صنایع دستی تالشان (چَموش دوزی )
یکی از صنایع دستی تالشان؛ چموشدوزی یا چاروقدوزی است. چموش یا چاروق پاپوشی است بسیار قدیمی که شاید عمر آن به چندین هزار سال برسد. این پای افزار در انواع و اقسام مختلف از چرم تهیه میشود و عموماً بدون پاشنه است. در گذشته بیشتر روستاییان، دام داران و کشاورزان از چموش استفاده میکردند. اما با رواج کفشهای ماشینی و انواع پایافزارهای لاستیکی، پلاستیکی و پارچهای، استفاده ازچموش متروک شده و صنعت چموشدوزی در حال زوال است. معروفترین چموش دوزان تالش در ماسوله بوده و امروزه چموشهایی که توسط آنها تهیه میشود، بیشتر جنبه تزیینی داشته و کم تر به عنوان پای افزار مورد استفاده قرار میگیرد. چموش دوزان ابتدا چرم را که مادهی اصلی کارشان است از نقاط مختلف تهیه میکنند و در اندازههای مختلف بُرش میدهند و با استفاده از نخ قیطان یا به قول خودشان نخ فرنگی که از موم گذرانده شده است با سوزن و درفش میدوزند و در قالبهای چوبی قرار میدهند با چرمکوب قسمتهای مختلف آن را میکوبند و با گازُنْ روی آن را میدوزند. (گزارش مختصری از چموش دوزی ماسوله، احمدحسین فروحی، ۱۳۶۷)
نوع متداول چموش، داراي بند و تسمههاي بلنداست كه به ساق پا پيچيده ميشود و نوع ديگر داراي تسمه و بند است، ولي همانند نوع بنددار، نوكي عقابي و برگشته دارد.در گذشته اكثر روستاييان، دامداران و كشاورزان گيلاني از چموش استفاده ميكردند كه با رواج كفشهاي ماشيني و انواع پايافزار لاستيكي و پارچهاي، امروزه استفاده از چموش بسيار كم شده، به طوري كه اكنون اين صنعت و هنر سنتي بيشتر جنبه تزييني پيدا نموده است.
چموش را غالبا از چرم ساده و بدون رنگ تهيه ميكردند، اما اگر ميخواستند كه چرم را رنگ كنند، از رنگ گياهي همچون رنگ پوست انار استفاده ميشده است. چموش اصيل را از چرم دباغي شده ‘گاوميش براي مردان ‘ يا بز ‘براي زنان ‘ميساختند و به همين جهت در جاهايي كه دوخت چموش متداول بود، تشكيلات دباغي و دباغخانه رو به راه و دباغخانههايي در حوالي چموش دوزان وجود داشت .كارگاههاي دباغي كه خود نيز از مشاغل قديمي اين منطقه، به خصوص صنايع دباغي ماسوله را تشكيل ميداد، كارش تبديل پوست گاو و گوسفند به چرم بود.
در گذشته نه چندان دور و قبل رواج شيوه هاي نوين عمل آوري چرم ، براي تهيه چرم مورد استفاده چموش ، پوست گاو و بز را به دباغخانه آورده، اول آن را نمك ميزدند، بعد در آهك ميخوابانيدند، سپس موي آن را بر مي داشتند و آنگاه در آب انار ترش، پخته و در حوض ميانداختند تا پوست رنگ بگيرد.بعد از آن چرم را روي تخت انداخته، لوله ميكردند، سپس در آب فرو ميكردند تا شوري آن برود، بعد در كنار هم آويزان ميكردند تا هوا خورده و خشك بشود. بعد از اين مرحله پوست را صاف نموده مجددا در آب ميانداختند، آن وقت آن را روي تخت خوابانيده، آن را ‘شلفا’ (يك نوع ضربه زدن به پوست) ميزدند و محصول به عمل آمده را تحويل چرمفروشان و كفاشان ميدادند.
یكی از هنرهای سنتی و صنایع دستی گیلان چموش دوزی است كه پای افزاریست بسیار قدیمی كه شاید عمر آن به چند هزار سال برسد. در انواع و اقسام مختلف از چرم تهیه می شود و عموما بدون پاشنه است.
نوع متداول آن دارای بندها و تسمههای بلند میباشد كه به ساق پا پیچیده می شود. نوع دیگر چموش بدون تسمه و بند است ولی مانند نوع بند دار نوك عقابی و برگشته دارد. در گذشته روستائیان و دامداران و كشاورزان از چموش استفاده میكردند.
مواد اولیه :
۱.چرم گاو دباغی شده
۲.نخ فالی بافی
۳.كاموای رنگی
۴.پارچه
۵.چسب
۶.موم
ابزار كار :
۱. سندان چوبی
۲. مشته
۳. درفش
۴. سوزن
۵. تكه چرم به عنوان انگشتانه
۶.گازن
۷. شفره
۸. قالبهای چوبی
۹. الگوهای مقوایی
۱۰. سنگ كوچك
۱۱.ظرف آب
رنگ در چموش:
قرمز، سبز، سفید، استخوانی، قرمز قهوه ای
نقش در چموش:
گل اباتر، مهتابی، شتر گردن، مجمع قراق، گل بچه، خزیلی (شیرازه دوزی)
مركز مهم تولید چموش شهر تاریخی ماسوله است.
علل زوال تدریجی:
۱. افزایش قیمت مواد اولیه
۲. رونق كفش لاستیكی نداشتن كاربری در زمان فعلی
۳. تعداد كم استادكار ماهر (یك الی دو نفر)
از : رمضان نیک نهاد
منبع :tebyan-zn.ir
irandeserts.com
taleshen.ir/
گردآوری از : http://kados2.blogfa.com
هدف ما در این وبلاگ معرفی فرهنگ مردم تالش و آشنایی هممیهنان گرامی با جاذبههای گرشگری شمال کشور به ویژه گیلان و تالش است