کادوسیان    (کادوس ماسوله رودخان )

نسخه رسمی الفبای تالشی کادوس
(نویسه ← لاتین معیار)
🔹 صامت‌ها
ئ → ʔ
ب → b
پ → p
ت → t
ج → j
چ → č
خ → x
د → d
ر → r
ز → z
ژ → ž
س → s
ش → š
غ → q
ف → f
ک → k
گ → g
ل → l
م → m
ن → n
ۏ → v
ۋ → w (ذخیره‌ای / کم‌کاربرد)
هــ → h
ې → y
🔹 مصوت‌ها (۸ مصوت کامل)
ا → ā
ە → a
ێ → e
ݖ → ə
ی → i
و → u
ۊ → ü
ۆ → o

ویژگی‌های ممتاز الفبای تالشی کادوس
(رویکرد واج‌محور و گفتارمبنا)
۱. اصل «تناظر یک‌به‌یک واج و نویسه»
یکی از بنیادی‌ترین اصول الفبای تالشی کادوس، تناظر کامل و یک‌به‌یک میان واج و نویسه است. در این سامانهٔ نوشتاری، هر واج زبان تالشی دارای یک نویسهٔ یگانه است و هر نویسه نیز تنها یک ارزش آوایی مشخص دارد.
در نتیجه:
پدیدهٔ هم‌نویسی واج‌ها (چند واج با یک نویسه)
و پدیدهٔ هم‌واجی نویسه‌ها (یک واج با چند نویسه)
به‌طور کامل حذف شده است؛ امری که در اغلب خطوط مبتنی بر الگوی عربی–فارسی (مانند فارسی، اردو، کردی سورانی) دیده می‌شود.
مثال:
در فارسی، واج /s/ با «س، ص، ث» نوشته می‌شود، اما در تالشی کادوس تنها یک نویسه برای این واج وجود دارد.
یا واج /z/ که در فارسی با «ز، ذ، ض، ظ» نمایش داده می‌شود، در تالشی کادوس فقط یک شکل نوشتاری دارد.
۲. حضور کامل مصوت‌ها در خط (واج‌نگاری بی‌واسطه)
زبان تالشی دارای ۸ واج مصوت مستقل است. در الفبای تالشی کادوس، تمام این مصوت‌ها دارای نویسهٔ مستقل هستند و نیازی به نشانه‌های کمکی مانند اعراب وجود ندارد.
این ویژگی باعث می‌شود خواننده بدون پیش‌دانش زبانی، واژه را دقیقاً همان‌گونه که تلفظ می‌شود بخواند.
مثال:
پیلله /pilla/
تیللێ /tille/
در این نمونه‌ها:
تشدید با تکرار صامت نمایش داده شده
مصوت پایانی به‌صورت صریح نوشته شده
هیچ ابهامی در تلفظ وجود ندارد
۳. الفبای اختصاصی تالشی با توان پوشش فارسی معیار
الفبای تالشی کادوس به‌طور اختصاصی برای ثبت دقیق زبان تالشی طراحی شده است، اما به دلیل ماهیت واج‌محور خود، قادر است تمام واژگان ناب زبان فارسی معیار را نیز بدون تغییر یا تحریف آوایی پوشش دهد.
مثال:
واژه‌های فارسی که در گفتار تالشی دچار حذف واج پایانی شده‌اند، مطابق تلفظ واقعی نوشته می‌شوند:
کو /ku/ ← کوه
شا /šā/ ← شاه
سەلا /salā/ ← سلاح
۴. همخوانی کامل نوشتار با گفتار (اصل شفافیت واجی)
الفبای تالشی کادوس بر اساس گفتار زنده و طبیعی تالشی تدوین شده است. در این نظام:
هیچ واجی وجود ندارد که در گفتار شنیده شود اما در نوشتار نیاید
هیچ نویسه‌ای وجود ندارد که در نوشتار بیاید اما در گفتار تلفظ نشود
این اصل باعث می‌شود خط تالشی کادوس شفاف، پیش‌بینی‌پذیر و آموزش‌پذیر باشد.
مثال از حذف واج نشنیده:
ئیملا /ʔimlā/ ← املاء
ئینشا /ʔinšā/ ← انشاء
ئیشبا /ʔišbā/ ← اشباع
در این واژه‌ها، واج‌هایی مانند «ء، ح، ع» که در گفتار تالشی تلفظ نمی‌شوند، در نوشتار نیز حذف شده‌اند.
۵. کارکرد نظام‌مند نویسهٔ «ئ» (همزه)
نویسهٔ «ئ» در الفبای تالشی کادوس دارای کارکرد واجی–هجایی مشخص است و هم در آغاز واژه و هم در میان واژه به‌کار می‌رود.
مثال آغاز واژه:
ئا /ʔā/
ئە /ʔa/
مثال میان واژه:
سوئال /suʔal/
زوئه /zuʔa/
روئه /ruʔa/
دوئێ /duʔe/
در این موارد، «ئ» نقش جداکنندهٔ هجایی و نشانگر همزهٔ کوتاه /ʔ/ را ایفا می‌کند.
جمع‌بندی علمی
الفبای تالشی کادوس یک نظام نوشتاری واج‌نگار، گفتارمحور و بدون ابهام است که با رعایت اصول زبان‌شناسی نوین، توانسته است زبان تالشی را به‌گونه‌ای دقیق، پایدار و آموزش‌پذیر ثبت کند. این الفبا، به‌سبب وفاداری کامل به تلفظ واقعی و حذف عناصر نوشتاری زائد، ظرفیت بالایی برای آموزش، پژوهش و پردازش رایانه‌ای زبان تالشی دارد.