نواحی ماسوله رودخان شامل دهها روستای اطراف ماسوله رودخان  به مرکزیت شهر ماکلوان (ماکلان ) که زادگاه نگارنده هم در آن است  ، شامل می شود . در این نوشته به برنج کاری مردمان تالش ماسوله رودخان پرداخته شده است که از نظر کاربردی وکیفی در سایر نقاط تالش نشین یا حتی سراسر استان گیلان با اندکی تفاوت به شیوه یکسان صورت می گیرد   .

ماسوله رودخان یکی از طبیعت های زیبای تالش در استان گیلان است . این نواحی به سبب وجود کوههای سرسبز و رودخانه زیبا و درختان جنگلی بیش از آنکه از نظر مردم ایران یک ناحیه کشاورزی حساب آید یک ناحیه زیبای توریستی است با وجود براین مردم این نواحی که عموما تالش زبان هستند از گذشته تا حال به امر کشاورزی پرداخته ودر کنار دامداری که شغل آبا اجدادی ونخستین همه مردم این نواحی بوده به امر تولید سایر محصولات کشاورزی از جمله کرم ابریشم وچای و برنج نیز پرداخته میشود .متاسفانه در دهه های اخیر به دلیل سیاست های کلان که در امر کشاورزی موثر بوده کشاورزی به ویژه تولید دام ، کرم ابریشم وچای کمرنگ شده یا به حاشیه رفته است و با وجود اینکه هرروز گوشه ای از زمین های زراعی توسط گردشگران خریداری میشود وویلا سازی می شود واز چرخه تولید خارج می شود با این حال چون برنج غذای اصلی مردم است وکشاورزان چاره ای جز کشت ندارند علی رغم هزینه های زیادی که گاه تولید را صرفه نمی کند .باز هم چنان برنج کاری  ادامه دارد امید اینکه این مزارع ضمن صرفه داشتن برای تولید کشاورزان ، زیبایی خودرا درطبیعت   ماسوله رودخان حفظ نماید .

در ماسوله رودخان به دلیل ناحیه کوهستانی جلگه ای بودن زمینهای آن میانگین زمین شالیکاری که هر کشاورز داردعموما کافی نیست و در حدود یک هکتار است این مقدار زمین محصولی را که می دهد نیمی از آن به صورت برنج فروش می رود وبرای تولید هزینه میشود ونیمی دیگر برای تهیه غذای سالانه  صرف می گردد .

الف- کارهای مقدماتی (آماده سازی شالیزار )

 در زبان تالشی به برنج ، برز و به جو ، ژَه یا یَه گفته می شود هرساله هرکشاورز مقداری از جو از نوع مرغوب آن بسته به آنکه چه نوعی از برنج را تولید می نماید به عنوان تخم که به تالشی تخمَه ژَه  گفته میشود از محصول سابق خود برداشت ودرجای خشک نگهداری می نمایند که به طور متوسط برای هر هزار مترشالیزار یا بجار تالشی مقدار ده کیلو گرم است از گذشته چند نوع برنج صدری، غریب و چَمپا در این نواحی کشت میشده که برنج صدری از نظر کیفیت وارزش در در جه بالا وچمپا در رده پایین بوده چون برنج چمپا مقدار محصول بیشتری تولید میکرد با وجود کیفیت پایین ودیر هضمی ، پرانرژی بوده وعلوفه شیرین ومرغوبی هم برای دام داشت در گذشته بیشتر کاشت می شد ولی امروز دیگر این برنج طرفدار نداردو منقرض شده است  .برنج غریب هم ازنظر کیفیت بین آن دو برنج بود اما چون زود رس بود کشاورز می توانست به تدریج محصولاتش را برداشت نماید و فرصت کافی رابرای برداشت تدریجی ودرو محصولاتش را داشت . این نوع برنج هم برای کشت به فراموشی سپرده شده است.امروزه در ماسوله رودخان  تنها نوع تولیدی برنج انواع مختلف صدری (هاشمی –کاظمی –بی نام )است .

55

در گذشته هر مردو زن  کشاورز تالشی در تمام امورات کشاورزی همدوش و  همراه هم بوده و تمامی زحمات تولیدبرنج بردوش آنها وسایر اعضای خانواده بوده است  و معمولا زن ومرد کشاورز حداقل نیمی از سال تمام وقت خودرا برای کاشت وداشت وبرداشت برنج صرف می نمودند .در گذشته که تکنولوژی به حد امروزی نبود شخم  شالیزار توسط گاو یا اسب صورت می گرفت و حداکثر زمینی را که یک کشاورز می توانست در یک روز  با گاو یا اسب شخم اولی  بزند کمتر از پانصد متر مربع بود با این حساب برای شخم اول که به زبان تالشی اَشکیل نام دارد ، برای یک هکتار زمین بیست روز تا یک ماه وقت لازم بود .

44

معمولا در گذشته بدلیل وقت آزاد داشتن هم چنین آیش زمین شخم اولی یا اشکیل در اواخر پاییز یا قبل از بهار انجام می شد در این هنگام وقتی  شخم زمین اصلی برروی زمین صورت می گرفت زن تالشی هم بیکار  نمی نشست در گوشه ای از زمین که هم برای رفت وآمد به خانه وکل مزرعه مناسب بوده جایگاهی را برای خزانه برنج که به زبان تالشی تو مَه کیلَه نام دارد اختصاص می داد معمولا برای هر یک کیلو گرم تخم جو یک متر مربع خزانه الزامی بود .دور تا دور تو مه کیلَه را معمولا با چوب نازک در خت لرگ یا کوچی به زبان تالشی  نوعی پرچین  بافتنی که به تالشی دَوَتَه گفته میشود ، محصور می کردندتا  تخم در حال جوانه زدن از دسترس مرغ واردک وسایر حیوانات وپرندگان در امان باشد .معمولا به زمین شخم زده  خزانه در فصل زمستان کود حیوانی کافی می زدند تا در فصل بهار برای رشد تخم کاملا آماده باشد .

222

اکنون  دهها سال است که دیگر کاشت زمین با گاو مشاهده نمی شود واین عمل یا توسط ماشینهای سبک تیلر یا سنگین تراکتور انجام  می شود . که کاشت زمین یک هکتاری  توسط تیلر معمولا در کمتراز دوروز وبا تراکتور در طی چند ساعت انجام میشود . در گذشته اگر بسیاری از مزارع در قطعات کوچک حدود دویست متری  بوده امروز بیشترشالیزارها با تسطیح زمین ، به قطعات  حدود دوهزار متری تبدیل شده است با روشهای جدید ، کشاورز وقت کمتری را صرف مزرعه  می نماید ومعمولا این خدمات ماشینی را خریداری می نماید در قطعات بزرگ شالیزار ، کار با دستگاه آسانتر بوده و نیاز به مرزنگهداری آب هم کمتر میشود .در گذشته های دور کمتر خزانه را با نایلون گلخانه ای می کردند .اما امروز با این روش از سرما زدگی تخم جو جلوگیری میشود رفته رفته با وجود ماشینهای نشا می رود که خزانه های برنج هم  در سبد های پیش ساخته به روش صنعتی انجام گیرد .

از : رمضان نیک نهاد

گردآوری از : http://kados2.blogfa.com