زَرتُشت ، زردشت،زردهُشت یا زراتُشت(در اوستا زَرَثوشْتَرَ به تعبیری به معنی «دارنده روشنایی زرین‌رنگ» و به تعبیری دیگر «دارنده شتر زردفامو سرانجان به معنای «ستاره زرین») نام پیامبر ایرانی و بنیادگذار دین زرتشتی‌گری یا مزداپرستی و سراینده گاهان (کهنترین بخش اوستا) است. بعضی پژوهشگران بر این باورند که زرتشت در روز ششم فروردین زاده شده ولی درباره ی تاریخ زایش او دیدگاه‌های فراوانی وجود دارد. برآوردها از ششصد تا چندین هزار سال پیش از میلاد تفاوت دارند. تولد زرتشت را در شمال غربی ایران در نزدیکی دریاچه چیچست (ارومیه) در روستای انبی دانسته‌اند. پس از اعلام پیامبری در سن ۳۰ سالگی، زندگی بر زرتشت در منطقه شمال غربی ایران سخت شد و او ناچار به کوچ به شمال شرقی ایران آن روزگار  یعنی منطقه بلخ شد. در آنجا زرتشت از  پشتیبانیگشتاسب‌شاه برخوردار شد و توانست دین خود را گسترش دهد. زرتشت در سن ۷۷ سالگی در روز پنجم دی ماه در نیایشگاه بلخ بدست یکی از تورانیان به نام توربراتور کشته شد.   

تبار و خانواده زرتشت 

نام خانوادگی زرتشت اسپنتمان بود. مادر او دُغدو و پدر وی پوروشسب نام داشتند. پوروشَسْب اِسپَنْتْمان مردی دانشور و درستکار بود. دغدو دختر فری‌هیم‌رَوا از خاندان نژادگان (اشراف) و دینور بود. حاصل ازدواج پوروشسب و دغدو پنج پسر بود و زرتشت سومین آنهاست. زرتشت از همسر خود به نام هووی شش فرزند داشت. نام سه پسر ایشان ایسَت‌واسْتَرَه، اورْوْتَتْ‌نَرَه، هْوَرْچیثْزَه و نام سه دخترشان فرینی، ثریتی و پوروچیستا بود. یکی از هفت شاگرد اصلی زرتشت به نام مَیدیوماه پسرعموی پیامبر بود.

زرتشت مردی بود اهل خرد وخردورزی با روحی کنجکاو و ذهنی آماده و از ذوقی جوشان و سرشار از احساس بهره میبرد. او با رسیدن به سن بلوغ با خرافات، جهل و بی عدالتی هایی که توسط کوی ها و کرپان ها بر جامعه تحمیل شده بود بنای ناسازگاری گذاشت و به مخالفت با آنها پرداخت. بنا بر روایت هایی در سن سی سالگی از اجتماع کناره گرفت و به مدت ۱۰ سال در سبلان در تنهایی به تفکر و تامل پرداخت و با یاری و هومن (اندیشه نیک) هفت بار به هم پرسگی اهورامزدا رسید.  و در آخر در روز خورداد ماه فروردین در سی سالگی به پیامبری برگزیده شد. با دیدن آداب و رسومی غلط مردم، با قصد اصلاح آنها از جامعه کناره گیری کرد. تفکر و اندیشه بر آن شد اصول و قوانینی برای نجات مردم از این مطرح کند، اول پشت پا به این مراسم دروغین و پوچ و خرافی زد و آن رابیهوده و زیانبار معرفی کرد. فرمود: جهان و هر چه در آنست تنها یک آفریننده بناماهورامزدا دارد چون آفرینش جهان بوسیله ی ماده است و چونکه خیر و شر جزء خواص ماده می باشد در جهان خیر و شر بوجود آمده است. انسان آزاد است راه خیر یا شر رابرگزیند ولی با تفکر و اندیشه روشن و قبول مسئولیت پذیری. زرتشت خود خیر مطلق ودشمن شر است. زرتشت از مردم خواست که به این آداب و رسوم خرافی پشت پا زده و خودبا اندیشه و تفکر راه خود را برگزینند، از کرپان ها و کوی ها که قصد اهریمنی دارندپیروی نکنند. کرپان ها و کوی ها که منافع خود را در خطر می دیدند به آزار و اذیتزرتشت پرداختند.

– معنی لغوی کوی: کسی که چشم دارد ولی حقیقت را نمیبیند – معنی لغوی کرپان: کسی که گوش دارد ولی حقیقت را در نمیابد) روبرو شد. بر اثر این فشار های طاقت فرسا وی تصمیم به مهاجرت گرفت و زادگاه خود را ترک کرد و به سرزمین مجاور رفت. حاکم این سرزمین کی گشتاسب بود. زرتشت او را نیز به دین خود دعوت می کند ولی در ابتدا او نیز مانند دیگران نمیپذیرد ولی بعد از مناظراتی چند، خود و همسرش هوتئوسا پیرو او شدند. زرتشت سه مرتبه ازدواج کرد. از اسامی زن اول و دوم او اطلاعاتی وجود ندارد ولی زن سوم او در اوستا بنام هووی یاد شده است. وی از خاندان هوگوَ و دختر فرشوشتر بوده و ظاهرا زرتشت از او فرزندی نداشت.

زن اول صاحب یک پسر بنام ایستدواستر و سه دختر به نام های فرنی، تریتی و پوروچیستا شد و زن دومش دو پسر بنام های اروتت نر و خورشید چهر داشت.

در آن زمان گشتاسب خراج گذار پادشاه توران ارجاسب بود. با گرویدن گشتاسب به زرتشت، ارجاسب به مخالفت با وی پرداخت و این مخالفت ها به جنگ تبدیل شد. بالاخره زرتشت در سن ۷۷ سالگی در ادامه همین جنگ های ارجاسب با گشتاسب و حمله به بلخ توسط فردی به نام برات روکرش یا تور براتور در آتشکده نوش آذر بلخ بهمراه جمعی دیگر از بزرگان در روز خیر ایزد ماه دی کشته شد.

منبع :وبسایت  تاریخ ما ، تاریخ وتمدن جهان باستان 

روایت دوم 

زندگینامه زرتشت

 زرتشت زردشت 

 پرفسور هرتسفيلد:

پشتكار و كوشش هاي خستگي‌ناپذير، از فروزه‌هاي درخشان ايرانيان مي‌باشد كه برپايه راستي و درستي استوار شده است كه همه آن ها پرتوي از آيين شكوهمند و پرفروغ زردشت است.

میلز (ایران شناس):

سروده های زرتشت نخستین کوشش روشن و گویا را برای به ساختن و نو کردن دل مردمان در بردارد و امروز هم در همه دین های ما زنده است و شاید آینده نیز بدان آویخته باشد. این سرودها به راستی در منش يكه و بی همتا است و منش هرگز پیر نمی شود. بر جهان امروز است که آن ها را به کار بندد.

ساموییل لنک (دانشمند انگلیسی):

حقيقت آيين زرتشت به طور شگفت انگيزی پس از قرن های متمادی امروز مطابق با علوم و كشفيات تازه است. اين آيين با وجود آنكه زمان زيادی از آغاز آن گذشته است به گونه ای اساس آن محكم و درست به جا مانده كه به خوبی می تواند نيازهای مادی و معنوی امروزه بشر را رفع نموده، لوازم يك زندگی سعادتمند نيكي را فراهم آورد و مي تواند به آساني اختلافات بين ايمان و عقايد مذهبي را با علوم و كشفيات جديد مرتفع سازد.

گستاولوبون:

باید اقرار کرد که در بین ادیان باستان، هیچ کدام از دین زرتشت روحانی تر و اخلاقی تر و منزه تر از مراسم و آداب خرافات نیست.

پروفسور ميه:

فروزه‌هاي ايرانيان باستان ستايش آميزند. ولي بايد دانست كه انگيزه‌ آن ها ، آموزش هاي نيك خواهانه و مردمي زردشت مي باشد. زردشت از منشي والا برخوردار بود كه توانست بر دل مردم رخنه نمايد و آن ها را به سوي خود و آفريدگار مهربان و نيك خواهش بكشاند .

گوته:

دانشمند بلند آوازه آلماني، سخت فريفته گفتار و سروده‌هاي زرتشت بود و اورا مردي بسيار بزرگ و نوشته‌هايش را شكوهمند بازنمود كرده است. گوته، زرتشت را خردمندي به شمار مي آورد كه جهان خرد كمتر همانند او را به خود ديده است. او در همه جا از كسي نام می ‌برد كه همواره درانديشه خوشبختي و آسايش مردم بوده است و جز راستي و پاک دلي سخن نگفته است .

توماس هايد:

اين نويسنده بزرگ انگليسي درباره زرتشت مي گويد: كه در آن منش او را سخت مي‌ستايد و او را انديشمندي بزرگ به شمار مي آورد. او مي نويسد كه خداوند زرتشت را براي مردم ايران برگزيد، زيرا ايرانيان از يك آگاهي بزرگي درباره خداوند برخوردار بودند. اين مردم با خرد، سزاوار مرد خردمندي چون زردشت بودند .

پرفسور جان هینلز:

دین زرتشت را باید نخستین دین آزادی انسان ها و حقوق بشر در جهان خواند .

پرفسور هانري ماسه :

زرتشت اولين شخصي است که پايه هاي يکتا پرستي را در جهان بنيان نهاد .

خانم فرانسیس پاورکاب:

من شگفت دارم از این که اگر زرتشت در هزاران سال پیش از میلاد در شرایطی که هیچ قانونی برای بشریت وجود نداشت ظهور نمی کرد و چنین آموزه هایی را برای ما به جای گذاشته که پس از هزاران سال بدون کوچکترین ناهمگون نبودن با شرایط امروز و همچنان پایه های انسانیت بشر را شکل میدهد اگر وی نیامده بود به راستی امروزه جامعه بشریت چه حالی داشت و در چه شکلی زندگی می کرد.

رابیندرنات تاگور:

زرتشت بزرگترین پیامبر پیشکسوت بود که راه آزادی انتخاب در امور اخلاقی را به روی آدمی گشود.

موریس مترلینگ:

پژوهش در آیین زرتشت از لحاظ مسیحیان خیلی جالب توجه است زیرا سه چهارم و حتی بیشتر باور مسیحیان از ایرانیان گرفته شده است.

هگل:

نور دانش برای نخستین بار با پیدایش زرتشت در تاریخ آغاز به درخشش کرد.

مری بویس(باستان شناس و دین پژوه انگلیسی):

دین زرتشتی در تاریخ ادیان جایگاه ویژه ای دارد و سرچشمه های آن را چه بسا بتوان تا روزگار هند و اروپاییان پی گرفت. آموزه های زرتشت که جنبه های روحانی و اخلاقی والایی دارند، مطالعه این دین کهن را بسی مسرت بخش می سازند.

منبع روایت دوم : http://irantarikh.blogfa.com