نوروزعلی محمد اف در سال 1942 برابربا 1321شمسی  در روستاي ارجيوان ـ آستارای جمهوری  آذربایجان دیده به جهان گشود ، تحصیلات مقدماتی  خود را در انستيتوي عالي تربيت معلم در رشتة زبانهاي اروپايي در سال 1343شمسی  به پایان رسانید و در سالهای 1346 خدمت وظيفه نظام را  خودراسپری نمود .

 تحصيل در آكادمي علوم ، انستيتوي عالي زبان و ادبيات را در سالهای  (1349ـ ‌1346) سپری نمود ودر سال (1350) موفق به اخذ دکترا در رشته زبان شناسی شد .

او ازسال 1349 کارش را با تدریس در دانشكدة زبان‌شناسي در آكادمي علوم آغاز نمود همچنین سالها مدیریت دانشكده زبان شناسی آكادمی ملی علوم جمهوری آذربایجان را بر عهده داشت.

او ضمن تدریس در دانشگاه ، مدیر شعبة ارتباطات زبانها و مدیر گروه زبان شناسي عمومي آكادمي علوم تا سال 1370 بود ودر طي حدود چهل سال فعاليت علمي بیش از 100 اثر و مقالات علمي دربارة زبان‌هاي مختلف از جمله زبان آذري، تركي، تالشي، فارسي و زبانهاي اروپايي منتشر نموده است .

نوروزعلی محمداف ضمن  حضور در همايش‌ها و مجامع علمي كشورهاي مختلف جهان ازسال 1368 مدير مركز فرهنگي تالش در جمهوری آذربایجان بود .

 نوروزعلی محمداف در سال 1371 با تأسيس نشرية « تاليشي صدو» (صداي تالش) کمک بزرگی به جامعه تالش های آذربایجان نمود . بعد از فروپاشي شوروي، نوروز‌علي‌محمداف به عنوان روشنفكر و دانشمند پيش‌كسوت به دو اقدام  فرهنگی دست زد؛ تداوم فعاليت در مركز فرهنگي تالش (مركز تالش‌شناسي) و انتشار نشريه صداي تالش. در اين مراكز مسايلي مانند شعر و ادب، تاريخ، زبان، فرهنگ و آداب و رسوم قوم تاريخي تالش مورد مذاكرة دانشمندان قرار مي‌گرفت و نتايج فعاليت‌هاي علمي به صورت محدود منتشر مي‌شد .

او  پیش از دستگیری  لغت نامه تالشی ـ آذربایجانی ـ روسی را منتشر نمود. جهت ایجاد ادبیات تالشی شروع به بررسیهائی نمود. ودر در مقدمه آن کتاب تأکید نموده که در جمهوری آذربایجان یک میلیون تالش سکونت دارد و اراضی که تالشان در آن سکونت دارند را ذکر نمود، طبیعی است که همه این مسائل ، موجب ناخشنودی دولت باکو  را فراهم نموده است.

وی از دانشمندان برجسته جمهوری آذربایجان بود و در میان تالش‌شناسان جهان، درمقام نخست قرار می‌گرفت  او با بسیاری از پیشتازان زبان شناسی جهان وایران ارتباط فرهنگی داشت و برای ارائه مقاله وکنفرانس های زبان شناسی وتالش شناسی  به روسیه، ترکیه، ایران و کشورهای اروپایی دعوت شده بود.

نوروزعلی محمد اف از رهبران جنبش فرهنگی تالش به شمار می آمد و از فعالیت سیاسی اجتناب می نمود. او حتی با دوستان نزدیک اش که برای شکل گیری جمهوری تالش مغان تلاش کردند، همکاری نکرد و از این رو مورد انتقاد فعالان سیاسی تالش قرارگرفت.  حکومت باکو تحت فشار و جوسازی گروههای پان ترکیست، با هدف نابودی احساسات ایران دوستی تالشان و مهار جنبش فرهنگی اقلیت های ایرانی زبان کشور نوروزعلی محمداف را که  شاخص ترین و موجه ترین چهره فرهنگی تالش محسوب می شد، در صدر قربانیان این هدف شوم قرار داد .سفر نوروز علی محمد اف به ایران و شرکت در یک کنفرانس علمی  در مورد تمدن تالش دست آویزی شد برای تهمت زدن آنهم مضحک ترین تهمت  جاسوسی !؟!

او به دلیل شرکت در کنفرانس علمی تالش‌شناسی در دانشگاه رشت توسط مقامات جمهوری آذربایجان دستگیر و یك سال بعد در محكمه ای نمایشی به جرم “خیانت به وطن” طی حكمی ناعادلانه و بسیار سنگین به 10 سال حبس محكوم گردید. در یكی از بندهای مجموعه اتهامات واهی این روزنامه نگار و فعال اجتماعی تالشی تبار مشخصاً آمده بود كه وی با “سرویس های اطلاعاتی ایران همكاری داشته و فعالیت هایش با آنان هماهنگ بوده است”. وی همچنین متهم به ایجاد اختلافات دینی، مذهبی و قومی و نیز ترویج احساسات ناسیونالیستی میان اتباع كشور بوده و مطالب و مقالاتی در حمایت از ایران و تحقیر آذری زبان ها نوشته و منتشر می كرده است.

نشریه صدای تالش که ماهی یکبار چاپ می شد بر علیه دولت هیچ  مقاله‌ای منتشر نکرد. شاید تنها دلیل بازداشت دانشمند تالش و توقیف نشریه ”صدای تالش“ این بود که دولت باکو به هیچ وجه مایل نیست از قوم کهن و بزرگ تالش سخنی در مطبوعات منتشر شود.

برای آزادی و دفاع ومحاکمه عادلانه  از اتهام ناجوانمردانه نوروز علی محمد اف  بسیاری از مجامع فرهنگی جهان به ویژه گروههای فرهنگی تالش ایران ،فعالیتهای گسترده ای انجام دادند، که متاسفانه هیچکدام موثر نگردید .  

دولت باكو بعد از دستگيري نوروزعلي‌محمداف ، بارها و بارها شبانه به خانة‌ وي يورش برده و رعب و وحشت ايجاد كردند. كامران محمداف فرزند ارشد نوروزعلي‌ بود كه به دليل پيگيري آزادي پدرش بارها از سوي مأموران امنيتي تحت فشار و آزار قرار گرفت و در نهايت به طرز مشكوكي درگذشت. بعد از مرگ مشكوك كامران محمداف، تنها فرزند باقيمانده نوروزعلي نيز از سوي مأموران امنيتي تحت فشارها و آزارهاي مستمر قرار دارد.

مریم محمداوا همسر نوروز علی محمداف در مصاحبه با روزنامه « آزادلیق» به وجود ابهاماتی در رابطه با علت حبس و مرگ همسرش در زندان، گفته است كه نوروز محمداف صرفا به دلیل تابش بودن و فعالیتهایش در رابطه با حقوق تالش‌ها زندانی شده بود.

“نوروزعلی محمداف چندسال  تحت شرایط بسیار نامساعد روحی و جسمی ناشی از حبس در یكی از زندان های جمهوری آذربایجان به سر می برد، . محمداف از بیماری قلبی رنج می برد و در طول حبس نیز به علت شرایط بد و نامناسب زندان به امراض دیگری مبتلا شده بود. مقامات زندان نهایتاً در مرداد 1388 به علت وخامت حال زندانی ناگزیر او را به بهداری زندان منتقل می كنند اما چند روز بعد به علت شرایط و امكانات نامناسب درمانی ،این دانشمند مظلوم تالشی چشم از جهان فروبست. “محمد اف” در زمان مرگ 68 سال سن داشت،مزارش در در ارجیوان جمهوری آذربایجان قرار دارد .روانش شاد یادش گرامی 

گردآوری از : رمضان نیک نهاد