فاطمه بی‌بی داستانِن (1)

فاتمه بی‌بی داستانێن (1)

چه‌مه تالݖش ئارا کو ۏیشته‌ری ژێنه‌کون زیندݖگی ۏه‌ختی ۏینه‌م ېا چه‌ۏون سه‌رنݖۏیسی خونه‌م، راستی راستی بی ئه‌ۏون را، هه‌زار هه‌زار ده‌فا ئافه‌رین ۏاتێ، چه‌ۏون زیندݖگی نێزیک دݖرێ بی چێمی نه‌ ۏیندێ ئو چه‌ۏون داستانون بی بوخونی دا خاسی بݖشاې، چه‌ۏون دیلابه‌ریېه‌ زیندݖگی کو سه‌ر به‌رۏوئه‌ری ېو ده‌ره‌سی.

چه‌مه‌ مه‌شته‌ فاتمه بی‌بی، ئیله‌ چه‌مه تالݖش‌ئارا نݖماېنه‌ ژێنه‌که‌ کݖ ماکلانی کا مه‌نده‌، چێ سݖند و سال هه‌شتادی کا، شیش هه‌ف سالی ده‌ۏېه‌رده‌ بی بوبو، ئݖشته‌ را ئشته‌ن که‌نه‌ چوئه‌ که‌ کو ئشته‌ن ئیله‌ زوئه‌ که‌ نێزیکی کو ته‌نخا مه‌نده‌، چێ شۊ خݖدا بیېامݖرز سی ساله‌ مه‌رده‌، فاطمه بی‌بی نوجه‌باېی و ئاۏرو‌داری ېو چێ بینایه‌‌که‌ری و چێ پاکه‌ دیل و خݖنه‌ری، موسله‌روخونی ئاۏادیئون کو ئابازه‌ به‌رېه‌نده‌.

هه‌ته‌ مه‌ردۊم ئه‌ې پاکه‌ دیل زونݖن، چݖمونی کݖ هه‌رگݖز گݖناې که‌رده‌ نیشه‌، فاتمه بی‌بی سه‌ۏات نێدارݖ، به‌ما ۏه‌ختی ئه‌ې نه نݖشی ئو ئالان‌سݖتان ئو لوئه‌لوئه که‌ری، هه‌ته کݖ ئه‌زونه‌ ئو ۏیېه‌ر خه‌ره‌د دارݖ، خیېال که‌ری، ئی گݖله‌ نوم‌داره‌ دانݖشگا کو دوکتوری ده‌رسی خونده‌‌شه‌، چێ ئه‌ده‌ب و ئاموج و کݖنش‌و‌کارێن و چێ کݖرتݖکار ته‌مݖشئا دارݖ، ئاده‌می خݖش ئا، خه‌ېلی ۏه‌خت چێ لوئه‌ بݖنی بݖنݖشݖ ئو ئه‌ې‌ کا ده‌رس ئاموجݖ.

فاتمه بی‌بی ئݖشته‌ن شۊئه‌ر مه‌ردێ په‌سو، ۏییه‌ر کوریش که‌شه‌ ئو سݖته‌مه‌‌ش به‌رده‌‌، ئݖشته‌ن زیندݖگی کا خه‌ېلی چݖمݖن شیۏار به‌خساۏ مێرده‌کون کا، ۏیشته‌ زه‌مت که‌شه‌‌شه‌ ئو سݖته‌مه‌ کارݖش که‌رده‌، هه‌رگݖز که‌سی نێۏینده‌ کݖ چه‌مه‌ فاتمه بی‌بی، ئݖشته‌ن تێله‌ سه‌رنݖۏیسی ده‌س و مه‌ردۊمی ده‌س ېا خݖدا‌مه‌کردون ئݖشته‌ن خݖردݖخال و هه‌مساده‌ئون ده‌س ئازاگیله‌ې بݖکه‌رݖ، هه‌میشه‌ چێ ده‌س‌ووئه‌رده‌ چی خه‌ېر و به‌رکه‌ت داشته‌، ئݖشته‌ن مال و داشته‌ نه‌ دیلخݖش به‌، چێ چێم و دیم هه‌میشه‌ سیرا، هه‌رگݖز دیېه‌ری را ده‌س دݖراز ئاکه‌رده‌ نیشه‌ دا ئݖشته‌ن نێداری ئو تاکیله‌‌ئی ئو ۏیۏه‌ ژێنه‌کی خونه‌، ئه‌ې نه کݖمه‌ک بݖکه‌رݖن.

فاتمه بی‌بی، دݖنېاې خݖمنا سݖر و دیل ئݖشته‌ن سینه کو دارݖ، خیېال که‌ری مه‌ردۊمی رازی ئیله‌ مه‌ۏه‌ره‌ کا نوئه‌‌شه‌ ئو هه‌زار گݖله کݖلیل ئه‌ې کو پێنوئه‌‌شه‌، خه‌ېلی ژێنه‌کون زیندݖگی ئݖشته‌ن بیناېه‌‌که‌ری نه‌، چه‌ۏون سیېا به‌خته‌ سه‌رنݖۏیسی، ئݖم رو ئه‌ روش که‌رده‌، هه‌رگݖز ئشته‌ن ده‌نی کو دݖشمون و دیېه‌رون پێشت‌ئاکه‌ر تێله‌ لوئه‌ به‌رکه‌رده نیشه‌. خݖدا را روزی هه‌زار ده‌فا شݖکر ۏام، کݖ چه‌مه تالݖش‌ئارا کو ئی دݖنېا فاتمه بی‌بی شیۏار چاکه‌ ژێنه‌ک داشته‌‌مونه ئو داره‌م، خݖدا چه‌مه گݖردی تالݖشه‌ ژێنه‌کون پݖشتݖمون بوبو، چه‌ۏون مݖرام و میره‌ۏونی چه‌مه تالݖشه‌ خݖردون سه‌رهه‌زاره‌ سالون بومونو.

ئی روزی، فاتمه بی‌بی که‌ شیمه‌ دا چێ خݖتمه‌ت سݖلامی بݖکه‌ره‌م، خه‌ېلی ئه‌مه ئݖشته‌ن میره‌ۏونی نه‌ خݖجاله‌ت دوشه‌، چاې هه‌ردݖمونه‌ ئو ئیتێ ېه‌ندی نه‌ دیله ده‌ردی ‌‌لوئه‌ که‌ردݖمونه‌، فاتمه بی‌بی ده‌مه‌نده‌، ئݖشته‌ن که‌نه‌ سه‌رنݖۏیسی ۏیر ئاریه‌ندێ، ته‌مونی ئه‌ۏێنی کݖ ئه‌لان مه‌رده‌‌ېنه‌، ئه‌ۏونݖش به‌ خه‌ېر و خݖشی ۏیر ۏوئه‌رده ئو ئه‌ۏون را خݖدا بیېامݖرزی که‌ردݖشه‌. فاتمه بی‌بی ۏاته‌: چه‌مه‌ جݖۏونی داۏ‌ره‌ کا گݖردی ژێنه‌کون زیندݖگی کا ۏیېه‌ر سݖته‌مه به‌رده‌، هه‌ده‌ کݖ سه‌کراته زیندݖگی داریمون، هه‌ده‌ نی زیندݖگی مݖزه‌ داری، ۏیشته‌ری مه‌ردۊم خݖشه‌دیل دارین، دݖرݖسته‌ کݖ ئورینه شی ماشونی مه‌ردومی زیندݖگی ئاسون‌ ئاکه‌رده‌ نیېا، به‌ما دیلخݖشی ئورینه کا ۏیشته‌‌را.

دێ کݖرا ئه‌مه دیر ئابی، فاتمه بی‌بی نه‌ ۏاتݖمونه‌: ئوشان خوهه‌م، ئݖشتݖ دوئا بݖبه‌ره‌م و بݖشه‌م، هه‌نی ئݖشتݖ خݖتمه‌ت ئاېه‌م دا ئیتێ ئه‌مه را ئه‌ داۏره‌ زیندݖگی ېو ژێنه‌کون که‌‌ کار و باغ‌ئاۏدونیېه‌ کار و بݖجاره‌ کار و گیرېه‌ گیلونی کارون ئه‌مه را ۏیشته‌ بݖۏاې. فاتمه بی‌بی خݖدا ئیسپوردݖمونه، ېه‌ندی کا سیفا ئابیمونه‌. ئه‌گه خݖدا هه‌شته، ۏه‌ختݖ‌ۏاری چێ په‌س ئامه‌نده‌ داستانی شݖمه را نݖۏیسݖم.

از : رمضان نیک نهاد

http://kados2.blogfa.com

در خط آوانگار تالشی‌ :
به جای فتحه/a/ ـه ه
به جای کسره/e/ ێـ ێ
به جای واو/v/ ۏ
به جای شوا /ə/ ݖ
به جای یه/y/ ېـ ې

برخی از شیوه نامه آوانویسی تالشی‌:

برای حروف (ت / ط) تنها از حرف (ت) استفاده می‌شود.

برای حروف (ث / س / ص) تنها از حرف (س) استفاده می‌شود.

برای حروف (ذ / ز / ظ / ض) تنها از حرف (ز) استفاده می‌شود.

برای حروف(ق/غ) تنها از حرف (غ) استفاده می‌شود.

برای حروف(ح/هــ) تنها از حرف (هــ) استفاده می‌شود.

برای حروف(ع/ء) در ابتدا و وسط واژه تنها از حرف (ئـ) استفاده می‌شود.

برای حرف ا کوتاه/ شوا/ از/ ݖ / استفاده می‌کنیم.

برای حروف(واو) از حرف (ۏ) استفاده می‌شود.

برای حروف(یه) از حرف (ې) استفاده می‌شود.

دانلود مستقیم واژه های تالشی معادل و همریشه با زبان های اوستائی فارسی باستان پارتی و پهلوی

دانلود مستقیم
واژه های تالشی معادل و همریشه با زبان های اوستائی فارسی باستان پارتی و پهلوی
 اسخراج و نگارش از: استاد علی ماسالی

pdf

ساختن نشانه های الفبای تالشی کادوس

ساختن نشانه های الفبای تالشی آوانویسی
الف) ساختن شوا /ə/ ݖ تالشی یا دیگر نویسه های واو/v/ ۏ - کسره/e/ ێ _ یه/y/ ې _ ۊ ( ü )
1. صفحه word را باز کنید.
2. بالای نوار ابزار insert را انتخاب بفرمایید.
3. روی symbol کلیک بفرمایید
4. روی more symbols کلیک بفرمایید.
5. در مستطیل فونت قلم arial را انتخاب بفرمایید.
6. نویسه ݖ را کلیک کنید. تا آبی شود.
7. روی shortcut key کلیک کنید.
8. در پنجره ای که باز می شود روی press new shortcut key هر فرمانی که مایلید را بگیرید مثلا alt و کلید ذ را.
9. کلید assign را کلیک بفرمایید.
10. روی close کلیک بفرمایید.
حالا نویسه دلخواهتان را ساختید. با گرفتن کلیدهایی که برگزیدید نویسه در واژه جای میگیرد.

داستان زندگی دو دختر که در بین گرگها در جنگل می زیستند

آمالا و کامالا نقل:

ام داستانَه گلَه، راستی راستی هیندی کا تفاق دَلَکه. هندوستونی کا ای دَفا خَوَری هَمه جگا آتنییَه کٚه وَرگَه ژییَه کا دٚه گٚله هَشمناکَه جانَه‌بَری هَشراتون/وَرگون نَه گَردٚن،  هَرکس اَوون وینی زَلَه ترَک بی. هیچ کسی دا اَه سَت چَوون شی جانَه بَری ویندَه نییا. اَه آوادی مردوم واین: اَوِن دٚه گله رۊ/روح اِسینَه، هیچ کَس نِبی اَوون آزار بٚراسٚنه، مردوم کٚرا زلاموردَه بین، هیچ کَس نییاری اَه ژییَه پا نوئِه.

ام خَوَر، کشیشی گوش رَسَه کٚه چه نوم سینک اِستا. سینگ، ای گله پیلَه کَه‌سرای داری کٚه یتیمَه خردَنون ها کو ویرها بی و پیل آکَری. سینک وَشتٚلی‌واز اومَه، خای ام داستانی کا سر بَروَری. هَه‌ی را اَه سنگه دییارَه کو شَه، وَرگَه‌ژییَه نزیکی کا، ای گلَه پیلَه داری تٚلفتٚشَه کٚه چَه چِم آدیِسی کا هشراتون لونَه نوئا. سینک، اشتَن جیگا کو خاسی نه هشراتون لونَه بَره وینی.

سینکی، داری تٚکلَه کا ای جیختِه جیگایی رچ آکردَه، دا ها کو چَن شَوَندَه روز جیخٚسٚه و ژییَه چِم بٚدارٚه، دا وینی شا اَه جانَه بَرون ویندِه، جگای کٚه هشراتِن ها کو لونَه دارِین، ای پیلَه سنگه چالَه‌ی اِستا. وَختی مانگی پِرومَه و مانگه تاوی روشنی کَردَه، سینکی ویندَه، هشراتِن اشتَن لونه کا، ایلَه ایلَه برومینَه، اشتَن ماترَه تٚری آکَرین و برچاکنین و سرا هوا بو آکَشین و زوزَه کرین.

ناخَوری دٚه‌گلَه هشمناکَه جانَبَر بَروشتینَه، چَوون دَس و پا و کلَه آدَمی پِرَوٚشی داری، بَما هشراتون شی چار دَس و پا پِرین، چَوون دَس و پا کولوفتی یَندی خمنایا، گردَه کَلَه دارین. درازه مو چَوون سوتالَه جانی آپوشا، تٚریَه بوک و دَماغ و مَچَه دارین، چَوون چِم هشراتون چمی شی سو دَه‌ی. اَوون زمینی بو آکَشه و اشتَن ماتٚرَه رو بَه آسمون داشتَه و زوزه کَششونه. سینگی هرگز اَه جوره جانَه بری هیچ کیتاوی کا نی ویندَش نییا.

سینک، داوْلَتی پیلَه گلان و فرمون داری وَر شَه ، دا  اَی ایجازَه بٚدَن، اَه دٚه گلَه جانَه‌بری بیگِرن و پیلَه دانشمندِن چَوون سَر، کار بکَرن و سَر‌بَروَرن که ام  بی وَجَه جانَه‌بَرن اٚچِه اِسینه، کا کو اومَه‌ینَه، بَدَز هنی اَوون جنگلی کا سر آدَن. سینک، ای وَخونه‌ی دۊملَه نی گَردی کٚه تمونی کیشورون کا گَشت‌و‌گییَلَه کَرون اَه هشمناکه جانه برون ویندِه را اشتَن یتیمه سرا دَکَشی و ای پولی نی چِه گیر بای دا یتیمه خردَنون را خرج آکَری.

سینکی، وَختی ایجازَه ویگِتَه، هشراتون بریسی کا تله نه اَوون گِتشونَه، همه ماتی بردَه بینه، ویندشونه: بٚرامِه‌ی اَوِن کو دٚه گلَه اَدَمَه خردَن و دٚه گٚله کیله‌ینه کٚه هَف هَش سال ویشته  سٚند و سال نِدارن، بَما  تَمون چوون کنش و کار هشراتون شی اِسَه.

پیله دانیشمندون اَوون خاسَه جیگای بَردَه، وَختی اَوون خلا دَکردشونه، خلا پِزارندشونه، رٚخَه رٚخَه کَردشونه، اَوون وَختی تختی سر خساوندٚشونَه، تختی کا جیر آین، شین، لٚکٚلا آتارین، ایته پا نه کَنٚش کرین، خاکی سر اشتَن پیچنَه کرین، یندی کا دَچیکین، هنتَه زوزه کرین دا خاو آشین.

وَختی اَوون را پلا و خوروش ووئرین، هیچ دَس نِژَنین، پلا سری ویگَردین و ای گله اسپَه شی پلا خوروشی پِلَوین. اَوِن پَتَه گوشتی خش نِدارین، اَوون را ای پَله زنده گوشت نَه‌ین، هَه‌ی خاسی گازی نه ویجَرین و هَرین.

اَوِن، وَختی آدَمون وینین، زلَه کردَه آدمون شی، آدَمون کا ترسین، زٚلَه چِم آمونیین، چار دَس پا پِرین، نِشایْن پاسری وییَر پامَندِه، چَوون پا گِرَه لینگ آبا، چَوون دَس و پا راست نِمونی، هَته پٚش شون سای هَردا، پامَندَه کی پردِه نه اَلبَهلی آسیین و هَنی چارچنگلی پٚرین.

اَوِن، آدَمون کا ویشتَه مَسین و بو آکَرین، چَوون چِم تاریکی کا، آدمون کا ویشتَه وینی، اَوِن هرگز خَندَه نِکَرین، برمَه نِکرین، چَوون جیکله و زاهار، هشراتون شی جروئه کرین، گرم و نرمه جیگا خش نِدارین، چاردییار و کَه چِمَه کا بروزین، سرا برشین، دا ای پناگایی بتلَفین و ها کا جیشین، کرا تایل آبین، که ای جوری ها کو بروزین و جنگل دَلکین.

سینک وینی که اَه دٚه گله کیله وَچَه، هشراتی تَبییَت و آموج و کنش و کارون نَه خو گِتَه و اَه کردکارون نه خوکَرد آبَه‌ینَه، هَلَه مَله نِشان اَه کارون دیمَه نوئِه، چَوون هشراته مرام و آموج و تَبییَت نیهرزی، آدمون رییَه و سولوکی نَه آموج بیگِرین، کشیشی خیلی دانیشمندون دَخوندَه دا دانیش و خَردَی نه اَه هشراتَه مرامی چَوون جانی کا بَرکَرن و آدَمه کنش و کار چِه جیگا بٚنٚشان. دانیشمندن فیکر کَرین، اَه خردَنن وَختی خیلی روک و چیلنه خردن بَه‌ینَه، هشراتی بی اَوون دٚزیَه بوبو کٚه هیچ آدمون نَه سولوکَت نِدارین.

اَه خردَنون را چَمه دینیا هیچ مٚزه نِکَری، هنته اِسا که ای زیندونی کا مَندینَه، آمالا که ایتِه روکته اِستا ای سالی سَر‌و‌بٚن نِبَه، هنتَه غرصَش هَردَه، ناخوش آبَه و مَردَه، چِه مَردِه بَه دۊمله کامالا دِه کرا تور آبی، خیلی وَخت خوناوَه هردشَه، خدا اَی را آرَسَه که نِمردَه،

کامالا ناز و  فت و فراوونی دیله کا دانیشمندون دَس پیل آبَه، بَما هرگز نِشاتشَه خاس خاسه نَه اشتَن هَم سرَه مالون پا رَسِه، نِشاتشَه خاسی لوئَه کردِه، و آدَمون شی آموج گِتِه و دییَرون نه آلان سٚتان و بیزٚ و بٚنٚش کَردِه. زوری نه پنجا گله واژَه یادش گِتا.

کامالا هرگز نشاتشَه، ای گله سالیمه خردَنون شی آدمون مینه کا لیذت بردَه، چِه دومله سرنویسی خَوَری نِدارم که چنتَه آژییَه. ای ...خَسَه بوبو اَه وَخت که جونیمونا و دانشگا کا چَمه روان آزونی اوستادی ام داستانه گله اَمه را واتَه.   

هَچی نی که چَمه تالشن همیشه غَزَلی خونٚن: تبییَتی کٚه شتی نَه آ، مرگی نه شو. راست واتَه‌شونه: اَه تبیتی که روکی سَر، خردَنی کٚنٚش‌و‌کارون و  چِه کٚردکارون تَندورَه سازٚه و چِه جانی کٚه سای هَرٚه، هَلَه مَله چِه جانی کا نِبرشو.  

شمه روکه برا: رمضان نیک نهاد

واژگان تالشی 76

واژگان تالشی 75

واژگان تالشی 74

شعر تالشی گل پری

گݖلپه‌ری

ئه ۏه‌ختون کݖ چاکه داۏره سالیېا

هه داۏرون کو کاسه‌بݖرا نومیېا

کاسه‌بݖرا په‌للـه‌ۏون و خاسه جونیېا

چێ شی جݖۏون، چه‌مه مه‌له نیېا

مه‌له مه‌ندا سێ کیله کݖ خاسینا

گݖلناز و گݖل‌په‌ری و گݖلخانݖمی نومینا

هه‌ر سێ خاسی، هه‌زاری غه‌مزه دارین

سێ گݖله خالی، هه‌زارخاتݖرخا دارین

چه‌ۏون ۏیشته په‌ری خاتݖرخا داری

ناز که‌ری ېو هه‌مه‌‌‌‌ې را داز ۏیداری

گݖل‌په‌ری دیم، ئاۏتاۏی پینجه مونی

هه‌ر که‌س ئه‌ې ۏینی، ئه‌نگیشته ده‌ن مونی

کاسه‌بݖرا، خݖدا را خاې، گݖل‌په‌ری ئه‌ې را بݖبی

هه‌زار که‌سی ۏه‌ندݖشه، گݖل‌په‌ری ئه‌ې را نێبی

گݖل‌په‌ری دا که‌لاسی پینجی خوندا

چێ ده‌ده ۏاې، پینجی ۏیشته چێم مه‌دا

ئه ده گݖله خا، کیتاۏی بوم به‌ېه‌ندا

ۏه‌شته‌ن و دݖمݖبلی کو نوم به‌ېه‌ندا

خه‌ېلی ئه‌ۏون ۏه‌شته‌نی را مینه‌ت که‌رین

ئه‌گه چه‌ۏون دیل بیگێری ۏه‌شته‌ن که‌رین

چین‌چینه شݖۏاری نه ۏه‌شته‌ن که‌رین

ئی سه‌ر ده‌فا خه‌نده نه غه‌ش که‌رین

گݖلݖف گݖلݖف ئݖشته‌ن که‌له چارخݖنین

زه‌مینی ئݖشته‌ن ۏه‌شته‌نی نه لارزݖنین

دا داېر ژه‌نین، چه‌ۏون خه‌لا راس ئابی

ده‌س‌کݖلا ئو فاېزو فاېزو راس ئابی

ۏه‌ختی ئه‌ۏێن ده‌س به که‌مه‌ر ناز که‌رین

گݖرد ته‌مݖشاچیئون مه‌نته‌ر که‌رین

ده‌س به که‌مه‌ر، ئݖشته‌ن دوشی لارزݖنین

گݖردی جݖۏونون، چێمی به‌رۏازݖنین

چَوون سر و کله و وَشت و رخت

کیلان مینی، گله کوپره خسه وخت

گومون کرم، دَه بیس سی سالی بَه

گل پری نوم ویلَکه، اَی دَفا اَوی آبه

بیلاخیر خوبه بوبو ام اسپه زیندگی

غیرز خدا هزاری را بکری بندگی

دِه اَمه را دیل و دماغی نمَنده

دا بزونَم چَمه گل پری کا مَندَه

اَیلَه هَفته سه شمبه بازار شیمه

ای ژِنکی زمبیله به دَس ویندمَه

دَکَش آکش کرا کری اشتَن باری

دَس ویلا و دَخون آخون کری دییری

سییه سییه‌ی اَه دیمه و اَه نجارَه

کله دَلَکه، کا کو وینده مه دوارَه

ناخَوَری اَه دیمه، چمن کله جا گتَه

یباش یباش گل پری دیم پا گِتَه

ولَه ام هَه گل پری خوشکیله

نه برا باور نِکرم موشکیلَه

چه کردشَه لا کیتاوَه روزیگار

گل پری جوونی نه تار ومار

اوشنو سیگاری لَو گِته شا ای وَری

چومییه دَسون تَک ژَندَه شا اَه وَری

چارخونه دسمالی کلش پِوشتا

شندرَه چادشَه‌ی کمرش دَوَستا

چرک و چوروکَه خلا و مچَن و نییسی

اَدَمی میدَه آی اَگه ویمونی اَی دییِسی

جیوَسییه لفچ و کَلپونه گاز و شلختَه

پیر و دَلکون آبَه و جونه جانش دَباخته

خدا مصلتی شکر، ام رو اَه رو کردَشَه

خدا زونه، چَمه سرنویسی چه کردَشه

ژِنکی چِمی بن سییا چورکه دَمَردَه

زیندگی چِه چمون دیله کا ویمَردَه

چِه خاسَه دیم هَمه جگا َچیلِکییَا

زَیرونی و خشییه دیل گرد آسییا

دَماغ مَوا، هَنته بَه، دازَه دومه

چوخاشه پاش، هَنته تفنگه سومه

درازَه مَچه و رَشَه گازِن بَروَشته

چافه گنده، گازَه مینه آوَشته

لوئه کری، چاف و لٚوٚر پَر گِری

دماغی کا زک و زوک رَه گَری

پارَه گینه گوروه و پزر آزرَه گالیش

لوئه چِه شن آخ آخ استا و نالیش

مشتَه نونی پِریشا، هرسَت اَی گاز ژَنی

دَس بَه دَس ، پاوروزی فوک ژَنی

تند تندَه خسی را ، چه سینه کرا سَرکَشی

کَئوئه خسی شی خس، مَگه اَی دَس کشی

گاز آگِتَه شا، نونه پَلَه ی بربری

الغی شی، شکاری گِتَه شا چنگری

چِه دیم ورو و چِه چوروکه پیشونی

فر آدوئَه و موچاله کاغذی مونی

اَز مه را هنتَه خشک آبَه یما اَی دییِسیم

مات ومَنترآبه یما، تورَه آدَمون مونیم

باورم نای، گل پری هَدَه پیر ببو

اَگه دَفرسم ترسم دیل گیر ببو

ناجَه دیلَه گازی پِنومه چمن لَوی

کله دیله ویر وَردمه اَه شَوی

اَه باهاره شَو و مَنگه تاوَه شَوی

چه بوز بلنده کفش و وشتن سرا شوی

شوی که کاسه براش خیت آکردَه

تازَه پِرسته جوونونش شیت آکردَه

وَشتنی نه اشتَن جانش کیش کاشته

ناز و غمزه نه کاسه براش کشته

جیلینگ جیلینگه کری کفشی بن

کاسه برا دیل مَندا چِه کفشی بن

مانگی ده نییاری اَی دَتاوی

سارَه مینه، گل پری کا دَتاوی

پَز اچه بَه اَه سی سالی پیشی ناز

چَمه گل پَری خاسه جان و چاکه واز

چه کردَه شَه لاکیتاوَه روزیگار

گل پری جونَه جان بَه تار و مار

خوبه بیلا خیر ببی، اَی جوونی

روکه چیله وری شی آی میمونی

بژَن بگاردن چَه خَور به برا

گل پری سر چه خاکی دَبَه برا

گل پری اشتَن اَولی جوونی

بلا بَه سَرآلَکه اَی، ده گمونی

هَه دردی که دَوا و درمون نِداره

هَرکی آلَکه سر و سامون نِداره

فرخی نِداره، اَی را تل و سور

چِم بداره یا نِوینه موننی کور

آگزاشته سر دیلی اَی را کار گِته

تریَه کاردَه عشقی اَی را کار گِته

اَه تریه عشقی اَی را شر گِته

هَه داسَه یَه ، نگبتی اَی سَر گِته

اَه خاسَه گل پری و کم سند و سال

هَته شَه روبه بَه ایله دارَند و کفتال

دَدَه اَی اشتَن وَر دَخوندَه، گوشش نِکرد

دِدِه اَی هزار گله پند دوئه، گوشش نکَرد

ده پاش چَموش دَکردَه و زورکَردَه

اشتَن چمی انگیشتنش کور کَردَه

اَه جور خردخال دَدَه دِدِه را غمینه

غوصه فوجه کرن و خاک به سرینه

ایدامه داره...

شمه روکه برا : رمضان نیک نهاد

داستان فدا کاری حسن امید زاده به زبان تالشی

تالٚشه آموجَه دَه حسنی، فیداکاری و سییاوَشون:

ویشتَری تالشی خٚردٚخال سختی و کوری‌کَشِه نه آژییه‌ینَه و پیل آبَه‌ینَه، هَه‌ی را تالشی خٚردٚخال هر جیگای آرَسٚن، چٚه اَگه دوکتور و آموجه دَه بوبون، یا دییر چاکَه جاجیگائون آرَسٚن، هرگز ویرٚشون نِبرشو کٚه اشتَن چدَه روکی کا ستَمَه بَردَه‌شونه دا چاکه جگایی آرَسَه‌ینه.

تالشی خَلک، هَتَه که پیله دیل اِسینه، هَته نی همیشه ساده‌دیل و دیلسون بَه‌یَنه، مردومی خش دارن، سختٚمَه روزون، هَنگَه ایشتِه وَختون، دییرون آرَسِه را اشتَن جانی فیدا کَرٚن، خدارا شکر، اَمه اوری تالشون دیله کا دیلسون و فیدائی وییَر دارَم، اَگه خاسی چِم و گوش آکَرم، وینَم کٚه چٚدَه پیلَه جان فیداکارَه پَلَوون چَمه ولَتی کا داشتَه‌مونَه، اَه نوم دارَه فیداکارِن، حسن و خیلی شهیدِن، آدَمِنی اِسینَه کٚه شازدَه سییاوشی شیوار و ایمام حسینی شی پاکییَه دیل بَه‌ینَه، چَوون زیندگی خوندِه کا بی، هَته که اَوون را بٚرَمٚه کَرَم و چَمه سَر و کله پَکوهَم و جۊش ژَنَم، هزار جوره درس بی آموجَم که اَمه نی چَوون را و رییه بَرشَم.

چَمه تالش آرا شفتی کا، تالشَه حسنی فیدا کاری لوئه، ای گله نقل نی، ای گله راسته پیشامَد اِستَه که وییَر وَختی لوئَه نی، هزار و چَن هزار سال پیشی فیدا کاری لوئه و افسانه نی، که خاسی مَزونَم چدَه چدَه بَه. وان: پاکییه دیلَه سییاوَش آتشی مینی کا بَرشَه، دا اشتَن بیگناهی دییَرون نوشون بٚدَه، وختی آتشی مین دَلَکه، هیچی اَی نِبَه. ویَیرِن وان: سییاوَشن نی تالشینا، اَز نِوام، تالشینا یا کٚه نینا، بَما وام: سییاوَشن هر نژادینا، چَوون مرام، چَمه تالشون کا سیفا نینا.

حسنی سییاوشونه آتَشه دَلَکی، دۊ و بوفٚر هَلا دَمردَه نی و خشک آبه نی، اگه خیلی تبارون  دیله کا، حسنی شی فیدا کار بدارین، سالی دونزَه ما چِه فیدا کاری نومی واین و حسن حسن دَخونین وجۊش ژَنین و اَی پیل آکَرین، بَما خَیلی اَمه اَی کا خَور نِدارَم، اَگه نی دارَم، اَیمون ویرآشَه. اَگه ریزعلی خواجوی آتشَه پَسنَه شَلَه نه شاته نوم دار بِه،  چَمه حسنی کار هَزار گییل اَی کا نی ویشتَه غرف و فیدا کاری داشتَه شَه.

 دیلابَره حسن، بیست سالی پیش، سالی 1376 شفتی ای گله آوادی که چِه نوم بجارَه سر اِستا، ای گله چاکه آموجَه دَه و موعلیما، اَه مدرسَه‌ی که خدا بیامرزَه حسن ها مَندا و خردنون درس و سوات آموجی، مدرسَه وییر چی ایمکانات نِداری، کَنه مَدرسَه‌ی اِسا کٚه خردَنن ناچاری و دَمَندَه‌یی خونَه، ها کو درس خونین .

اَه سالی زمسون خیلی سردی و زیینگه و تیفون داری، بَمَن ما هیژدَه روزی سَر، هَلا ای سَت دا ناهار پَس آمَندا، مٚزا کَردِه وخت و زَنگا، تیفون و سوجه وا کرا مدرسه بٚنَه سنگی کا اَی پِکَنی، خردَنن کرا سردی دَمِرین، نَتَه بوخاری شَلَه پِکَشین دا ویشته گرم آبین، همه بوخاری داوْره گرد آبَه‌ینا و گرد خردَنن هَل هَله و شادی و پَخَر پَخَرَه و مٚزا کرین، ناخَوری بوخاری پِترَکَه، حسنی دا بوخاری ترکَه سسی و خردَنون زاهار زاهاری مَسَه، دَفتَری کا جیپَرَه، دا وای چه کرم، اَلبَهلی روبَه آتش و دۊ و زاهار شَه، اَه کلاس که سی گله دانیش آموج داری، وَختی نَته بوخاری ترکا، آتشی هَمه جیگای کلاسی کا آتنییا، حسن وَختی کلاسی کا آرَسَه، ویندشَه، بٚرامِه ی... کلاس ای گله تندوری شی تَس گِتَه و کلاگا آتشی شی وَشٚه، آتشی همه جیگا گِتا، سی گله خردَن، زوئه و کیله جٚروئه ژَنین، اشتَن دِدِه را دَخونین واین: دِدِه جان سیمونَه، دِدِه جان اَمه را آرَس، آقا مودیر جان خفه بیمونه، اَمه را آرَس.

حسن زونی که چه جَهندمَه آتشَه جگایی دیله خا دَشو، دا خردَنون نیجات بدَه، حسن ای وَری اشتَن ام دینیا خشییه زیندگی و شیش گله خردَنی ویرٚش آلکَه که اَوون بی دَدَه یی چنته خان پیل آبون، ای وری سی گله خاسَه خردن وینی که آتش کرا اَوون زٚنده زٚنده کَواو کَری. هیچ کاری نِبی کَردِه، مدرسه هیچ آتَشه دَکشَه کپسولی نِداری، حسنی اشتَن فیکری کَردَه، دِه کرا دیر آبی، حسن زونی که ام آتشی کا اشتَن زنده جیوشته نِشا، اَگه نی زنده پس آمونٚه، سالیمه جانی اَی را نِمونٚه.

حسنی تالشَه یاوَرَه رَگ ایشتَه، واتشَه اَز بدا بٚمِرٚم دا سی گله خاسَه خردن مَمِرٚه، ای دَفا هَه‌ی کَردَشَه و ویترَکه کلاسی دیله، وختی خردَنون وَر آرَسه، اَوون آلاوندشَه، واتشَه: مَتَرسَه، اَز شمه همه‌ی نجات دَم، خردِه اَی پِچیکه ینا،  حسنی اَوون ای گله، ای گله کَشَه آگِتشَه و کلاسی کا سرا برکَردشه، حسن اشتَن جانی ویرٚش بَرشا، دِه هیچ درد و سی دَرَسِه نِکَری، چِه جانی خلا کرا وَشی، وَختی خردون نیجات دوئِه، آگزارییه، آگردَه، ویندشَه، دِه خردَنی پَس آمَندَه نی، خازتشَه، اشتَن سرا بَرا،  چِه چِم هیچی نِوینی، هنتَه کور با، نِشای فَمه بَر کم وَر نوئَه.

مدرسَه سراپیشی کا، ای شور و مَشَرِه‌ی اِستا، هَمه مردوم بٚرَمین، کَسی باور نِکَری، آدمی نی بومونٚه که اَه آتشی کا بٚشا تاو وئَردِه، باور نِکرین آدَمی هده چی فیدا کار بوبو، حسن دِه آدَمی کا دَویردا، حسن ای گله آسمونی فرشته شی آبا، هیچ کسی نییاری آتشی نِزیک آبه، خردَنِنی که آتشی کا جان جیوشته بَه‌ینا، اشتَن موعلیمی را دَخونین و جیکلَه کرین و واین: آقا موعلیم جان سرا برا، خدا جان چَمه موعلیمه را آرَس. ژِنَکن اشتَن کَلَه پَکوین، حسن دیلَه کا پَس آمندا، کلاسَه چِمه، بَر پشت کلیل با، چَوون کلاسی بَر دیله کا دَسگِرَه نِداری، حسن دِه زوری نِداری که بَری پِچاکٚنی، زاهار کری وای: آخ سیمه، دِدِه جان سیمه.

وختی مردومی بَری پاسری نه چاکنده، هتَه که آتش، گوله گوله بَری کا بَروَزی، ای دَفا اَه آتشی مینی کا، ای آدَمی بَروَشته، وختی همه‌ی اَی ویندَه، زَله کَردشونه، آتشی تَمون چِه خلا سوتا، حسنی خلا و جان کرا وَشی، چِه جان زٚز داری، حسنی خلا، چه جانی گوشتی کا دَچیکا، حسنی جان سییا آلوسی شی آبا، هنتَه بٚرٚیه گوشتی که آتشی سری کا جٚزٚه وٚزه بٚکَری، هَته با، حسنی جان دۊکَری، هَرسَت وای: براجان، سیمه، سیمه، آو، آو. اَیشون آو پِکَردَه چِه آتشی شون دَکِشتَه، وَختی خردَنون اشتَن موعلیمی زلیله جان و سزائی ویندَه، هنتَه که اشتَن ویجَرین و خلا پِزارنین، خیلی‌ئون غش کَردَه، ژِنَکن زاهار کرین، چَوون زاهار دا آسمون شی، ژِنَکن جیکله کرین و واین: آرَسه، آرَسه اوری یا کربلایه. یا نینوایَه، خدا جان چَمه جان فیدا موعلیمی را آرَس.

حسن زمینی سری لکا، دِه نَفسی نی نِداری دا تَکو بَهَری، نبی اَی دَس ژَندِه، هیکس نِزونی اَی را چٚه بی بکَرٚن، دِه خَور همه جیگا آرَسا، وختی حسنی راس آکردشونه دا ماشینی نه اَی بیمارسون بٚبرَن، چِه جانی گوشت پَلَه پَله چِه سیییه خَلا نه بَلکی.

دوکتورون واتَه، حسنی جان سَد در سَد سییَه، چِه دَماغ و گوش و لَو و فیچ هَمه سییا، چِه ده گله دَس که خردَنون داشته شا و آتشَی سر مَندا دا خاش سییا، هَی را چِه ده گله دَسی شون، کونَه کا دَبٚردَه، حسن دِه ای گوشته پَله‌ی آبا که هیچ آدَمی دیم و رو نِداری، حسن آزون لَکا، آتشی چِه اندرونی نی سوتا، وَختی اَی ام دوکتر اَه دوکتور بَردٚشونه و هیوده گییل چِه جانیشون پِروشکوئه، دا چِه پوسِه جانی فٚر آدَن و چِه دییر جگا گوشت و پوسی ها کو جیخا آخا و آدِرز ویدِرز بکرٚن، چِه رونی پوسی پِیگِرین و چِه فیچی کا دچیکاونین.

 دَرد و سوج و سی کرا ای کٚشی و زیلَه ووئَری، هنتِه اَیشون مورفین و خاوَه‌وَرَه هَوْ و دَوا دوئا و زمات ویمالا دا دردی مَفَمٚه و ایتِه بٚخٚسٚه، دِه اشتَن لوئه کری ویرٚش بَرشا، چن سال که هته سکراتی نه و سزایی نه دَویردَه، ای چکیل و بی دَس و پاپٚردَه آدَمی با که ایشون چِه خردخالی وَر ووئَردَه ، حسن دِه کَه دَلَک با.

چَمه ولتی پیلَه تَرون، اَه گرمَه هَه‌ی وَختی را، خلکی واتَه وات و سَره کورَه داشتِه را، ایته اَیشون ام وَر اَه وَر بَردَه، دِه ای شون ویر برشَه، ویشتَری چه آرَس ویرسی مردومی و چه خردخالی گردَن گِته، چِه بیچارَه ژِنک ای گله فرشته شی اشتَن شوئر آرَسی و چِه گرد و گیج گَردی، پلا موچه نه چِه دَنی دَنه‌ی، اَی دَس بَه آو بَری و شوری. حسنی ماهونه مٚز و مٚواجب، تنخا چه دوا دوکتوری، پول نی نِبی.

حسنی خیلی کوری کشَه، ای سر وَختون خدا را دَخونی، وای: خدا جان ده چه را بی هندَه سزا بکَشم و چمن خردخالی سزا بکَرم، دِه چمن نفسی پِسٚند، چٚمٚن جانی مٚه کا ویگه، بٚدا مٚه را آسودَه آبوم، ام درد و سی کٚرا مٚن کٚشٚه.

چارپینج سال هَتَه حسنی زیجر بردَه و سزا کشَه، مدرسه خردَنن و خلک چِه جانی رچ آبه را خدا خدا کرین و ناجه دارین دا زۊ رچ آبو. وَختی حسنی چه کَه ووئردشونه، دَسته، دَسته شفتی مردوم چِه ویندِه را آیْن، ای گله ایمازَه شی اَی زییارت کرین و چه فتراته کار و فیدا کاری را قدرزونی کرین، بَما چَمه ولتی پیله گلان دِه وییر چی اَی سر نِژَنین و اَی ویرها نِبین.

دا دینیا بَه دینیا بَه، هَته بَه، اَوونی که نوجَبا و دییرون خشییه زیندگی را جان فیدا و دیلسون بَه‌ینه، ام دینیا شون چَنگَز دوئَه، دنیا هنته یَه دِه، هتَه که بابفا مَنده بی‌بفا نی وییَر منده، بی خاسی چِم گوش آکَرم، چاکه آدمون آزونَم و اَوون پیل آکَرم دا میرونی ریشَه چَمه دیلی کا خشک مَآبو.

 چَمه سییاوَشونه حسنی پونزَه سال هَنی کوری کشَه، سزا زیندگی که روزی هَزار دَفا خدا را دَخونی دا اَه درد کشِه کا جیوزی، چِه فیداکاره زیندگی دۊملَه سر اَته بَه، که ای شَوْی حسن کٚه خٚتَه، هنته چِه اندرونی آتش گِته، دِه روزی سپیدی که گینه چِم نآکَردٚشَه و نایشته، ام بی بفا دینیا کا شَه و اشته را آسوده آبَه.

هزار و سیسد و نودی کا، ای سال دَویردا، اَه روزی که خَور اومه، فیداکاره حسن هیچ آبه، چِه مردَه روزی را ای شور مشَرِه‌ی بَه، تَمونی چِه خردَنن که آتشی کا جیوشته‌ینا‌، خییال کریش که چَوون دَدَه مَردَه، مردوم همه چه فیدا کاری لوئه کَرین و برَمین، خیف هَزار خَیف که حسن مَردَه، حسنی شی مَرده را بی نٚشته، روزی هَزار دفا بٚرَمٚه کَردِه بی جوش بژَنَم که حسنی شی تالشی شهید بَه و چَمه دَس دٚره شَه. حسنی شی چَمه ولَتی کا هَنی داشتَه مونه، همیشه بی اَوون ویر بدارَم، همیشه وَختی حسنی شی پاکییه دیلون را جوش ژَنم، ویر بوئَرم که اشتَن نی چه شی دیلسون ببَم.

اومیده واریمه، شمه و حسنی خردخال و چه دانیش آموجِن خشییه روزگار و سالیمه جان بدارن.

شمه رۊکه برا : رمضان نیک نهاد 

آقا میر توفیق اولین مکتب دار بخش سردار جنگل

درود چَمه نازینه برائِن و خوئَرن

آ میر توفیق فرهود و چِه دانیش‌آموجِن ویرآرین

سردار جنگلی بخش و دَغَنه/ گسکره اَوَلنه مکتب‌دار:

اَه وَختون، نِزیکایی سَد سالی پیش کٚه چَمه با سواتِن وییَر نینا، بَلکَم گٚرد چَمه آوادی سواد دارن دَه گلَه نی مَبین، اَه وختون کٚه ماکلانی کا مشدَه ایسمال زارع خدا بیامرز و چَمه برا جانَه خدا بیامرز سوات دارین. گسکَره کا نی چَمه ماخا زوئَه کَیخدا کاسی میرزایی خدا بیامرز سوات داری، شولومه رباری کا نی حاجی قنبری مشدی خدا بیامرز سواد داری، دییر آوادی کا نی چَن گله سواد دار مَندینا که گرد اَوِن چَن گله ویشتَه نینا.

ای سالی، دایری بَری سَد سالی پیش، چَمه دَدَه، مَشته رمضون خدا بیامرز، خراسون شَه دا ایمام رضا بارگا زییارت بکَرٚه. خراسونی کا دَدَه ایله نوجَبا سی ساله جوونی نه آشنا آبَه ، مِردَک خیلی خداپرسی داری، وَختی خَیلی یَندی نَه درد دیلَه لوئَه کَرن، آمیر توفیق اشتَن سرنویسی وا و نوشون دَه که ای گله پیلَه آموجَه دَه و مکتب دارَه ملا اِسَه.

دَدَه را وا: اَز هیچ کَس نِدارم، سٚبلاکَه آدَمی اِسیمَه، چَمه بَبَه اَی را وا: موسلَه روخونی دَغَنه آدَمن، تالشینَه، بری مه نه بشَم، چَمه ماکلانی کا بومون. میرتوفیق وا: اَز تالشون تاریخی و چَوون دیلابَری خوندَه‌مه، چَمه دَدَه خیلی اَی خاهیش کَره، بری بندی نه چَمه ولَت بشَم، اَمه ته غَم هَرم، ته را پِشت بَه‌م، ته بِری اَمه سوات آموج، اَمه را دوکتوری بکَر. هنته اَی خاهیش کردشَه دا آمیر توفیق دیل‌خش بَه کٚه چَمه ولَت با.

وَختی میر توفیق ماکلان اومَه، ای سال ماکلان چَمه کَه کا مَنده، میر توفیق دَمَنده اشتَن هونر و دانیشی مردومی نوشون دوئِه، میر توفیقی سَر، خیلی ناخوشی‌ئون و مرَسون و ویماری‌ئون گل و گییا نه دوادرمون کَردِه کا بَرشی، میرتوفیق دَمَنده ای کافله ماکلانی‌ئون اَلف بِه تِه یاد دوئِه، ای سَرون تَلَکه‌ی قرآنَه خونی آموتَه، هَرکسی ناخوشی گِری، اَی، میر توفیقی وَر برین و اَی دَوا درمون کَری.

میر توفیقی ای ساله تالش آرا کو آبازَه بَریَندَه، گسکره مردۊم خیلی سوادی نه خشینا، اَوون دَس بَه دَس آدوئِه دا آمیر توفیقی گسکره ببَرن. میر توفیقی وختی گسکره خلکی سوات خشی ویندَه، ای سال ماکلانی مَندِه پَسو، گسکره شَه، میر توفیق گسکره مَچدی کا موندگار بَه، مچدی کا خلکی درس دَه‌ی، قرآنه خونی آموجی، موحرمه ما و صفرَه ما دیلَه کا اَوون را خدا پیومبر و دین خشی لوئَه کری، هرکس نی گسکره کا ناخوش آبی، اَی دَوا درمون کَری.

چَن سالی کٚه بَه، خییال کَریش میرتوفیق گسکَره کا دنیا دَلَکه، همه‌ینه خشا، خلک خیلی اَی خش دارین، آمیر توفیق خیلی باخدا اِسا، هرگز مردومی آزار نِدَه‌ی، وییرچی دنیا مال گرد آکردِه دَربَند نییا، خیلی باآورۊ و نوجبا اسا، هنتَه گسکره و موسله روخونی کا نوم بَریَندَه‌شا کٚه هَمه گسکره دایر و بَری آوادی ئون، اوئه‌رو و کنده سر و کومادول و کاسی سرا و کوچی‌یه چال و شولم و شولمه ربار و خانوونه و زیدخ و کَلرم و مینه رزی کا جَوونَه خردَنن گسکره آین، چِه وَری کا درس خونین.

میرتوفیق چَن سال کٚه گسکره مَندَه، خدا بیامرز میوه‌لی آذردوختی کیلَه بَردشَه، چَوون شانسی را هیچ خردخالی اَوون را سر نآلَکه، چَن سال که چَوون ژِن وشوئی کا بَه ،میرتوفیقی ژن هیچ آبَه، دِه چِه مَردِه پَسو اَی ژِن نِبَردَه، گسکره خلکی نَه گیریَه دا بَه گیلون همرایا، گیریَه شِه وَختون دَدَه خدا بیامرز و گسکره خلک، اَی چَمه گسکره خاله  گیریَه، گردَه‌سوئَه بَرین، اَمه گیریَه کا نی مَچد داریمون، ها کو نی میر توفیق اشتَن درسَه‌دَئی و دوادرمون کَردِه دومله کَری. اَی مٚن سواد دار کَردَه، هَمیشَه چَمه دَدَه نه وای: اَز بی ام نون نِمِکی کٚه اشته ژِنی دَسی کا هَردَه‌مه، ای جوری ته را تلافی آکَرم.

میر توفیق پنجا سال گسکره مَندَه، هشتاد سالَه کٚه بَه، گسکره کا مردَه و هیچ آبَه، چِه گور نی گسکره مَچدی کَفا تَه، احدلله رمونی کَه سرا و دکونی ناری کا اَه باغی مین اِسَه. میرتوفیق هیچ وارثی نِداری، ده گله چِه شاگردِن کٚه خیلی چِه رییَه بَرشَه‌ینا و خداپرسی و ملائی خیلی خش دارین، چِه وکیل و وصی بینَه، ای گله خدا بیامرز ملا قدرت شیرزادا، ای گله نی خدا بیامرز جلیل صبوری.

میر توفیقی خیلی گسکره مردومی سواد دار کَردَه، چیل پنجا سال گسکره مکتب خونه و مچد، تنخا جگایی اِستا کٚه همه مَلَه‌ئون کا، ها گرد آبین، میر توفیق بانی آبَه دا اَه وَختون گسکره خلک خیلی درسه‌خونی کا پیش دَلَکه و چَوون خردخال ویشته رو بَه درسی بشون، بَلکَم اَه خدا بیامرزی شار اَمه آدَمی مَدارم که هَدَه چی درسَه خونی و خداپَرسی را موسله روخونی دَغَنه و شولمه رباری دَغَنه خلکی را کار کَردَش بوبو، چَمه مردوم خَیلی بی اَی ویر بوئَرن و چِه چاکه کارون را اَی را خدا بیامرزی بکَرن.

خَیلی چَمه ولَتی پیلَه‌تَرِن چِه شاگرد بَه‌ینه، کورَه‌ویری مٚن بَردَه، هَمه ویر نِدارم، گمون کَرم، دویس نفر هَنی ویشته بوبون، خیلی مَردَه‌ینه، تنخا چَن نَفری زنده پَس آمَندَه‌ینه کٚه اَوونی کٚه ویر دارم شمه را نوم بَرم:

1-خدا بیامرز ملا قدرت شیرزاد  2- خدا بیامرز جلیل صبوری 3- حاجی خیرالله بهاری 4- اَز( یدالله نیک نهاد) 5- خدا بیامرز حسین آزاد 6- خدا بیامرز عینایت لطفی 7- خدا بیامرز اله بخش نفیسی 8- خدا بیامرز قدرت مصلحت جو 9- خدا بیامرز جواد جمالیخواه 10- خدا بیامرز مَشتَه نَوروزَه نزهت 11- خدا بیامرز مشته کاسگل رستمی مرحوم12- خدا بیامرز حاجی عزیز آزادوار 13- خدا بیامرز حاجی قربون صبوری 14- خدا بیامرز یداله بهاری 15- خدا بیامرز قنبر محبی 16- حبیب راد منش 17- خدا بیامرز حسین گنجی مقدم  18- خدا بیامرز یداله همتی 19- خدا بیامرز نازعلی نوروز پرور 20 - خدا بیامرز قسمت لطفی  21-کبلا خواجه خواجوی 22- خدا بیامرز  مشته علی صفی زاد  23- خدا بیامرز مشته خیراله نوروزی  24- خدا بیامرز  کبلاکاسگل مرزبان پناه 25- خدا بیامرز کاظم امیدی 26- خدا بیامرز کبلا یحیی کناره گیر 27- خدا بیامرز جعفر نوروز پور  28- خدا بیامرز حسین یگانه 29- خدا بیامرز حاجی دوسی زاد میرزایی  30- خدا بیامرز فیض اله بردبار 31- خدا بیامرز اجاقعلی مسافر32 - خدا بیامرز خانعلی شیرین زاده 33-یداله زور مند 34- خدا بیامرز حجت بهرامی  و دییرون دِه ویر نِدارم اَگه شمه ویرَه بوایَن . 

خدا میرتوفیقی و تَمونی چِه شاگردون بیامرزه و چَوون رو شاد بکره

روایتَه کَر: پدرم، حاجی یدلله نیک نهاد  آگاردنَه کَر:  رمضان نیک نهاد

      

فارسی و تالشی سره ( زغنه تالشی )1

درود بر شما دوستداران زبان مادری ، دوستداران زبان ملی ، و دوست داران زبان تالشی در این بخش تلاش داریم بخشی از واژگان سره و ناب و زغن تالشی را جایگزین واژگان دخیل نماییم .قصد داریم به کمک فرهیختگان تالش زبان این جدول را به تدریج تکمیل نماییم و به ترتیب الفبا این کار را انجام دهیم . اینجانب تنها به عنوان گرد آوری کننده با افتخار این کار را انجام خواهم داد تا مرجعی باشد برای همه کسانی که عشق به زبان مادری تالشی و ملی میهن خویش دارند ، از شما در خواست می نماییم که دیدگاه ارزشمندتان را در قسمت نظرات درج نمایید. لطفا برای هر واژگانی که نظر می دهید شماره آن واژه را ذکر نمایید. دوستدار شما رمضان نیک نهاد

آباژور و نورتاب به زبان تالشی:شه‌ۏه‌چݖرا

آخر و پایان به زبان تالشی: ته‌مون‌ئاکه‌ر

آخرالامر و سرانجام به زبان تالشی: ئاخݖرنه‌سه‌ری

آخرین و واپسین به زبان تالشی: ئاخݖرنه‌ گݖله

آرشیو وبایگانی به زبان تالشی: ئه‌مبار

آسانسور و بالابربه زبان تالشی: که‌فا‌به‌ر

آلت قتاله و کُشت‌افزار به زبان تالشی: کݖشت‌ئه‌ۏزار

ائتلاف وهمایه به زبان تالشی: په‌شی

ابتدا / اول و نخست به زبان تالشی: سݖفته

ابتدایی وساده به زبان تالشی: ساده

ابتکارو نوآوری به زبان تالشی: نوۏه‌ری

ابتلاء و دچاری به زبان تالشی: ئاله‌ک

ابدیت و همیشگی به زبان تالشی: هه‌میشه

ابنو پور به زبان تالشی: زوئه

اتباع و شهروندان به زبان تالشی: هه‌م‌ۏݖله‌تی

اتحاد و همبستگی به زبان تالشی: ده‌سی ېه‌کی

اتفاق و رخداد، رویداد به زبان تالشی: پیشامه‌د

اتوماتیک و خودکار به زبان تالشی: خݖدکار

اتومبیل و خودروبه زبان تالشی: ماشون، ئوتول

اجتناب‌ پیشگیری، دوری به زبان تالشی: ئݖختݖریز

اجیرو مزدور به زبان تالشی:مݖزور

احترام و ارج به زبان تالشی: پیل ئاکه‌ردێ

محترم وارجمند.گرامی به زبان تالشی: گݖرامی

احتمالا وشاید - چه‌بسا به زبان تالشی: به‌لکه‌م

احتیاج و نیاز به زبان تالشی: به‌زه‌م

احسنت و آفرین به زبان تالشی: پێرشه‌ۏی

احضار و فراخوان به زبان تالشی: ده‌خون ئاخون

احیانا و شاید به زبان تالشی: به‌سکه‌م

اخاذی و زورگیری به زبان تالشی: ته‌له‌که

اختراع ونوآوری به زبان تالشی: تازه‌ۏه‌ری

اختناق و خفگی - تنگنا به زبان تالشی: خه‌ف، ته‌نگݖم، په‌ندوم

اخذ و دریافت کردن به زبان تالشی: ۏیگێتێ

اخطار و هشدار به زبان تالشی: خه‌ۏه‌ردارکه‌ردێ

اخوی و برادر به زبان تالشی: بݖرا

اخیرا و به‌تازگی به زبان تالشی: تازݖگݖنێ

اخیرالتأسیس و نوبنیاد - نوساز به زبان تالشی: تازه بینا

ادوار و دوره‌ها به زبان تالشی: داۏره

ادیت و ویرایش به زبان تالشی: رێچ وۏواز

اذان و بانگ نماز به زبان تالشی:نݖمازی ۏه‌خت

اذیت وآزاربه زبان تالشی: ئازار

اراضی و زمین‌ها به زبان تالشی: زه‌مینێن

اربعین و چله به زبان تالشی: چیلݖم

ارتجاع واپسگرایی به زبان تالشی: کۊن‌ئاگه‌رد

ارتعاش لرزش به زبان تالشی: ده‌له‌رزێ

ارتفاع بلندی به زبان تالشی: به‌رزه

ارجاع برگشت به زبان تالشی: په‌س‌ئادوئێ

ارزاق خواروباربه زبان تالشی: هه‌رده چی

ارشد و بزرگتر به زبان تالشی: پیلله‌ته‌ر

ارفاق و آسان‌گیری به زبان تالشی: ئاسانگێری

اریکه و تخت به زبان تالشی: ته‌خت

ازدواج و زناشویی به زبان تالشی: شۊئه‌رژێنی، ژِێن وشۊئی

اساتید و استادان به زبان تالشی: ئوستادێن

اساس و بنیاد به زبان تالشی: بینا

اسبق و پیشین به زبان تالشی: که‌نه گݖله

استبدادو تکسالاری به زبان تالشی: زورۏاېی

استحصال و برداشت به زبان تالشی: ده‌سۏه‌رد

استحقاق و شایستگی- سزاواری به زبان تالشی: ئاۏرازه‌نده

استحمام وخودشویی به زبان تالشی: جانه‌شوری

استدعا وخواهش، درخواست به زبان تالشی: خازته

استراتژی وراهبردبه زبان تالشی: چاکه را

استراحت‌کردن وآسودن به زبان تالشی: موندی ئاکه‌ردێ

استراق سمع و شنود به زبان تالشی: گوشݖ خݖجه

استرداد واپسداد به زبان تالشی: په‌س دوئێ

استشمام و بو کردن- بوییدن به زبان تالشی: بوئاکه‌ردێ

استشهاد وگواهی به زبان تالشی: گݖۏا گێتێ

استعفا وکناره‌گیری به زبان تالشی: په‌ره‌دورئادوئێ

استعمال و کاربرد به زبان تالشی: به‌زه‌م هه‌ردێ ، کارئاگێتێ

استفاده کاربرد، به‌کارگیری به زبان تالشی: کارگێتێ

استقامت و پایداری به زبان تالشی: پاسه‌رمه‌ندێ

استقبال وپیشباز به زبان تالشی: پیش ۏاز

استقلال و خودسالاری به زبان تالشی: ئݖشته‌ن سالاری

استمرار وادامه به زبان تالشی: دݖرازادوئێ

استناد و گواهمندی به زبان تالشی: گݖۏامه‌ندی

استنباط و برداشت به زبان تالشی: د‌ره‌سێ، فه‌مێ

استهزاء ریشخند به زبان تالشی: رݖخشه‌ند

استهلاک و فرسایش به زبان تالشی: پوسسه، پوته، پوک‌ئابێ

استیجاری وکرایه‌ای به زبان تالشی: کݖرېه‌ېی

استیضاح و بازخواست به زبان تالشی: سیم و جیم

استیلاء و چیرگی به زبان تالشی: چیر

اسراف ریخت و پاش به زبان تالشی: رݖنه‌کاری،

اسطوره افسانه به زبان تالشی: ئه‌فسانه

اسقاطی و ناکارآمد به زبان تالشی: ناکارا

اسکله و بارانداز به زبان تالشی:بارگێته‌نگا

اسلاف و پیشینیان به زبان تالشی:ئه‌ژداد، بݖن و بݖنجݖخ

اسلحه و جنگ افزار به زبان تالشی: جه‌نگ‌ئه‌ۏزار

اسم و نام به زبان تالشی: نوم

اسهال و شکم‌روش به زبان تالشی: ره‌فت، ری

اسیر و برده - دستگیر به زبان تالشی: به‌رده

اشاعه وگسترش به زبان تالشی: ئاته‌نییېه

اشتباها به زبان تالشی: ندانسته سه‌ۏݖنه

اشتغال و کارگماری به زبان تالشی: کاره‌که‌ری

اشرار وآشوبگران به زبان تالشی: مݖزر، شه‌رورێن

اشراف و بزرگان به زبان تالشی: پیلله‌ته‌رێن، پیلله پیللێن

اشکال وخرده به زبان تالشی: ئیراد

اصحاب و یاران به زبان ت به زبان تالشی ېارێن

اصرار پافشاری کردن دݖم ده‌که‌ردێ

اصطکاک و سایش به زبان تالشی: سوئێ

اصطلاحات و واژگان به زبان تالشی: واجه‌ئون

اصل و ریشه-بن به زبان تالشی: ریشه، بݖن

اصیل و ریشه‌دار به زبان تالشی: ریشه‌دار

اضطراب و پریشانی به زبان تالشی: په‌ریشون

اطاعت پیروی - فرمانبرداری به زبان تالشی: فݖرمون‌به‌ری ، لوئه‌گوش‌ئاکه‌ری

اطرافیان خویشان – نزدیکان به زبان تالشی: هه‌مسوئێن، خیشێن

اطلاع و آگاهی دادن به زبان تالشی: خه‌ۏه‌وردوئێ

اعتدال و میانه‌روی به زبان تالشی: مینه‌مونی

اعتقادات و باورها به زبان تالشی: باۏه‌رێن

اعتماد به نفس وخودباوری به زبان تالشی: خݖدباۏه‌ری

اعتماد متقابل و همباوری به زبان تالشی: هه‌مباۏه‌ری

اعدام‌کردن و سربه‌نیست‌کردن به زبان تالشی: سݖک و سییا

اعزام و گسیل به زبان تالشی: ره‌ۏونه

اعلان وآگهی به زبان تالشی: خه‌ۏه‌ر

اغتشاش و آشفتگی به زبان تالشی: ئاشوب

اغلب و بیشتر به زبان تالشی:ۏیشته‌ر

افتتاح و گشایش به زبان تالشی: تازه ئاۏادی

افتخاروسربلندی به زبان تالشی: سه‌ربه‌رزه

افتضاح و رسوایی به زبان تالشی: بی‌ئاۏروئی

افراد و کسان به زبان تالشی: که‌س وکار

افراط و زیاده‌روی به زبان تالشی: ۏیېه‌ره‌کار

افسوس و دریغا به زبان تالشی: خه‌یف

اقامت و ماندن به زبان تالشی: مه‌نده‌نگا، مݖنزݖلگا

اقبال و بخت به زبان تالشی: خه‌سه‌ۏه‌ختی

اقلام و نمونه‌ها به زبان تالشی: نݖماېنه

اقلیت وکمتری، کمینه به زبان تالشی: که‌مته

اکتفاء بسنده به زبان تالشی: ۏه‌س

اکثریت بیشتری، بیشینه به زبان تالشی: ۏیشته‌ری

الان و اکنون به زبان تالشی: هݖسه

البسه وپوشاک به زبان تالشی: خه‌لا ،ره‌خت

الحاق و پیوست به زبان تالشی: ئارېه‌ندێ

الی تا به زبان تالشی: دا

امام و پیشوا به زبان تالشی: ئیمام، پیشوا

امام جماعت و پیشنماز به زبان تالشی: پیشنݖماز

امتحان وآزمون و آزمایش به زبان تالشی: ۏه‌رئاۏݖرد

امتداد و راستا به زبان تالشی: راسه

امتناع و خودداری و پرهیزبه زبان تالشی: په‌رخݖز

امداد و یاری به زبان تالشی: ېاۏه‌ری

امر و فرمان به زبان تالشی: فݖرمون

امرار معاش گذران زندگی به زبان تالشی: گݖزه‌راوݖن

انبیاء پیامبران به زبان تالشی: په‌ېغومبه‌رێن، په‌ېوم به‌رێن

انتخاب گزینش به زبان تالشی: پێچین

انتخابات و گزیدمان به زبان تالشی: چاک پێچینی

انتظار چشم‌داشت به زبان تالشی: چێم به را، گوشه دار

انتقاد و خرده به زبان تالشی: خݖرده‌گیری

انتقام و تلافی به زبان تالشی: ته‌لافی

انجماد و یخ‌زدن به زبان تالشی: زیېه‌نگه، ېه‌‌خ‌ژه‌ندێ

انحاء و روش‌ها به زبان تالشی: را ئو رییه

انحراف و لغزش به زبان تالشی: ئاپه‌رکیېێ

انحلال و برچیدن به زبان تالشی: ئاپه‌رچیندێ، ئاپه‌رچینا

انزوا و گوشه‌گیری به زبان تالشی: داره‌پێشتی

انسجام وهماهنگی به زبان تالشی: ئی دس بێ

انصراف و کناره‌گیری به زبان تالشی:په‌ره دور ئادوئێ

انعطاف و نرمش به زبان تالشی: نه‌رمݖش

انعقاد خون و لختگی خونبه زبان تالشی: خۊن‌بێند، خۊن‌پێمون

انعکاس بازتاب به زبان تالشی:کۊن‌ئاگه‌رد

انفجار وپکیدن به زبان تالشی: تݖره‌کێ

انفرادی و تنهایی به زبان تالشی: تاکیله، تاک

انفصال و جدایی به زبان تالشی: سیواېی، سیفاېی

اولاد وفرزندان به زبان تالشی: خݖردݖخال

اولویت و نخستینگی به زبان تالشی:سه‌ره‌نا

اهالی و مردمان به زبان تالشی: خه‌لک

اهدا و پیش‌کش به زبان تالشی: رونݖما، پیشکه‌شی، خݖشباش

ایاب و ذهاب و رفت و آمد به زبان تالشی:بݖشݖن‌بݖرݖن، بݖش و ‌بݖری

ایالت و استان به زبان تالشی: ئوستان

ایجاد و برپایی به زبان تالشی: بینا نوئێ

ایجاد و اشتغال کارآفرینی به زبان تالشی: بیناکاری

ایجادکردن و پدیدآوردن به زبان تالشی: ساتێ

ایده‌آل و آرمانی به زبان تالشی: ده‌س به ېه‌ک

ایرانی‌الاصل و ایرانی‌تبار به زبان تالشی:ایرونیېه ته‌بار

ایمان و باوربه زبان تالشی: باۏه‌ر

این‌طور و این‌گونه به زبان تالشی:ئݖنته

آن طور و آن گونه به زبان تالشی: ئه‌ته

از : رمضان نیک نهاد

در خط آوانگاری تالشی‌
به جای فتحه/a/ ـه ه
به جای کسره/e/ ێـ ێ
به جای واو/v/ ۏ
به جای شوا /ə/ ݖ
به جای یه/y/ ېـ ې

داستان ببه جان با زبان تالشی (ببه جانی نقل )

بَبَه جانی نقل:

(چَمه جونوبییَه تالشون فومنی دَغَنه زوونی نه)

اوری خام، هَنی چٚمٚن مَمه خدابیامرزی خاسَه نقلون ای گله دِه شمه را بوام:

اَه کَنه سالییارون، چَمه ولَتی کا جٚوونی مَندا کٚه وییَرچی پیله دیل نییا، تاریکی و اَویجه جگائون کا تَرسی، اَگه بجارَه سری کا، ای گله شال یا روآسی بوینی، زَلَه کَری.

ببه جانی دَدَه دِدِه خیلی پیلَه دیل اِستا، چِه دَدَه همیشه وای: ژِنَک‌لِه، ام کولَه پَز چیکی رَه بَرشَه، اَمه کٚه مَترسیمونه. ژِنَک وای: گمون کَرم روکی سَر بی وَختی بَه بوبو، مِردَک وای: نِه اَی را نی، ته نیهَشته، چَمه خردَن سرابَلَک بوبو، بٚلَکٚه، بیزٚه، دا اشتَن پاسری بومونو، تالشی خردخال بی دیله یَردَه و پیلَه دیل بوبو.

ببه جان هَته پیل آبَه، یَکَه جونَه گَلی آبَه، بَما هَنی ببه جان رۊکَه دیل اِستا، شمَه وَری کا خیلی بی ادبی اِسته، تنخایی نیمه شَوی نییاری، دَس بَه آو بشی. اَه وَختون ببه جانی دَدَه ویشتَری سال تنخایی گیریَه و مینکو مونی، ای کاوله گامال داری ،اَوون را مالَه پایی و گالیشی کَری.

ببه جانی دَدَه گیریه گیلونی بٚشٚن‌بِری را، هنتَه کۊله باری نه بار بَردا و چاروادارن اسبه کریَه آدوئا، دِه تَنگ اوما. ای دَفا فیکری چِه سَر دَلَکه، واتشَه: بختَرَه ،ای گلَه کَلَه وَرزا بٚخروشٚم، بارَه‌کٚرٚندی را بٚشوم ای گله یَبو بٚخٚرٚم.

سَبایی، ببه جانی دَدَه هَه کاری کَردَه، ورزا بَردٚشَه بازاری کا سَدو پنجا تٚمٚن خٚروتٚشَه، پینج تمَن نی ببه جانی لافندَه سَری ویگِتَه، دَدَه اَه پولی نه یَکه اسبی خرییَه، ایته نی اشتَن ژنَکی را کَه‌سَوْدا ویگِتٚشَه و خشخالی نَه دٚه‌تائی اسبی سَری نشتینَه و کَه اومینه.

ببه جان خشخالی کٚرا پِوَشی، ببَه جانی اسبی نه خۊ گِتا، اَی غَم هَری، اَی را واش کَری، ای سر دفا نی تنخایی، اسبی کا نٚشی و رٚباره لاتی کا تاخ دَه‌ی .

 ببه جان کٚه اسبی کا نٚشی و کَفا مونی دِه سٚکَه بَرشی، دِه هیچی نِتَرسی، یباش یباش، ببه جانی ترس ویبَه، کار بَه جگائی آرَسَه کٚه بَبه جان اسبی نه گیریَه گیلون دییَر چارودارون نَه ای خرار بار اسبی کا آوَسی چارواداری کری. هنتَه پیلَه دیل آبا کٚه شَوونه نی اسبی نه بجارَه سر شی. ببه جانی پیلَه دیلی کا نوم بَریَندَه. دِه اشتَن نی باورش اوما که یَکه پَلَوونی اِسَه.

ای سالی چَوون مَلَه کا، ام خَوَر و لوئَه گوش بَه گوشا شَه کٚه ببه جان کٚرا شَوونه اسبی بار آوسٚه و گیریَه شو. ببَه جانی همسوئه چاروادارون وَختی مَسَه، ای کاولَه چَوون کار‌کٚشتَه و دیلسونَه چاروادارن، ببه جانی وَر اومینه، اَی نه واتشونَه: براجان، تنخایی گیریه مَش، ام اَویجه را هزار جورَه حشییا مَندَه، هَزار جگا کتیله و بَلک دارٚه، بی وَختی بی. ببه جان وای: نِه اَز بی بشوم، هَدَه چی اَوون و چِه دِدِه اَی نه واتَه، ببه جان پشَه وَر آمَندَه و کتا نِاومَه.

شمه سری درد مَووئَرَم، ببه جان کشک و شیت آبَه، نیمه شَوی اسبی ای سبکه باری آوَسٚشه و را دَلَکه. هَمه زونین که ام تورَه کارونی که ببه جان کره، هسَه ای سَتی اِسَه که چِه گرنَه بٚوَزٚه. ببه جان وَختی شَوونَه خیلی را شَه و تنخا آبَه، ترس دره کرا زَله کری، هنتَه دَدار اشتَه را بوخون آخون کَری و اسبی رونی دا زۊ آرَسی. 

وَختی ببه جان لی سری موندیگا چالی کا پِشَه و چاشتَنگا تنگه کتیلَه کا آرَسَه، خیلی اَی وَمَه گِته، اَه تنگه بَریسی بَرشَه، روزی ناهاری را زٚز داری، ببَه جانی اسبی لٚس آگِتَه دا زوتَه ها کو بَرشو. ای دَفا اسبی پا جیلیزگییه و اسبی دَس اَه کَلارو کا رووَشتَه.

ببه جانی هرچی زور ژَندَه و پَلو پَلو واتشَه، نِبَه، بیچارَه اسبی دٚه لینگ چِه سَر آوشته، ببه جانی واتَه: یا ابول‌فض مٚه را آرَس، اسب هٚنتَه که ام وَر اَور گینی، ای دینیا دار و دٚچون و سنگ و لاس نی اشتَن نه گٚلِر آکَری، ببه جان تنخا زاهار کَری و وای: ابول فض جان مٚرا آرَس، مٚرا آرَس.

ام سادَه دیله ببه جان، خییال کَری هسَه ابول فض کرا جیرسوئَه آ و اسبی گِره،  اشتن خییالی کا ابول فضی سَسی مَس که وای: ببه لِه کرا آم، کرا آم. وَختی ویندشَه دِه دیر آبَه و ای دینیا سنگ و لاس نی اسبی نه کرا بَلکن. اشتَن دیلی کا واتشَه: بٚرامِه‌ی، چٚمٚن اَسب هَلا جَهَندَم، اَه سنگ و لاسِن ابول فضی که جیرسوئه وٚدَه پِرا، اَی کٚشٚن، هَه‌ی را زاهار آمَندَه، واتشَه: ابول فض دَوَز، دَوَز، چمن اسب دِه تارَه آبَه، تٚه اشته جانی فیکر بب و دَوَز، دَوَز.

وَختی سَسِن ویمَردینه و ببه جان تاک آمَنده و اَه اَویجه کَلارو و تنگه کَتیلَه کا نِزونی چه خاکی بی اشتَن سَر دَکَری، ببه جان زاهار کری و هَتَه روبَه گیلونی واز آلَکه، ام را کو، ترسی خونَه زاهاری نه هَمه‌ی دَدار فش دَه‌ی، دا وَختی گیلون آرَسه، دِه سالیمه جانی اَی را پَس آمَندَه نییا. ببه جان ناخوش آبَه، چَن ما کَه‌دَلَک بَه، وَختی رِچ آبَه، تازَه فَمَه‌‌شا که چه پیلَه سٚفالَه کاری کَردَه‌شَه.

ببه جان هنی اشتَن کلَه شَخی سَر مَندا، ایسر دَفا چاروادارون دشمون دَی که شمه چه را شَوونه مه نه اومه نیرونَه، هَزار جور اَنگه فنگه خونی و امی و اَی را گنا نَه‌ی، هیچ اشتَن ایشتوا گردن نِگِری، اَه سالی ببه جانی دَدَه خیلی ستمه بَردَه و کوری کششَه، ای وَری اسبی چنگ آدوئَه‌شا، ای وَری خردَن ناخوش اَفال آبا، ای وَری مردمی چمایَه لوئَه.

چاروادارِن نشتینه، دَس بَه دَس آدوشونَه، ای گلَه اسبَه کره ببه جانی را پیشکشی و بٚنوتَه دَوْ اَی را خریشونَه، واتشونه: ام اسبَه تٚرا پیل آکَه، بَما بی اَمه نَه دَس آدَه‌ی کٚه چیمی به دیم لوئَه گوش آکَری، اشتَن سر مَبی، هَچی اشتَن پیل مَآکَری .

ببه جانی نی چَوون لوئَه گوش آکَرده، خیلی سالئون چارواداری کَردٚشَه دا پیر آبَه و مرده .

شمه رۊکه برا: رمضان نیک نهاد 

ویژگیهای جسمانی و اخلاقی غالب در بین تالش ها ( تالشون سفَد و نوشون)

تالشون سفَد و نوشون:
دنیا هَمه‌ی اِل و تَبارون، سفَد و نوشونی چَوون جان و کٚردٚکاری کا، بو ویندِه و آزونسِه، اَه سفَد و نوشونون نه خَلکِن آبازَه دارٚن. اَه نشونون نَه شایَم فَمه، کی چینییَه، کی اوروسَه، کی کٚردَه، کی تورکه... خَیلی صٚفَدِن چَمه دَس نینَه، دِدِه اشکَمی کا دارَم و مارِه‌وَردینَه. ای سَرن ایسپییه پوسینه یا سییاینه، سَربَرزَه قَد و پَل پِشته جان دارن یا بیجیک و کتاینَه... ام صٚفَدون را نِبو کسی را گنا نوئِه یا اَوون پاداش دوئِه.
ایسَر نوشونِن ام دینیا کا دَس اومَه‌ینه، دارَندی و نِداری، خداپرٚسی و دَسوازی و میمون نوازی و گٚزگی و پیله‌دیلی، پاکییَه‌دیلی و هَرزگی و هَزارگله اَلادَه خوب و بَده نوشون. اٚمون نی خیلی ئون اشتَه را دَس ووئَردَه، خیلی نی دَدَه_دِده آدوئَه یا دایلَت و ایجتما کا دَس اومَه. لوئَه درازآنِکَرم، ای سَرٚن نی هَردٚه سَرَه پَشییَر دَس اومَه‌ینه، چم روشونی وذین و هوش و...
تالشن نی، ام رییه و سونوری کا سیفا نینه، ویشتَری تالشِن نی ای سر نوشونون اشتَن جان و کٚنٚش و کاری کا دارٚن کٚه اَوون بو، خاسی آزونسِه و دییَر ال و تبارون کا سیفا آکَردِه. ای سَر نشونون، اَمه گٚرد دینیا آدَمون نَه ای جورَه صٚفد و نوشون دارَم، بَما گمون کَرم، تالشِن ویشتَری ام صفتون کٚه نوم بَردَه‌مَه، دارٚن. زییاد فرخی نِکَره تالش رَمه پا بَه، یا اوستاد بَه. ایتِه کَمتَه، ایتِه ویشتَه، اَگَه اَوون چِم بداری، یا فورصتٚش پیش با، بو اَوون کا ویندِه.
خَیلی تارخ نویسون نی اَوون نوم بَردَه، هَه شراکتییه نوشونون خونَه چَمه تالشون و چَمه آبا اَژادادِن، کادوسیین آبازَه دارین، هیچکسی، حتا آدَمه کٚشَه چنگیز و موغولون و ایسکندر و عوثمانی و کَنه داعیشون و دییَرپِتارَه چی ئون چَوون ولَت و بَر و سرا و ناموسی دس درازی نییاری و نِشاتَه کَردِه. اَگه نی اوروسون وای سَرون کَردَه، چَمَه ساده دیلی خونه وازی هَردمونه یا دایلَتی ئون اَمه نه نامِردی و خَیونَت کَردَه که خَیلی چَمه تالشی ولَتون چَنگ آدومونه.
پیشَکی شمه ختمت بوام، تالشون جان و دیلی صٚفَد و نوشونی پینج سالی پیش نویشتَه‌ما، اَلان کٚه ویندٚمَه چَمَه ای دینیا تالشی یاله اوستادون تالشَه نویسی را دَس بَه دَس آدوئَه و همواجی الیفباشون نویشتَه، خَیفم اومَه که چَمَه پیشتَرنَه نویشتَه، تالشی شینه زوونی نَه آگاردن مَکَرم. ویرٚمَه اَه وَختون کٚه ایلَه پیلَّه جسارَت کَردٚمَه، بی لاپوشی و جیخا آخا دَمَندیمه تالشون چاکه مرام و نوشونون و اَی سَر ایرادون نویشتِه، خَیلی تالشون خش اومَه، ای سَرون نی نِفَمٚمَه، کٚردینا یا تالشینا، مٚنٚشون فَش دوئَه. ای واتَه: تٚه تالشپَرس و نژاد پَرستیرَه، ای واتَه: تٚه تالشون روک آکَردَه و تَنخا چَوون عَیبی ویندَه‌رَه! اَز هَمه‌ی چَوون دَسی ماچ کَرم، چَوون نَقد و رابینایی و موحیبَت مٚه راهَمیشَه، ای گلَه چٚرا‌سوتکَه شی زٚلماته را روشون آکَردَه.
اَلان نی خام نارناری بوام، براجان، خالی جان، ام نویشتَه را شمه بوزرگی و نوجبایی‌نه من ببَخَشن، اَگه کَسر و کٚتا نویشتَه‌مه. هرچٚه چَاکه لوئَه و چاکَه مٚرام و خاسَه صفد و نوشون اِستَه، شمه شیوار نازَه تالشی شن، هَرچی نَگبتَه مرام و کلوتونه کار و ناپَسندَه صفَد اِستَه، مٚه را مَگِرَه، اَوون هَمَه تٚشک و نوشون چٚمٚن شیوار پیلَه لوئَه بَروازٚن و مَزون و وٚرپٚش و بی وَج و دارَه پِشتییَه تالشی پا بنویسَن. شمَه دَسی نی هَزار ماچ کَرم، مٚه را هَنی بینایی بٚکَرَن، اَوونی کٚه ویرٚم بَرشَه، مٚن سَر آریَنَن، شمه ایراد گِتِه و موحیبَتی چَمن چِمون سَر نَم و دیلی کا جگا دَم. تالشون صٚفَد و نوشون:
1- وییَر پیلَه دیل و مَترسینه. تالشَه ژِنَکن نی دَسی کَمی مِردَکون کا نِدارٚن، اَگه شَهری ای سَر ژِنَکِن بٚزبٚزه تَرسٚن، تالشی ژِنَکن، هَشراتی نِتَرسن.
2- چَوون دیل، آوَینَه شی خموار و روشون و سادَه یَه، زۊ نی شینه لوئان باوَر کَرن، خییال کَرن هَمه چَوون شار راستی وان و بی‌رییاینَه. هَی خونَه زۊ وازی هَر تالشون صٚفَد و نوشون:ن.
3- کو و دارٚشت و گیریَه و سَوْزَه سرائون و ملگزارَه دشتون خیلی خش دارن هَی را تالشِن ویشتَه عومر کَرن و کَمتَه ناخوش آبون.
4- خش آو و هَوا و ساکیتَه دیهاتی کا زیندگی کَرده، شَهری شولوغی و بازاری کا ویشته خش دارٚن.
5-چَوون مِردَکن و ژِنَکون جان و هَیکَل، دییَر خَلکون کا، زٚمخت ته و پَل پِشت تَه و بلَندتَه‌ینه.
6- هَر سَختٚم و ناچیکول و تَنگٚمه اَفال و روزی و نِداری نه، سولوکَت دارٚن و تاو ووئَرن.
7- وختی نِه واتشونه و لَج و پشَه وَر آمَندینه، هَله‌مَله اٚهٚه نِوان و ها نِدَن و سازش نِکَرن.
8-وییر میمون نوازینه و میمونی خش دارن، میمونی را جان فیدا کَرن. خش دارن، همیشَه اَوون را میمون با.
9- اشتن ناموسی را وییَر آروناموس و غیرت دارن. تالشی ناموسی را، کسی دس درازی کَردَه، چَوون فترَه لٚس راس آبو. تالشن، نجیبَه آدمون خش دارن و هَرزَه آدَمی بَد دارن.
10- خردخال دوست اِسینه، اشتن خردخالی را جان مضاقه نِدارن. دوست و اشتَنی را خیلی میروونینه و دشبنی را نی خیلی بی رَم و سنگَه دیلینَه.
11- ای گله عَد و پیمونَه دَس کسی نی دَوستشونه، دا زندَه‌ینَه، اَی نه بَفا دارن و ناری اَی چاکندِه نِکَرن.
12- وییَر چی رو به سییاسَت نِشون، شیفه وازی و دَغل وازی، خاش آلیسی خش نِدارن.
13- اَگه سیاسی و دایلَتی آدَم بوبون، بی رییایی پیشه کَرٚن، هَیی را خیلی وَختون اَوون نَه تا نِدَگِرن یا زۊ چَوون سری کلا نَن.
14- چَوون خردَنِن، خیلی چِم روشونینه، درس آموجی کا، دییَرون کا پیشنَه وَزِه گِرٚن و نار دَبون، چَوون ذین و هوش کَفایَه. هَیی را تالشی خردخالی رَمه پا نی اَگه بازار دلَکٚه، زۊ دییَرون کا پیش دَلَکٚه.
15-تالشن شرافَت و آورو و نیجابَتی خَیلی خش دارن، چَوون ژِنَکِن، آورو دارینه، خَلا دَپوشه جانی خش دارٚن، اشتَن سوتالَه جانی نبَرچاکٚنٚن، تالشَه خَلا تَمٚشا دارٚه.
16- چوچول واز نینه، اَگه اَوون چوجیخا بٚکَرٚن، بٚفَمٚن، کٚرا اَی وازی دَه‌ی، دَغل وازون و بولَنگی دَسی پِشتی کا دَوَسٚن.
17- مال و مۊله و حَشییا و موچ و میرکییه و گل و گییا خش دارن، هَیی خونه چَوون آبا اَژدادِن مال داری کَرین. اَلان نی ویشتَری تالشَه سرائون کا ، اسب و گوسَند و اسپه و پوچو و گا مال و کَرگ و کیجه مَندَه .
18- هنتَه کٚه گیریه گیلونی کو کتیلان بَروَز آوَز کَرن و کار کَرن، همیشه چٚسک و چالاکینه، وییر چی چَق نِآبون.
19- چَوون سَری مو، سییایَه و چَوون چِم رَشه و پوس نی ایسپییَه، دَس و پا زمخت و درازَه. چَوون دیم و رو خاسییَه.
20- مال و دارایی گردآکَردِه را گٚزگ نینَه، اشتَن وَسابَری خٚمنا مال و دارایی گرد آکَرن وییَر چی اشتَن دورَه آتییَه دَربَند نینَه.
21- اشتَن خردخالی را وییَر چی مال و دارایی پَس نهَرزن. وان: خردَن بی اشتَن پاسری ویمونٚه و زَمَتینه مال دَس بوئَره. بَما اشتَن دار و نِداری خردون ایختییار نَن.
22- تالشی خردخال زۊته اشتَن پاسری مونو، مال و دارایی کا اشتَن دَدَه دِدِه دَسی نِدیِسٚن. هَیی را کارکرده، اشتَن ننگی نِزونن، هر سَخته کاری نی بوبو، کَرن. ژِنَکِن نی مردکون خمنا کار کَرن.
23- اَگه اَوون را درسَه خونی و آموته را چاکه وَختی دَلَکه، زۊ آموجٚن، دا وای چه کَرم، اوستا آبون.
24-یَندی اِل و تبارون خش داشتِه و دِدِه زوونی آموتِه را چَمه همسادَه تورکون ال و تبارون شی غیرت کارآنِگِرن.
25- چَمَه همسادَه ال و تبارون کا ویشتَه بیگونه نوازی کَرن.
26- خشک و کلات و گَرمَه جگائون کوچ و سَفر کَردِه خش نِدارن.
27- چَوون دینداری کا، تندی و سستی نِکَرن، هر کاری کا مینَه‌مونی ویشتَه پَسندن دا آنٚما مَبون.
28- سَخته روزون و جَشن و کشت وکاری وَخت، یَندی را آرَسن و یاوَر دَن.
29- وَختی دییَر تَبارون نَه خشی کَرن، خَیلی وختون چَوون وییَرَه سولوکتی خونَه، کمتَه کَه کا سالاری و پیلَه تَری دارن.
30- دَدَه_دِدِه ئِن ویشته خش دارن زوئَه بدارن، زوئان را ویشته پشتمونی کرن.
31- تالشی کَه کا، مِردَکِن، رابَر و سالارینه بَما ژِنَکی لوئه و خازتَه کا هَرگز نِبرشون.
32- ویشتَری تالشی مِردَکن خش دارن، چَوون ژِنَکن کَه داری بکَرن و دییَری کارَه سَر مَشون.
34- تالشن، ساز و آواز و جَشنه سرائون خیلی خش دارٚن. وَختی جانگیری سلیمَه آوازی مَسن پِوَشن، پیرِن وَشتن آن، جوونون کٚه دِه داشتِه نِبو، وَختی ماسالَه هادی بٚلبٚله سَسی مَسن، بٚرَمٚه چِمون کا ویواره.
35- زور و بازوئَه کاری، فیکرَه کاری کا ویشته پَسٚند کَرن هَی خونَه پشَه اولَسی اَفسانَه‌شون اَوون را ساتَه.
36- اشتَن کَه آدَمون و دوستون نَه هَرگز خَیونَته کار پیش نِگِرن. هیچ رازی ژِن و شۊ یَندی کا جیگا نِدَن.
37- مال و داشته غَم هَرن دا هَچی فٚر مَشو، اَگه چَوون داشته، اشتَن وَس آبَری خمنا بٚدارن، آزا گله‌ی نِدارٚن و نِکَرٚن.
38- خش دارٚن زییارت و خشگزارنی خونه، سالی دونزَه ما سَفر و کوچاکوچ بٚکَرٚن.
39- ای دیلینه، دورو واتِه خش نِدارن.
40- وییَرچی اشتَن وییَرَه زور و فیکر داشتِه ایمون نِدارن، هَیی را پیله کارون را کَمتَه مودیر و رابری گَردَن گِرن.
41- زوری نه آروم نِآبون، وختی کٚفری و یاغ آبینه، بی اَوون نَه زور مَآمونی. کاری اَوون نه مَداری، اشته را آروم آبون.
42- چَوون خۊن و گوشت و جانَه رۊ آزاتی نَه پَشی اِسته، اَگَه اَوون دَوَسی، آزاری آبون.
43- زورَه وا و ستَمَه دَه آدَمون نَه ویشتَه مشتی نه زور کَرن، اَوون سَربَه را بوئَرن دا لوئَه نَه.
44- وَختی اَوون را هَنگَه‌ی ایزٚه و بَلایی اَوون ویترَکٚه، حَفصَلَه کَرن، تاو ووئَرن دا مَلَکن.
45- خیلی سختی و ستَمه‌ئی را تاو ووئَرن و حفصَلَه کَرٚن، بَما وَختی گَوَنی بینَه و پِسندٚشونه و کۊل آمَندینه، آزاری آبون، بٚرامه‌ی، ده اَوون گِتِه و داشتِه نِبو.
46- هَلَه مَلَه ای زوون و ای دیل نِبون، یا دیر آبون، بَما وختی ای دیل بینَه چَوون دَس آدوئَه و پَیمون دا آخر پِسییِه نِکَرٚه.
47- پیلَه تَرون را، هر جا‌جگا و پیشَه‌ی بدارٚن، خیلی ایتروم نَن.
48- سَختَه کارون را جان جیوازنی نِکَرٚن، اَلبَهلی نآسیین و کونه نآن.
49- پیلَه پیلَه واز کَردِه و یاله ناجَه وییَرچی نِدارٚن، اشتَن لاجیکَری خمنا اشتَن پا دراز آکَرن.
50- دارَه پِشتی نینَه، ویشتَه خان، بٚگَرد و سرا بَلَک بوبون، چَوون نٚجار و کٚردٚکار دٚه رَنگ نی.
51- خیلی میرَوون و دیل رَم اِسینَه، اَلبَهلی نی چَوون دیل چَکَه، هَیی را زۊ بَه زۊ قَر کَرن، کین بَه دیل نینَه، زۊ نی آشتی کَرن.
52- اَوون را ای گله موحیبَت اَگه بٚکَری، چَن گله موحیبَتی نَه تٚه را تلافی آکَرٚن.
53- اَگه اَوون نه، رۊکَه تِیه‌ی دوری و بَدی بٚکَری، اَوِن ای دینیا تٚه کا دور آبون.
54-کیشتی گِرمَه مٚزا و بَند و دومَنون پِردِه و اسبَه سواری و شکاری خش دارن.
55- خیلی عالیمون و اوستادون و عیلم و دانش و فَندآموته و اوستابِه و تازَه اَوزار و دَزگاماشینون خش دارن.
56- هَمه دینون و خدا پرسون و میلَتون خش دارن، هیچ میلتی مَردِه را آخازی نِکَرن. مَردَه پِشت آکَر نابَنا نِکَرن بَما چَوون مردَه پَرٚسی، زندَه پَرٚسی کا ویشته اِسَه.
57- زۊ کٚفری آبون، بَما هنتَه دا وینٚن چَوون دَوا کَر آروم آبَه، اشتَن نی زور کَرن، دِه کتا بان و دَوا پِسندٚن.
58- جنگ ودَوا دَلَکی وخت، سکَه بَرشون، خَیلی نِشان، اشتَن جلَفی دَکَشِه، بَماوَختی دَوا آپَرچینیه، ویشتَه سازشی دۊملَه کَرن، زۊتَه کتا آن، چَوون کین وییَرچی دیلی کا موندگار نِبو و درازا نِدَن.
59- ژن و شۊئی ایسماری پِسندِه و جودا آبِه وییَر چی دَوْ نی ، پیرَه دَدَه_ دِدِه سالمَندَه کَه ایسپورده خش نِدارن. تالشِن وان: ایختلافی وَخت، ژِن و شۊ اَگه ای گله آتش بَه، اَی گلَه بی آو بوبو یا اَگٚه اشتٚه کَه دَلَکه دَده دِدِه را کتائی بٚکَری، وختی پیر آبی خردخال اشتٚه سَر ووئَرٚه.
60- بیکاری و مفتَه هَری، چَوون مینه کا وییَر چی راییج نی، اَوِن بیکاری اشتن ننگی زونٚن.
61- تالشن سخته کاری، هرگز دَس نِکَشن، دا اَی تَمون نآکَرن، زور ژَنن.
62- تالش همه چی چاکه چی، خشینه وینن، وییَر چی دییَر آدم و مال و چی سَر ایراد نِگِرن.
63- مودام تالشن کرا کار کَرن و پِرٚن. کاری وَخت دِه سکَه بَرشون و اشتَن جانی غَم هَردِه ویرشون بَرشو. پیر نی آبون، هَنی خان، جوونی شار کار بکَرٚن.
64- وختی کار کَرن، تمونی اشتَن زوری خان، هاکو کار آگِرن، چَوون ویر و فیکر، گرد کاری پِسٚندِه کا مونٚه.
65- اَوِن دینیا دَلَکه وخت دا آخر، کم رو و خجالتی اِسینه.
66- شَوْ زۊ خٚسٚن، بَما روزی سپیدی گینه خَوَردار آبون.
67- اَوون را، اَه دینیا پاداش و مردومی وَر چاکه نوم بَریَندِه، ام دینیا مال و دارایی کا ویشته غٚرف و ایرزش دارٚه.
68- چَوون دیلَه کا دارَه پِشتی و جنگَله خٚس و تور و آزاری وییَر مَندَه نینَه.
69- اَوِن وَختی ای گله آدَمی شیفتَه و دیل باخته آبون، اشتَن دیل بَری را رییا کاری نِکَرن، اَی را غَش کَرٚن. هَی را خَیلی شَهری جوونِن، خش دارن، تالشون نَه خٚشی بٚکَرٚن.
70- اَوِن خردخالی، خدا فرشته زونٚن، اَوِن هَیی را ویشته خردخال دارن.
71-لوئَه کَردِه وَخت اشتَن دَنی ویشتَه آکَرن و چَوون گازن دبندی کا ویشته سیفا آبون، لوئَه چَوون لوکه گَرَه کا سرا بَرا، هَی خونَه بلَندَه سَس و برچاکٚنَه لوئَه کَرن.
شمه دارَه پِشتییَه برا : رمضان نیک نهاد سال 1391

نقل تالشی (تالشه نقل )

تالشه نقل:

اَه وختون کٚه تازگنه رضا شا چَمه ایرونی پاتشا با، چَمه تالش آرا ای گله آوادی کا، مِردَکی مَندا کٚه چِه نومی اَی میجا(میرزا) دَخونین، میجا اشتَن دَدَه تاکَه زوئَه‌یا، هَیی را وَختی چِه دَدَه مَردَه، خیلی زمین ومال و مۊله اَی را پَس هَشتشَه.

میجا کٚه ژِن بردَه، چِه ژِنی را خردَن نِبی، هَرچٚه میجا اشتَن ژنی را دَوا درمون و دوعا کَردَه، چارَه‌ی نِبَه. ژِنَکی را اشکَم بی، بَما هندَه دا چَن ما، چِه اشکَمی کا دَویَری، ژِنَک خردَن‌آریَن بی، بیچارَه ژِنَک، خیلی اشتَن شوئَر وَری کا، ام مَرَسی خونَه خجالت کَشی، ای دَفا اشتَن شوئَرنه واتشَه: میجالِه، اَگه خردَنپیرَه، ناجَه داری، دَدَه بٚبی، مٚضاقه نی، تٚه را اَلادَه ژِنی بٚبَه، اَز نی اشتٚه خٚردَنی را دالانی کَرٚم. میجا وای: نِه، خدا بی مَکَرٚه، چَمَه سرنویسهَرچی اِسَه، اَز نی خدا کا آزاگٚلَه‌ی نِدارٚم. ای سالی ژِنَکی را هَنی اشکَم بَه، ام دَفا دِه  ژِنَک زۊخردَن آرَین نِبَه.

 وَختی ژِنَکی اشکمی هَش ما وَخت، سَراومَه، ناخَوَری ژِنکی زَندِه خونَه دَرد بَردَه، میجا واز آلَکه، شَه، اسبی نَه ماما بی‌بی ووئَردشَه. ژِنَک کٚرا دَردی خونَه تایل آبی. ماما بی‌بی، ژنَکی دٚه گلَه دَسی لافندی نَه تَغلی بونَه چو کا دَوَسا، ژِنَکی زاهار و جروئَه دا آسمون شی، ماما بی‌بی هَر فَندی کار دوئَه، نشاتشَه، خردَنی ویگِتِه. اَه وَختون چَوون مَلَه و آوادی کا کسی ماشون و اوتٚل نِداری، هَتَه نی نِبی اسبی نَهژِنَکی دوکتوری وَر بَردِه، وَختی ماما دَرمَندَه بَه، چَن ژِنَکی، خردَنی شون زوری نَه آکَشَه، خردَن، زندَه دینیا دَلَکَه، بَما بیچارَه ژِنَک هوش شَه و غَش کَردٚشَه.

ژِنَکی کا هندَه چی خۊن شَه، شَه دا مَردَه، میجا کٚرا اشتَن کٚشی، میجا اشتَن کَه سرا پیشی کا غَلت ژَنی،وَختی ژِنَکی پیگِر آگِر و چال کَردِه کار تَمون آبَه، تازَه هَلا میجا خَوردار آبَه کٚه چندَه خا، خردَنی یتیمی و بی دِدِه‌ئی پیل آکَرٚه.

هَمَه واین: ام خردَن اشتَن دَدِه سَرَه‌هَر بَه، میجا وای: نِه خردَن، خدا فرشته یَه، ام لوئَه گنا دارٚه، خاهیش کَرم، ام لوئان، چٚمٚن وَری کا مَکَرَه. میجا، خیلی خردَنی پیل آکرده را کۊری کَشَه، دِه ژِن نی نِبَردشَه دا خردَنی سَر پَهَر ژِن بوئَرٚه. میجا ای گلَه ناکَسَه همسادَه داری کٚههَف گلَه اَنٚشتا مَردَه زوئَه داری، زوئَه مَوا، بٚوا: هَشرات. اَوِن کٚرا میجا زیندگی کا کونَه و بِز ووئَرین، چِه مالی دٚزین، چِه واشی چارٚنین، چِه زمین و بٚجاری دَگِرین، هَردَفا نی میجا خای، چَوون ناری بیگِری، دٚه مَن و نیم، میجا لٚس پَکوفین، وَختی میجا کَی‌خدا وَر شی و اَوون را عاریض بی، اَوِن کَی خدا سٚمبِلی چَرب آکَرین، کی خدا نی میجا گناکار زونی.

میجا زونی کٚه هرکس ویشتَه زور و پول دارٚه، کی خدا نی چِه سَرَه، هَدَه هَف سال بَه، میجا وییَر خش داری کٚه چِه خردَن چاکه جگای آرَسی، نِخای اَه زوئَه نی اشتَن همسادَه زوئان شی، دٚز و پِتارَه چی بَرا، پیشا کٚه اشتَن خردَنی ملا خونه بٚوَنی، آوادی هیچ ملاخونه نِداری، چَوون آوادی ای گلَه ارباب و خان داری، کٚه ویشتَری آوادی بٚجار اَه خانی شن اِستا، هَمه اَی سالونه ایجارَه آدَین. خان، میجا خیلی خٚش داری، میجا سوات نِداری، بَما چِه کردکار، دیلاچک و خاسی اِستا. ای روز میجا کٚه اربابی وَر شَه دا اشتَن ایجارَه اَی آدَه، میجا زوئَه نی اَی نَه همرایا، میجا دَمَندَه اربابی را،دیلَه لوئَه کَردِه، اشتَن ناجَه، خردَنی ملا بِه خونَه اَی را واتشَه. خانی دیل، میجا را سییَه، واتشَه: خردَنی مٚن آدَه، بٚدا اَی اشتَن نَه شَهر بٚبَرم، هٚم مٚه‌را دالان و دَسَه‌فرمونَه‌کَر بو، هٚم نی ملا خونه شو، میجا خشخال آبَه، خردَنی خانی نه وَندشَه، هرسال تَنخا چَن روز اَوِن شاین، اربابی کَه کا  یَندی ویندِه.

میجا تاکلَه و تَنخا آبَه، چِه همسادَه کٚرا اَی مٚتَرزی ووئَری، همیشه نی میجا هٚم اشتَن مالی دَبازی، هم نی لٚس و چو هَری، ای سَر دَفا نی کی خدا و اَمنییَهباج آدَین و اَوون نَه پٚختٚه ساز کَرین دا میجا زیندون دَلَکی، اَوِن نی خدا خازتَه تَمون چِه مال و داشتَه پِتارین.

میجا زوئَه، دِه پیل آبا، دِه تالشی زوونی ویرٚش بَرشا، اشتَن دَدَه نه فارسی وای، زونی کٚه چندَه چٚه دَدَه کۊری کَشه و ستَمَه بَردَه، هَیی را خردَن ناجه داری، ای روز اشتَن آوادی پاسگا کا رییس بوبو، دا هم اشتَن همسادَه دٚزَه زوئان دَماغی بٚسونٚه، هٚم نی کی خدا بَرکَره و اشتَن دَدَه چِه جگا بٚنَه، هم نی اشتَن دَدَه نِزیکی بٚمونٚه، دَدَه غَم بَهرٚه و اَی ویرٚها بوبو.

زوئَه مدرسَه کا نوم بَریَندَه، گرد شَهرییَه خردِن، چِه چِم روشونی لوئَه کَرین، هَمه ام خردَنی آتییَه چاکه سرنویسی وینین. خانی بٚرا، ای گلَه خاسَه کیلَه داری، چِه جوونی و کٚنٚش و کار تَمٚشا داری، اَه خاسَه کیلَه، زوئَه عاشق و دیل باختَه آبَه، همه واین: ام دیهاتییَه زوئَه، روزی اوستان دار بو، یا وزیر بو.  زوئَه دانشگا درسی کا اَول بَه، اَی نَه واتشونه: تٚه خای چه رشتَه دَرزی بوخونی؟ واتشَه: اَز خام،پولیس و ارتشی درسی بوخونم، دا رییس پاسگا بوبوم، خانی هَدَه چی اَه خردَنی پَند دوئَه، نِبَه، واتشَه: ایلا بیلا تَنخا بی رییس پاسگا درسی بوخونم، دا چَمَه دٚزَه همسادان پَهَر بسونٚم و اَوون را تَلافی آکَرم، خردَنی دیلی کا ای دینا عوقده و نِداری دَرییا.

خانی بٚرووئَرَه زا کیلَه کٚه چِه دیل باختَه آبا و دوکتوری درسی خای بوخونی، وَختی ویندشَه، زوئَه گوشی لوئَه نِدَشو، چِه دیلی کا اینتقومَه ویگِری عوقدَه دَرییَه، اَی وَیْل آکَردشَه. دانشگا کا، زوئَه زیرَنگی دٚرِه آبازَه داری، وَختی چِه چار سال دانشگا تَمون آبَه، چِه پاداشی خونَه، اَینه واتشونَه: ته چه خای؟ واتشَه: ناجَه دارم، چَمَه مَلَه و آوادی پاسگا کا رییس بوبوم. اَه روزی کٚه  زوئَه خای، اشتَن پاسگا بشی، ویندشَه، خیلی مردوم چِه پیشواز اومَه‌ینَه. کَی خدا، چِه پا بٚنی ای گلَه کَلَه وَرزا قربونی کَردَه، چِه همسادَه دٚزَه زوئِن، اَی اشتَن کۊلَه دوشانی کا نشوئَه شونا ، چِه مٚلَه کا گلَه ریسَه آرَینین.

چِه دَدَه تازٚگٚنه زیندونی کا بروما، ایتِه اَفال ندار اِستا و که دَلَک با . زوئَه اومَه، اشتَن دَدَه تَشَر دوشَه، واتشَه: تٚه مَگَه مَردَه‌یرا، نِشایْش، چٚمٚن پیشواز اومَه! دَدَه ماتی بَردا، کٚرا اَی کا شاغ بَرای، زوئَه تَمون اشتَن اَوی آکَردا، هَرچی اَی پَند دوشَه، ویندشَه زوئَه گوش هیچ خل نی! کی‌خدا و دٚزَه زوئِن هرسَت اَی را خاش آلیسی کَرین، دٚزَه مالی نَه اَی را میمونی گِرین، اَی پیل آکَرین، زوئَه خَیلی خش آی، خش داری هَمه اَی بتَرسین، همَه اَی را خاش آلیسی بکَرین، زوئَه تَمون اشتَن ناجَه ویرٚش بَرشا.

 ای چَن وَختی کٚه بَه، هندَه کی خدا و اَه دٚزَه خردون، زوئَه مٚفته هَری و خاش آلیسی را چَشت آکَردا، کٚه دِه چَوون شکارَه کَرَهتولَهآبا، آوادی خلک هیچ زوئَه خش نِدارین، اَی اشتَن کا نِزونین، واین: خدا هَنی چَمَه کَنَه رییسی پاسگا دَدَه بیامرزٚه، کٚه ایتِه سیرائی داری، اَه دِه هندَه چی تَنَه ساری و نِداری عوقدَه نِداری،اَه زوئَه خییال کَری، پاتشا یَه، زوئَه اشتَن دَدَه ویر بَرشا، نِه چِه زوون لوئَه کَری، نه اَی غَم هَری، وَختی چَن سال بَه، هنی ناکَسَه همسادَه خردخال و چِه دَه مینَه، جنگ و دَوا دَلَکه، خیلی زوئَه دَدَه لس هَردَه، ناکَسَه همسادَه، ای دینیا شاهید ووئَردَه کٚه زوئَه دَدَه گنا کارَه، بی غیرتَه زوئَه نی اشتَن دَدَه زیندون دَریَندَه، چَن ما کٚه دَدَه زیندون مَندَه کا بَه، دَدَه اشتَن زوئَه دَس هندَه غرصَه و خۊناوَه هَردَه دا تور آبَه، همیشَه وای: ای... چٚمٚن گیرِیَه ژِنَک جان، خستَه تٚه بوبو کٚه زۊتَه مردیرَه و ام تِلَه روزون نِویندرَه.

وَختی تورَه دَدَه زیندونی کا آزات آبَه، چِه زوئَه اشتَن آورو تَرس آوادی کا دَوَشتَه، هنتَه شَه، اَوی آبَه کٚه خییال کَریش، ام زَمینی کا ویشَه و فیت آبَه.  

 شمَه رۊکَه برا _ رمضان نیک نهاد    

واژگان تالشی 74

واژگان تالشی 73

منشور حقوق بشر کوروش به زبان تالشی

کوروشی مه‌نشور، تالݖشی زݖبون و ئاۏانݖۏیسی خه‌تی نه:

دانلود صوتی منشور کوروش به زبان تالشی
ئݖسه کݖ خݖدا کݖمه‌کی نه، ئیرون و بابێل و چار گوشه کیشۏه‌رون پادݖشاېی خونه تاجه کݖلا چݖمݖن که‌للـه کو پێنوئه‌مه، شݖمه هه‌مه گݖله‌ې نه ۏام: ئه‌ز دا زݖنده‌ېمه ئو خݖدا نی پادݖشاېی را چݖمݖن ېاۏه‌ره، ئه کیشۏه‌رونی کݖ ئه‌ز چه‌ۏون پادݖشاېمه، چه‌ۏون ته‌مونی دین و سونه‌تون خݖش دارݖم، ئه‌ز هه‌رگݖز نیهه‌رزݖم، چݖمݖن فݖرمون‌به‌رێن، چه‌مه مه‌ردۊمی، دین و سونه‌تی ېا دیېه‌ر میله‌تون دینی رۊک ئاکه‌رݖن و ئه‌ۏون نه تێله زݖبونی بݖکه‌رݖن.
ئوری کݖ مݖن پادݖشاېی تاجی چݖمݖن که‌للـه کو پێنوئه‌مه دا روزی کݖ زݖنده‌ بوبوم و پیلله خݖدا نی چݖمݖن ېاۏه‌ر بوبو، هه‌رگݖز هیچ میله‌تی زوری نه چݖمݖن داۏله‌ت‌سݖرا دیله نێۏوئه‌رݖم، گݖرد میله‌تێن ئازاتینه، چݖمݖن پادݖشاېی را که‌للـه بݖنه‌ن ېا مه‌نه‌ن، هه‌ر ۏه‌ختی خه‌لک مه‌خان، ئه‌ز چه‌ۏون پادݖشا بوبوم، ئه‌ز چݖمݖن پادݖشاېی سه‌ر مه‌ندێ خونه ئه‌ۏون نه جه‌نگ نێکه‌رݖم.
ئه‌ز دا ئه روزی کݖ ئیرون و بابێل و چار گوشه کیشۏه‌رون پادݖشاېمه، نیهه‌رزݖم، که‌سی دیېه‌ری سݖته‌مه بݖده، ئه‌گه نی که‌سی سݖته‌مه‌شون دوئه بوبو، ئه‌ز چێ جیگێته چی سݖته‌مه‌ده کو ۏیگێرݖم و ئه‌ی په‌س ئاده‌م. سݖته‌مه‌ده ئو زوره‌ۏا ده‌ماغی سونݖم و ئه‌ې ئه‌ده‌ب و ته‌نبێ که‌رݖم دا دێ چیمی به دیم مه‌ېارݖ، ئه ده‌س‌دݖرازیئون که‌ردێ.
ئه‌ز دا روزی کݖ پادݖشاېمه، نیهه‌رزݖم، که‌سی دیېه‌ری مالی زوری نه ېا مݖفته جیگێرݖ دا مه‌ردۊم دیل‌ناخݖش و ناراهه‌ت ئابون.
ئه‌ز دا روزی کݖ زݖنده‌ېمه، نیهه‌رزݖم، که‌سی دیېه‌ری کو زوری نه کار ‌ۏیگێرݖ ېا بی‌مݖز و مݖۏاجݖب ئه‌ۏون کو مݖزوری ‌ۏیگێرݖ.
ئه‌ز ئوری هه‌مه‌ې نه ‌ۏام: هه‌ر که‌سی ئازاته، هه‌ر دینی خݖش دارݖ، هه‌ې بݖپه‌رݖسݖ، هه‌ر جݖگاېی خݖش دارݖ، ها کو ئݖشته‌را که ئو سݖرا بݖدارݖ ئو زݖندݖگی بݖکه‌رݖ به‌ما بی دیېه‌ری مالی مه‌جیگێرݖ؛ هه‌ر کاری خݖش دارݖ، هه کاری دۊمله بݖکه‌رݖ، ئݖشته‌ن مالی هه‌ر جوری ېو هه‌ر چݖ کݖ دوس دارݖ، بݖخݖرݖ به‌ما بی دیېه‌ری مالی سه‌ری پا مه‌پێنه ئو فݖر مه‌ده.
ئه‌ز هه‌مه‌ې نه ‌ۏام: هه‌ر که‌س بی ئݖشته‌ن که‌رده کاری، دۊمله و په‌س‌ئاگه‌ر‌دی گه‌رده‌ن بیگێرݖ، هیچ که‌سی ده‌ماغی چێ فامیلون ناجوره کاری خونه مه‌سونݖن. بݖرا نێشا، گݖناکاره بݖرا ده‌ماغی سوتێ، ئه‌گه که‌سی ئی‌گݖله ده‌رینگا کو گݖناېی که‌رده، ته‌نخا ئه ئاده‌می کݖ گݖنا که‌رده، چێ ده‌ماغ بی بݖسونݖن، دێ ته‌مونی چه‌ۏون ئێل و ته‌باری ته‌نبێ مه‌که‌رݖن.
ئه‌ز دا روزی کݖ خݖدا ېاۏه‌ر‌ی نه پادݖشاېمه، نیهه‌رزݖم، چه‌مه مێرد و ژێنون به‌رده ئو که‌نیزی را بݖخروشݖن. چݖمݖن فݖرمون‌به‌رێن بی مه‌هه‌رزݖن، چه‌ۏون دا‌ۏله‌ت‌سݖرا کو که‌سی که‌نیزی بݖکه‌رݖ. به‌رده‌داری بی ته‌مونی دݖنېا کو موغوب ئابو. خݖدا کو خام، ئه‌ز ئه په‌ېمونی کݖ ئیرون و بابێل و چار گوشه کیشۏه‌رون خه‌لکون نه ده‌ۏه‌سته‌مه، پیروز ئاکه‌رݖ.
شݖمه رۊکه بݖرا- رمضان نیک نهاد

راهنما:

در خط آوانگاری تالشی‌
به جای فتحه/a/ ـه ه
به جای کسره/e/ ێـ ێ
به جای واو/v/ ۏ
به جای شوا /ə/ ݖ
به جای یه/y/ ېـ ې

پیوند و همدلی بین تالش وگیلک شهرستان فومن در گذرزمان

شهرستان تاریخی فومن یکی از شهرهای اصلی تالش نشین در غرب گیلان است ، این شهرستان عمدتا سکونتگاه دو قوم اصلی ایران، تالش وگیلک است ، آثار باستانی بجا مانده در کوههای بر فراز این شهرستان از زیستگاهی مردمان این شهر از هزاران سال پیش حکایت دارد ، در گذشته های دور مردمان تالش این شهرستان بیشتر در ناحیه کوهستانی و روستاهای نزدیک کوهها سکونت داشتند و مردمان گیلک عمدتا در ناحیه جلگه ای و روستاهای دورتر از کوهستان زندگی می کردند .این ترکیب همچنان ادامه دارد ، مرکز این شهرستان که در قرنهای گذشته بیشتر گیلک نشین بوده ولی در نیم قرن اخیر ، اهالی قوم تالش وگیلک به صورت مشترک شهروند مرکز شهر هستند ، واقع بینانه ترین آمارسنجی شهرستان فومن ، جمعیت تالش ها رابرابر یا اندکی بیشتر از گیلک ها برآورد می کند .

نیاکان تالش ها وتات ها وگیلکها ودیلمی ها ساکنین بومی وکهن استان در تاریخ باستان ایران ، کادوسی ها و آماردها وکاسی ها از بومیان اصلی سواحل دریای کاسپین و نواحی کوهستانی تالش در جغرافیای شمال ایران ، نقش برجسته و افتخارآفرینی در زندگی مسالمت آمیز و همسایگی هم داشتند ، کادوسی ها در پیوند و همبستگی با اقوام دوست و همسایه در برابر تجاوز بیگانه اسکندرمقدونی ، مغول ها ، اعراب ، روسها و ترکان عثمانی دلاورانه دریک سنگر ایستادند ، مبارزه کردند و از خاک وناموسشان دفاع کردند تا میهنشان در برابر تجاوز دشمنان مصون ماند .پیشنیان تالش ها وتات هاو سایر اقوام همسایه گیل ودیلم علاوه بر اینکه غالبا قدرتمند و مستقل از حاکمان ایران بوده اند، دارای تمدن عظیم و درخشان چند هزار ساله می باشند.

در هزاره اخیر ، بازماندگان اقوام کهن تالش ها وگیلک ها ودیلمی ها در همه فراز و فرودهای روزگار ، منافع و دوستان مشترک و دشمن واحدی داشتند ، برخی دوران نقش یکی پررنگ تر ودیگری کمرنگ تر ، گاهی مستقل از هم و گاهی هم شریک در حکمرانی دیار خود بوده اند . اگر چه نقش تالش های شمالی و مرکزی در حاکمیت دیارشان پررنگ تر ودارای قدمت بیشتری نسبت به تالش های جنوبی به ویژه فومن وشفت است بوده که متاسفانه در دوران قاجار ،درپی جنگ های روس علیه ایران ، خاک تالش شمالی با مردمش تحت پیمان ننگین و باج خواهانه ای از میهن ما ایران جدا و به اشغال واسارت روسیه در آمد .

زمانی که فومن ( بیه پس ) به عنوان مرکز امرا و حاکمان گیلان بود نقش تالش ها و گیلک های فومن به ویژه در دوران خاندان آل اسحاق وبرخی شاهان پر رنگ تر بود ، وجود دارالاماره ها در گشت و لولمان وزیده و قلعه رودخان گواهی بر حکمرانی اقوام گیل و تالش در شهرستان فومن است . آنچه که آشکاراست ، غالبا والزاما منافع حکمرانان منطقه با منافع توده مردم تالش وگیلک یکی نبوده ، حتی گاهی علی رغم همزبانی با حاکمان دشمن همدیگر بوده اند .بسیاری از حکمرانان از زبان تالشی و گیلکی به عنوانی ابزاری برای سو استفاده در جهت تحکیم قدرت خود بکار می بردند وبا وجود برخی درگیری بین حاکمان ، هیچگاه مردم تالش و گیلک روبروی همدیگر نبودند .

در یکصد سال اخیر همزمان با عمران وآبادانی و گسترش مدارس به روستاهای ایران ، تحولی شگرف در زندگی مردم ایران به ویژه تالش های فومن که عموما دور از شهرها زندگی می کردند ، ایجاد نمود ، نگارنده به یاد دارد حتی در کمترازشصت سال پیش که پدرم در روبروی سینمای قدیم فومن مغازه داشتند ، تعداد تالش های شهرنشین به چند نفر هم نمی رسید ، اما پس از اصلاحات ارضی و توسعه روستاها وپیشرفتهای صنعتی رویکرد خوب جوانان روستایی به تحصیل در دهه چهل و پنجاه انبوهی از فرزندان تالش برای ادامه تحصیل روانه شهرها شدند ، آنها همزمان با فرزندان گیلک پس از تحصیل ، بسیاری از مشاغل اجتماعی واداری شهر را بدست گرفتند.

فرزندان تالش اگر چه در ابتدا با بی مهری و انگ هایی چون پشت کوهی و غیره توسط برخی همسالان گیلک روبرو شدند ، اما به تدریج وقتی که شایستگی شهرنشینی و حسن رفتار خودرا نشان دادند و مهر و دوستی بین بچه های گیلک وتالش پا گرفت ، همدلی جای خودرا به همزبانی داد و امروز به جایی رسیدیم که هرتالشی وگیلکی دهها دوست خوب از همدیگر دارند .امروز شاید هزاران شهروند فومنی که فرزند پیوند ازدواج بین صدها تالش و گیلک هستند در استحکام این همدلی ها قوت بخشیده اند .

زبان تالشی و زبان گیلکی رایج در فومن ، به عنوان بخشی از هویت قومی شهروندان علی رغم اختلافات اندک ، بسیاری از واژگان و مفاهیم مشترک با هم دارند ، طوری که یک تالش وگیلک به آسانی بخش عمده ای از زبان همدیگر را درک می کنند ، خوشبختانه تالشان وگیلکان نسبت به ارزشهای فرهنگی به ویژه زبان مادری قوم خود علاقه فراوان دارند اما عموما احترام وارزش گذاری به هویت های قومی آنها با نژاد پرستی آمیخته نیست ، تعصبات کور قومی ندارند طوری که تهدیدی برای هم یا زبان همدیگر به حساب نمی آیند ، در شهرستان فومن کمتر دیده شده است که پدر ومادر تالشی به فرزند خود زبان گیلکی یاد دهد یا برعکس پدر ومادر گیلکی بخواهد به فرزندش زبان تالشی یاد دهد به همین خاطردر جغرافیای خاص خود زبان مادری خود را حفظ نمودند.

برای نمونه بخش سردار جنگل که منطقه تالش نشین است اکثریت شاید همه اهالی به تالشی سخن می گویند برعکس آن هم در دهستان گیلک نشین رود پیش برای گیلکها صادق است . در مورد سایر مولفه های قومیتی گیلک ها با تالش ها مانند مذهب و آداب و رسوم ، قرابت فرهنگی و اشتراکات فراوانی با یکدیگر دارند. در هردوقوم متاسفانه جایگزینی زبان فارسی به جای زبان مادری هردو زبان را در تهدید آسیب جدی قرارداده است ، امروزه بسیاری از اقوام در سراسر جهان که چنین مشکلی دربرابر زبان رسمی دارند راهکارشان این است که حداقل تا چهار، پنج سالگی زبان مادری به فرزندان آموخته شود .

اگر چه در دنیای مدرن ، دولتهای مردم سالار و جوامع مدنی با دمکراسی و گسترش فعالیت سیاسی رسانه و احزاب آزاد وقانونمند ، هویت قومی، رنگ ونژاد و مذهب افراد محترم شمرده می شود وهمه آنها در حقوق شهروندی وقانون لحاظ می گردد تا قومیت افراد عاملی برای تبعیض نگردد ، آنها برای همه شهروندان جدای از تمایزات نژادی، زبانی، قومی حقوقی برابر در فرصت دست‌یابی به تحصیل و شغل ودریافت خدمات ومزایای اجتماعی و احراز مقامات سیاسی و اداری جامعه دارند.اما در جهان سوم متاسفانه هویت قومی و مذهبی با تبعیض و بی عدالتی همراست نمونه آن در قرن اخیر با جنگهای داخلی ،تروریسم دولتی و داعش در خاورمیانه بروز نموده است . در چنین اوضاع واحوالی هر قوم ونژاد و مذهبی ناخواسته دریک تنازع بقا و قدرت قرار می گیرند ، اگر چه خود آنها اولین قربانیان این جنگ ویرانگر می شوند .

متاسفانه در نیم قرن اخیر در کشورمان ، علی رغم وجود بسیاری حقوق افراد لحاظ شده در قانون ، در عمل بسیاری از حکمرانان مرکزی و بومی نگاه چندان خوبی به مسئله قومی نداشته ، به ویژه در دوران انتخابات با تنگ نمودن دایره انتخاب و شایسته سالاری بین تالش وگیلک و ذهنیت منفی نسبت به عملکرد قومی نماینده پیشین ، بخش بزرگی از مردم به سمت وسویی کشیده میشوند تا فضای انتخابات فومن وشفت در نهایت تالشی وگیلکی گردد ، تکرار تجمیع آرا نمایندگان انتخابی در نواحی مختلف تالش نشین وگیلک نشین به خوبی معنادار بودن این موضوع را نشان میدهد ، اگرچه بسیاری از مردم و فرهیختگان تالش وگیلک از این رقابت قومی فاصله می گیرند ، اما با انتخاب یکی میدان به سمت وسویی می رود که بسیاری از اهالی قوم دیگر احساس شکست وتحقیر می نمایند ، حتی تاسف بار تر زمانی است که افرادی غیر بومی و غیر تالش و گیلک و بیگانه با فرهنگ ومردم شهر دراین رقابت بی ثمر قومی بهره برده و هردوقوم در شکست و ناکامی قرار می گیرند ، متاسفانه برخی ازاطرافیان نمایندگان این موضوع را به قصد تامین منافع شخصی در دوران انتخابات حتی پس از پیروزی یکی دامن می زنند و تا با به حاشیه راندن افرادو طرفداران رقیب این دورباطل را بارها تکرار نمایند .

اولین نتیجه رقابت آمیخته با قوم پرستی ، قربانی شدن شایسته سالاری و عمران وآبادانی و توسعه شهرستان است ، باتوجه به پتانسیل بالایی که در بین فرهیختگان تالش وگیلک و توانمندان اقتصادی از دو قوم وجود دارد ، وقتی که میدان را برای بروزو شکوفایی استعداد خود تنگ ومحدود می بینند ، برای آنهاراهی جزفرار و مهاجرت از شهرستان وبدنبال آرامش و زندگی بهتر رفتن نمی ماند و سرمایه ودانش خودرا به جایی می برند که طالبش وجود دارد ،واز طرفی دیگر بد آوازه شدن عاملی میشود تا هیچ مهاجرت مفیدی به شهرستان صورت نگیرد . اگر چه در نیم قرن اخیر طبیعتا کارهایی در شهرستان صورت گرفته ، اما وقتی آن را با سایر شهرهای ایران حتی شهرهای شرق گیلان خودمان مقایسه می نماییم انگار کاری صورت نگرفته است ، کافی است مرکز شهر فومن امروز را با فومن حدود چهل سال پیش و شهرداری مرحوم فرهی مقایسه نماییم ، اگر آن عمران و آبادانی آن خدا بیامرز را کنار بگذاریم ، آنچه می ماند اگر همه را به دوران جدید نسبت دهیم ، باز اندک است و آنچه هست محرومیت چشمگیر ومضاعفی است که بر مردم شهر تحمیل شده است .

نمونه دیگر خارج از مرکزشهر، جاده تورستی فومن به ماسوله است ، ماسوله ای که زیبایی ساختاری و تاریخی آن آوازه جهانی دارد ، جاده ای دارد که نزدیک به نیم قرن است حتی یک متربه صورت سراسری تعریض نشده ، جاده ای که هزاران گردشگر را در روزهای شلوغ تعطیلات پس ازساعت ها ماندن در ترافیک سنگین جاده، و محبوس نمودن اجباری در شهرفومن ، چون تمام خیابانهای کم عرض مرکز شهر در اشغال کسبه وپارکینک است ، اگر جان سالم ببرد ، با خاطرات ناخوشی دیارمان رابرای همیشه ترک می کند ، واقعا اگر شرق گیلانی ها ماسوله داشتند این وضع جاده آن بود ، گویا این جاده دهها سال است نفرین شده ، تا مرگبار بماند تا گردشگر کمتری به شوق دیدار ماسوله به شهرمان آید. گردشگران تعجب می کنند چرا جاده ماسوله بلند آوازه ، پهنای یک کوچه فرعی را هم ندارد ، این وضعییت در سایر نواحی چون جاده قلعه رودخان و شاهزاده ابراهیم شفت هم بهتر از آن نیست . واقعا ما از فرصت داشتن اماکن تفریحی ومذهبی چون ماسوله وقلعه رودخان و شاهزاده ابراهیم چه قدر در بهبود معیشت و آبادانی شهرستان موفق بوده ایم ؟ تنها این سه مکان توریستی می تواند با مدیریت وتوسعه زیر ساخت های آن و با جذب گردشگر ایرانی وخارجی ، بسیاری از محرومیت شهرستان حتی استان را ریشه کن نماید ، کاش اینهمه نارسایی ، مانند پل ورودی فومن ، چون دیوار قلعه ای غیر قابل نفوذ وورود برای فومن آبرویی برای همه شهروندان گیلک وتالش نزد گردشگران باقی می گذاشت . یقینا این همه نارسایی مربوط به یک شخص و یک نماینده ویک قوم نیست بلکه همه ما به میزان توانمان در این نارسایی ومحرومیت سهیم هستیم .

یک نمونه فرا شهرستانی تبعیض قومی را هم ذکر نمایم ، یکی از سیاستهای تاسیس شبکه های استانی صدا وسیما ، حفظ فرهنگهای بومی است ، متاسفانه صدا وسیمای گیلان وشبکه باران چند دهه است طوری عمل کرده است که تالش ها احساس می کنند که تنها قومی در ایران هستند که از داشتن شبکه بومی محروم هستند باتوجه با اینکه حداقل یک سوم جمعیت گیلان تالش هستند ، حتی دریک شبانه روز یک ساعت از برنامه های صدا وسیما توسط تالش ها اداره نمی شود و اگر هم گاهی از تالش یادی می شود ، نمایشی از زیبایی ها ومستند های دیار تالش است ، که آن هم بدون حضور مجری تالش تهیه می شود ، برنامه های کوتاه ، ناقص و همراه با تحقیر که برای هیچ تالشی خوشایند نیست ، واقعا حق صدها هزارتالش این نیست که حداقل رادیویی مستقل با نظارت مرکزی داشته باشند، دریغ از یکساعت برنامه تالشی اینها مسائلی است که حتی یک فرهیخته غیرتمند و واقع گرای تالش را تحت تاثیر محرومیت و تحقیر قرار می دهد وبه عنوان عکس العملی ، وادار به گرایش قوم گرایی می کند ، که جلوه آن به امید گشایشی درانتخابات قومی بروز می کند.

تاسف بارتر اینکه این کوتاهی صدا وسیما با اعتراض نمایندگان برگزیده تالش هم قرار نمی گیرد ، واگر هم گرفته ، بی تاثیر بوده یا ما از آن بی خبریم . کاش صدا وسیما ی استان مانند همه استانها رضایت شهروندان را با حفظ فرهنگ متنوع قومی پاس می داشت ، بی مهری آنها به تالش ، حتی خوشایند اغلب نیک اندیشان گیلک زبان هم نیست ، چون یه خوبی می دانند زوال فرهنگی تالش وقوم همسایه چون ریزش دومینویی ، موجب زوال فرهنگی گیلک هم میشود ، بی مهری کارگزاران دولتی به قوم تالش ، بی مهری به هزاران شهید تالشی است که جان خودرا برای حفظ عزت وشرافت مردم خود و خاک میهن فدا نموده اند .

جای تاسف است که تالش های ایران و تالش شمالی با وجود ملیونها نفر در مام میهن ودراسارت جمهوری آذربایجان سهمی در رسانه ملی خود ندارند ، سهمی در شبکه تلویزیونی و رادیو ندارند اما جمهوری ارمنستان با وجود تالش های کمتر و عدم اشتراک دینی برای جذب مخاطبین فرا مرزی تالش بی رسانه دیداری و شنیداری ، شبکه ها ورادیوی خاص تالشی خودرا دارند ، واحد دانشگاهی تالش شناسی دارند و در جذب آنها می کوشند ودر کنار آن خدمات بخشی از فرهنگ خودراهم به تالش منتقل می نمایند .اگرچه امروز با محدودیت تالش ها در شبکه استانی و با گسترش ماهواره ها و اینترنت وشبکه های اجتماعی، مخاطب تالش شبکه باران در استان و فراتر از آن مجبور نیست در پای شبکه باران شاهد این بی مهرها در انتظار صدقه چند دقیقه ای بنشیند ، درعمل قطع ارتباط دوجانبه صورت می گیرد ، گاهی این رویکرد ناچاری به سایر کانالهای رسانه با هجمه وشبیخون فرهنگی آنها همراه میشود و آن چیزی نیست که خوشایند نظام و جامعه باشد .

امیدوارم همه فرهیختگان و نیک اندیشان تالش و گیلک شهرستان فومن دست در دست همدیگر دهند ،باید فرصتی فراهم گردد تا انتخاب ما از روی عقلانیت و شایسته سالاری باشد و اگر فردی چه در لباس نماینده یا کارگزار دولتی و خصوصی واقعاً توانایی و لیاقت اداره اموری را دارد باید با قاطعیت از او حمایت کنیم ، حتی اگر از قوم ما نباشد ، چون حتی اگر نماینده ای شایسته باشد ، بدون حمایت عملی کارگزاران قومی دیگر درادارات هیچ توسعه ای انجام نمی گیرد ، واقعا جای تاسف است که با ناکار آمدی یک نماینده از قومی دیگر خوشحال شویم از اینکه این دفعه نوبت ناکارآمدی نماینده ای از قوم ما فرا می رسد . باید تمام نیروی خود را برای اتحاد ویگانگی شهروندان و عمران و آبادنی شهرستان بکار گیریم . در خاتمه از همه افراد در هرپست ومقام وقومی که دلسوزانه در شهرستان فومن سالها با اخلاص علی رغم بسیاری ناملایمات منشا خیر وخدمت برای همه شهروندان بوده اند ، کمال تشکر را دارم .

رمضان نیک نهاد

واژگان تالشی 68

واژگان تالشی 67