازمانیکه دبستان و دبیرستان ماسالی در سال 1333 احداث گردید همچنان به کار فرهنگی خود ادامه می داده و پس ازتخریب زمینش به حیاط مسجد جامع ماسال اضافه گردید .

 در شهریور سال 1320 استان آذربایجان که توسط قوای شوروی اشغال گردید. شخصی بنام محمد تقی خان که تحصیل کرده حقوق واز خوانین خلخال بود از سوی قوای بلشویکی به وی ماموریت داده شده بود که شهرستان های آستارا اردبیل نمین و خلخال را از ایران جدا وبه کشور آذربایجان پیوست نماید وخود حاکم این نواحی شود او نیز در همان ماه اول با کمک سلاح های شوروی به پاسگاه کیوی حمله وتعدادی از ژاندارم هارا به قتل رسانده انبار مهمات وسلاح ها را تخلیه وبسمت هرو آباد حرکت میکنند و بامسلسل های روسی پس از دو روز درگیری سرانجام ژاندارمری هرو آباد را هم تصرف می نمایند.
در این زمان انامقلی ماسالی که بنا به وصیت برادرش در حال احداث جاده طاهر گوراب بوده وتا سال 1322 آن جاده وپل قدیمی طاهر گوراب را در طی مدت یک سال و با هزینه ای معادل 125 هزار تومان به اتمام رسانید. ودر همین سال اداره فرهنگ شهرستان توالش به آقای نهضت حسینی نژاد ماموریت داد تا ساختمان اهدائی انامقلی ماسالی راکه موقتادراختیار اداره فرهنگ شهرستان فومن بود تحویل گرفته و فعالیت آموزشی خودرا درآن شروع نمایند.
همزمان مردم شهرستان خلخال که از ستم محمد تقی خان ناگزیر شده بودند خانه وکاشانه خودرا ترک نمایندو عده ای بسمت زبجان وعده ای نیز بسمت گیلان متواری شوندو جمعی ازبزرگان واهالی به انامقلی ماسالی پناه آورده بودند تا برای نجات مردم آن نواحی فکری بیاندیشد. انامقلی ماسالی که به عنوان وصی پدر هنوز سرپرستی املاک وراث را برعهده داشته و از طرفی در شهرستان خلخال مالکیت چندین روستا و چندین قطعه باغ میوه ویونجه زار داشته اند لذا برای حمایت کشاورزان خود وهمچنین عده ای از خانواده های قدیمی ودوست تصمیم گرفت کاری برایشان انجام دهد. به همین جهت به ژاندارمری استان گیلان مراجعه نموده و از انها خواست که به حمایت مردم شهرستان خلخال اقدام به بازپس گیری خانه وآبادیهایشان کنند. ژاندارمری وقت تحت تاثیر قدرت کنسولگری شوروی مستقیما ازاین کار سر باز زد وکمبود منابع مالی و افراد را بهانه قرار دادند به همین خاطر انامقلی ماسالی پیشنهاد داد که افراد جنگجو به تعداد نیاز وبودجه وآذوقه به اندازه کافی در اختیار ژاندرمری استان گیلان قرار خواهد داد درصورتی که ژاندرمری با ایجاد یک اردو گاه موقتی در ماسال مدت دوهفته به آموزش اسلحه و فنون نظامی و تاکتیک های جنگی به جوانان معرفی شده بپردازد و یکصد نفر از افسران و گروهبانان خبره خود به ماسال صحنه نبرد اعزام کند تا بتوانیم این ننگ را از دامن ملت ما پاک نمائیم که این پیشنهاد مورد قبول وپذیرش ژاندارمری و ستاد ارتش قرار گرفت .
انامقلی ماسالی موفق شد حدود ششصد نفر از جوانان ورزیده تالش ماسال وشاندرمن را توسط کدخدایان محل جذب نماید و به اردوگاه موقت ژاندرمری واقع در جنب محوطه منزلش معرفی نماید وهشتاد نفرهم از سوی ژاندارمری گیلان به فرماندهی سرگرد اعلائی و ستوان دیلمی ( سناتور دیلمی دهه چهل ) به ماسال اعزام شدند که پس از آموزش جوانان تالش به سمت خلخال اعزام شوند در این اعزام سرپرستی جوانان محلی را اسفندیار ماسالی به نمایندگی از برادر بزرگش برعهده داشت . هنگام اعزام نیرو حدود دویست راس اسب بار کاروان هشتصد نفری را تا گیلوان برعهده داشت سرانجام قوای اعزامی موفق شدنیروی نهصد نفری محمد تقی خان را که تا قصبه مجره وخمس برای جلوگیری از پیشروی نیرو های اعزامی گیلان به پیش آمده بودند در طول مدت چهار ساعت درگیری شکست داده و آنها را دستگیر و متواری سازند و محمد تقی خان نیز در حین فرار توسط گماشته خود از پشت سر با کلت کمری کشته میشود. سال 1325 که سال نجات آذربایجان نام گرفته بود انامقلی ماسالی نیز بنا به استدعای ستاد ارتش برای این همکاری یک قطعه مدال سپاس و شجاعت گرفت ودر کاخ سعد اباد از وی تجلیل گردید .
این پیروزی که برای روسها گران تمام شده بود وکنسول روسیه در رشت که پس از سقوط هواپیمای روسی در جنگل های ماسال تعویض شده بود و کنسول جدید پی تلافی شکست بود سرانجام انامقلی ماسالی را بی اعتنا به مقامات استان در منزلش واقع در جنب مسجد ملا علی محمد رشت دستگیر وروانه زندان نمود وعلیرغم اعتراضات مقامات ایران اورا به اتهام واهی رکن پنجم آلمان به اعدام محکوم کردند که تقدیرنامه فرمانده لشکر ارتش سرخ در قفقاز بخاطر سقوط یک فروند از هواپیمای روسی در جنگل های چسلی ماسال و حراست از لاشه و مدارک محرمانه و پول های موجود در داخل هواپیما و همچنین نجات جان خلبان سانجه دیده در میان جنگل به انامقلی ماسالی و برادرش اسفندیار ماسالی موجب نجات ورهائی او از دست کنسول روس گردید یک سال پس از پیروزی در خلخال اسفندیار ماسالی دومین فرزند یعقوب بیگ به جای جبار خان به حکومت ماسال انتخاب شد او تا سال 1326 که اولین بخشدار ماسال بنام آقای آزاد وارد ماسال گردید همچنان بر این سمت باقی بود .
انامقلی ماسالی مانند پدر به زندگی عشایری تالش و دامداری وکشاورزی علاقه زیادی داشت او با سرپرستی املاک پدری که شامل یازده قریه از پانزده قریه ماسال ودویست هکتاراز املاک بایر شاندرمن واراضی شالیزاری که کلاً سیصد هکتاربوددر طول بیست سال تلاش به بیش از یک هزار وهفتصد هکتار رساند و احشام وگله گوسفند بجای مانده از یعقوب بیگ را از پانصد راس به سه هزار راس رساند ، دراوایل دهه سی کلیه املاک سرپرستی را بین برادران وخواهر خود تقسیم نمود و خود ازسهمش اقدام به امورخیریه وعمران وآبادی زادگاهش نمود که در سالهای اواخر دهه چهل و اوایل دهه پنجاه خواهر وبرادران و فرزندانش نیز به تاسی از وی برای رفاه مردم وعمران زادگاهشان قدم های خوبی برداشتند . ده سال پس ازتقسیم املاک بین وراث وتحویل به انها کلیه املاک مزروعی ومراتع جنگلی آنهادر ماسال شاندرمن وخلخال مشمول قانون اصلاحات ارضی شدند وبه کشاورزان واگذارگردید .
انامقلی ماسالی در سال 1334 اولین دبیرستان ماسال را بنام دبیرستان ماسالی احداث وبه وزارت فرهنگ وقت اهداء نمود یک سال بعد نیز درمانگاهی را برای جوانان ومردم زادگاهش بنا نمود وبرای ارائه خدمات پزشکی به سازمان خدمات اجتماعی واگذار کرد سه سال قبل ازاحداث این درمانگاه برادرش اسفندیار ماسالی منزل مسکونی خود را در بازار ماسال به عنوان بهداری به وزارت بهداری اهدا نمود که پس از بیست سال فعالیت درآن ساختمان کنونی بهداری ماسال در محل همان منزل مسکونی سابق اسفندیار ماسالی بنا گردیده است.
در اواسط دهه سی ماسال تحصیل کرده ای نداشت که در این مدرسه به عنوان معلم مشغول شود و معلمین غیر بومی نیزبه علت سختی سکونت حاضر به آمدن به ماسال نبودند مرحوم ماسالی ناگزیر گردید حدود پنج دستگاه ساختمان برای چهارخانوار از فرهنگیان غیر بومی ویک دستگاه برای استقرار نمایندگی اداره فرهنگ در ماسال احداث نمایدورایگان دراختیار آنها گذاشت . این ساختمان ها تا سالهای اولیه پیروزی انقلاب اسلامی همچنان در اختیار آموزش وپرورش ماسال قرار داشته است همزمان با این اقدامات جاده ماسال به شاندرمن که باتلاقی ومالرو بوده با هزینه شخصی اش بطول پنج کیلومترو با عرض هشت متر بصورت شوسه واتومبیل رو ساخته شد .
در سال 1336 شمسی دکتر اقبال نخست وزیر وقت همراه با هیئتی مشتمل بر چندین نفر از اعضای کابینه مشتمل بر رئیس تشریفات دربار ، وزیر فرهنگ ،وزیر بهداری ومدیر کل سازمان خدمات اجتماعی ، معاونین چندین وزارت خانه ، فرمانده کل ژاندرمری کشورو استاندار گیلان ، وکلای گیلان درمجلس شورای ملی و سناتورهای استان گیلان وتنی چند از مدیران کل استان وغیره به ماسال آمدند وپس از افتتاح دبیرستان و درمانگاه نهاررا در منزل انامقلی ماسالی صرف کردند .
انامقلی ماسالی در سال 1341 مسجد باشکوهی را در مرکز شهر ماسال بنا نهاد که با کاشی کاری وخطاطیهای زیبا وائینه کاری های زیبا زیرگنبد به سبک معماری عهد صفویه دارد که به علت نداشتن ستونی در داخلی سالن برای نگهداشت گنبد سنگینش از معماری شگفت انگیزی برخودار میباشد. نام واثرآن مرحوم ماسالی در تاریخ ماسال وبناهای عمران شهری ودر خاطرات مردم بزرگوارتالش ماسال فراموش نشدنی است در پایگاه گیلان شناسی از انامقلی ماسالی به عنوان بنیانگذار شهر نوین ماسال نام برده شده است حاج انامقلی ماسالی که از سال 1348 مقیم تهران شده بودند سرانجام در تاریخ 28 خرداد 1352 در بیمارستان البرز تهران دارفانی را وداع گفت و به نیاکانشان پیوست.

شجره خاندان ماسالی :

حاج بابا

فرزندان:گلعلی-کربلائی یعقوب ماسالی

فرزندان: یعقوب ماسالی

1-حاج انامقلی ماسالی

فرزندان:تاج خانم-عزیز-حسن-حسین-عباس-علی-منیژه-محمد-مهرداد

2-احمد ماسالی

3-حاج اسفندیار ماسالی

فرزندان:گلناز-طهمورث-بهمن-منوچهر-ممتاز-خسرو-ایرج-عظیم-حوری ناز-رحیم- بهناز -شهناز -پری ناز – پروین

4- عین اله ماسالی

فرزندان:بیت اله-ذبیح اله-کوکب

5-ظهور(نینه)

6-حاج شرینعلی ماسالی

فرزندان:هما-همایون-محمدرضا-احمدرضا-ناهید-حمیدرضا

7-عظمت خانم ماسال(همسر صباحی)

فرزندان:دکتر ساسان صباحی-دکتر افسانه صباحی – مهندس سودابه صباحی

8- حاج اسماعیل ماسالی

فرزندان:مهناز-مهیار-مهرا(همسر دکتر چینی چیان)مهناز(همسر پرفسور سعادتمند استاد فیزیک در آمریکا)

گردآوری از رمضان نیک نهاد