کادوسیان    (کادوس ماسوله رودخان )

بهار در سرزمین تالش بسیار زیباست ، با آغاز بهار، کشاورزان تالش همزمان با بیداری طبیعت و جنب و جوش پرندگان ، پس از آنکه جشن باستانی نوروز را با خوشی وخرمی سپری نمودند آماده آغاز فصل جدیدی از برنج کاری میشوند .

ب – جوانه دار نمودن تخم جو و پرورش آن در خزانه

معمولا در ماسوله رودخان با توجه به طبیعت کوهستانی منطقه ، وقتی که در بهار نشانه های زمستانی را خارج شده می بینند ، معمولا  بعد از 15 فروردین ، زنان تالش ، تخم جو که از سال گذاشته کنار گذاشته بودند بیرون آورده و عملیات پروراندن تخم را بدین ترتیب شروع می نمایند :

ساده ترین روش سنتی این است که جورا در  گرمخانه ( آتَشَه کَه یا  اتاقی که در آن آتش می کنند و کوره آتش یا کلاغا و بالکن یا چَپَر دارد )در گوشه ای از آن  برروی یک فرش پلاستیکی ریخته و روی آن را آب می پاشند تا کاملا جودر مجاورت رطوبت قرار گیرد ،روی ان را می پوشانند تا  سلول تخم جوانه زدن را با فراهم شدن گرما ورطوبت شروع نماید معمولا هرروز آن را کنترل می کنند تا جو خشک نباشد پس از 3یا 4 روز دوبار ه جو جوانه زده را برداشته وبا تراکم کمتر در جعبه هایی قرار می دهند ، روی آن جو خیس شده را با پارچه ضخیم یا برگ گیاهانی چون آقطی ( یا شوند )می پوشانند .برگ شوند ضمن خواص گرمادهی  ، خاصیت ضد قارچی یا ضد عفونی تخم را هم دارد پس از یک هفته که جوانه ها ی تخم پدید آمدندو نوک آنها پوسته تخم را پاره کرد  آن را به خزانه آماده انتقال می دهند .

 زن تالشی برای آماده کردن خزانه کل خزانه را به قطعات کوچک تقسیم می نماید تا براحتی انواع تخم تفکیک گردد و طوری کانال کشی ومرزبندی میکند که ضمن جدایی از هم با آب کانال  آبیاری شوند تمام مرز بندی خزانه و آماده کردن خاک وتسطیح با چنگ زدن  با دست زن تالشی انجام میشود ، تخم جو توسط زن تالشی بطور یکسان در کرتها یا تومَه کیلَه پاشیده میشود طوری که جوبرای رشد جای کافی داشته باشد  معمولا تا تخم  جوانه کامل بزند و دویا چند برگ پدید آورد یک ماه طول می کشد (15 روز در خانه و15 روز در خزانه ) تقریبا در چهل و پنجم بهار تخم جوانه زده که به تالشی توم نام دارد به مزرعه منتقل می شود . امروزه برای کنترل گرما در خزانه جایگاه را با پلاستیک به صورت کمانی می پوشانند .

پروراندن تخم  معمولا کار زنان تالش است در این فاصله که زن تالشی مشغول به پرورش تخم است مرد تالشی  انواع وسایل شخم زنی خودرا آماده می نماید کاول و پیش کاول وتیغه آهنی و رابطهای ریسمانی کاول به یوغ که معمولا از تاباندن چندین لایه  پوست (کَوَل به تالشی ) از درخت لرگ یا کوچی تهیه میشود طناب محکمی بدست می آید  که در زبان تالشی به آن خَرَه گفته میشود .هم چنین مراقبت غذایی بیشتر برای گاو کاری خودرا برای عملیات نشا  دارد در  زبان تالشی به آن عملیات پشت سرهم برنج کاری ،   تاو کار می گویند  (تاو یعنی سرعت ) برای انتقال تخم به زراعت چندان وقت زیادی نیست اگر به موقع نهال جوان برنج به مزرعه منتقل نشود در خزانه زرد و پوسیده میشود .مرد کشاورز در  فاصله پروراندن تخم ، وقت خودرا را اختصاص به شخم دوباره می دهد در شخم دوباره زمین به راحتی شخم می خورد این شخم عمودبرشخم قبلی انجام میشود .

در 45 بهار شالیزار آماده و تخم جو برگدار  یرای نشا آماده می گردد . در این هنگام مرد تالشی باز با گاونر یا اسب وکاول پهن که برای تسطیح بکار میرود ، خاک نرم مزرعه را پیش کاول زده در پیش کاول یک تخته مورب در جلوی کاول قرار دارد بعد از آنکه با کاشتن زمین تسطیح شد وخاک زمین کاملا نرم شد توسط یک تخته بلند که دوسر آن با طنابی بسته است. روی زمین آماده کشیده میشود تا کل قطعه زمین هموارشود وپستی وبلندی نداشته باشد چون اگر در یک جا نهال جوان  با زیادی آب یا در جایی کمبود آب داشته باشد ،آسیب می بیند  .پس از آنکه زمین  آماده شد آب زیادی را خارج می کنند و کود شیمیایی  می زنند  البته سابق که کود نبود کود حیوانی را در زمستان به مزرعه می زدند .

رسم زیبایی که در بین تالشان در هنگام کشاورزی برقرار است ،  رسم یاوری است چون نشای برنج برای همه همسایه ها همزمان نیست معمولا دویا چند زن با یک پیمان نانوشته به کمک هم می آیند وقتی که مثلا در یک هفته کار  نشا  تمام شد بلافاصله کار نشای همسایه شروع میشود در این موقع مردو زن تالشی خوب می دانند که چگونه جبران یاوری همسایه را بجا آورند . معمولا دویا سه کشاور همسایه باهم یاوری می کنند تا بتوانند به  هم کمک نمایند .

دختران تالشی گاهی اوقات یک پای آنها همراهی با مادر در نشای برنج است و پای دیگر آشپزی و آوردن غذا و آب در صبحانه کمکی که به زبان تالشی به  آن غَیلَه ناهار می گویند یعنی قبل از نهار وغیر از نهار است این میان وعده غذایی برای عصرانه هم که به زبان تالشی چاشتَه می گویند تکرار میشود . کار زیاد وخسته کنند ه تاو کار می طلبد که بدن نیازهای انرژی ازدست داده را طی چند وعده غذایی جبران نماید . در گذشته غیله ناهار معمولا پلو سرد همراه با مغز گردو و پنیر تالشی و چای شیرین بود .

معمولا زنان تالشی اگر تازه عروس در راه داشته باشند گاه برای خوشایند عروس یک روز چند نفر از زنان فامیل داماد به یاوری آنها می روند .زیبا ترین دعایی که بعداز خسته نباشید وخداقوت به زنان مشغول نشا گفته میشود این است که می گویند انشالا برنج عروسی فرزندتان باشد . کار نشای برنج واقعا رنج آور و طاقت فرساست اینکه از سپیده دم تا غروب با کمر خمیده مشغول کار شوند . مشقت وسختی کار زنان تالش با حرف زدن وخاطرات تعریف کردن و گاه با آواز های تالشی و سرودهای شاد همراه است تا کمتر احساس گردد.

کار نشا با پای عریان که بیم فرورفتن خاروشیشه وسنگ تیز و گاه پانهاد ن برروی مارهم همراه دارد با حرکتهای مداوم وچنگ زدن گل نرم وسخت و فرو کردن نهال جوان برنج بر خاک با فاصله های بیست سانتی متری و ساعت ها خم نمودن کمر دیگر چیزی فراتر از کار است ، برای بسیار از مردان وزنان امروزی آن کار نوعی شکنجه حساب می آید .واقعا هم با نداشتن آتیه درمان وبازنشستگی پیری ، کاری بی رحمانه است و مزدی اندازه زحمت زنان ومردان عایدشان نمی گردد . امید اینکه روزی رسد که کشاورزی ما مکانیزه شود و زنان با آتیه بهتر به کار کمتر وسبک تری در کشاورزی مشغول شوند درست است که امروز ه کاشت بیشتر با تراکتور انجام میشود ولی هنور اکثر نشای برنج توسط زنان به روش سنتی انجام میشود  .

از : رمضان نیک نهاد

گردآوری از : http://kados2.blogfa.com