داستان دیو و دختر یتیم به زبان تالشی :
ایله کیلَه اِشتَن دَه دَه نَه زیندگی کَری چِه دِه دِه ، کیلَه خِردَن کع اِسا مَردا . چِه دَه دَه خای کع هَنی ژن ببَری .اَ ژِنَک نی ایلَه کیلَه چَمَه کیلَه ی داستانی خِمنا داری
، وَختی ژنک اشتن کیلَه نه کَه مونی چَمه کیلَه خیلی سِتَمی دَین ، هَروَخت نی کیلَه اِشتَن دَه دَه را وای ، دَه دَه نی اشتن کیلَه دیلداری دَی تا ای دَفایی دَه دَه ایتیفاقی کو مَرده و بی چارَه کیلَه تنخا پَس مَنده .
کیلَه ناچارا هَمه یی کَه کاری تَنخا یی کَری چِه ناتنییَه خالی نی همیشه مِزا کَری .ای روزی ژنَکی ایتا پَشمَه گولَه ای آدوشَه واتشَه بشع اَی بتاو . کیله نی شَه اَی بیابونی کو دَمَندَه بع پَشمَه تاوِه کع ای دفایی ای وا گولَه یی اومَه پَشمَه اشتنه بردشَه .
کیلَه بِرَمع نَه وا دوملَه شَه تا کع وا پَشمَه گولَه ای سِنگَه مین غاری کو دیلَه بَردَه .کیلَه شَه ای لافندی تِلَفتِشَه اَینَه شَه غاری کو جیر ویندِشَه کع دیوی سروکله وِژگَنییَه ها نِشتَه ، ای دَفایی تَرسَه سِلامیش اَی را کَردَه .
دیوی واتَه کیلَه تع یا چع کَری ؟ کیله واتَه :وا چمع پشمه گولَش یا دَیَندَه . دیوی واته : اِسَه کع تع خاسَه کیلَه ی اِستیرَه یا بِری چمع کَلَه مو دیلَه بِگَرد دییِس ها چع دَری کع مع خارِنع . کیله شَه ویندشَه چه درازَه مو دیله کو ملَرزَ و مورجانه و اِسبج دَری .چوئه کَلَه ینَه اَ جونَوَرون پِخِتَه ایتِه نی چِه کَلَش خارِندَه . دیوی کع کیلَه کو خِشش اومَه اینَه واتشَه بش اَ چِمَه کو روشِنَه آوی بَرا اَینه اِشتع فیچی و دیمی بِشور .
کیله نی شَه هَه کاریش کَرده ای دَفایی ایلَه خاسَه ماتاو چع پیشنی کو پرومَه کیلَه نی هِندَه خوشکیل آبَه ، به هنده ایله ماتاو . هِمی را چِه نوم بَه ماتاو . ماتاوی دیوی نَه واته اشتع دَس درد مَکَرع . کیلَه شَه اِشتَن کَه . هندَه کع چِه پَهَر ژِنی اَی وینده ماتی اَی بَردَه واتشه تع چِندَه بَه کع هِنتَه بَیرَه ؟؟ ماتاوی نی جریانی آی را واتَه .
سَبایی کع بَه کیلَه پَهَر ژِنی ایتا پَشمَه گولَه اشتن کیلَه آدوشَه واتَشه اوری تع بِشع . کیله پَشمه بَردَه هَه بیابونی کو بِتاوع کع وا اومَه چه پَشمَه گولش دَیَندَه غاری دیلَه . کیله نی شَه جیر ، دیوی واتَه کیله تع یا چع کَری کیله نی بی اَدَبینه واتَه : چمع پَشمه یا دَلَکه ! ، دیوی واته : بِری دییِس چمع کَلَه دیلَه چع دَرییَه ؟ایته نی مع را بخارِن . کیلَه شَه نِزیک واتشه : ایسِه چِنتَه نَییسَه ،بودَه ،چِندَه مِلَرز و مورجانَه واِسبِج اشتع کلَه کو دَری .مع اِشتع کَلَه دَس نِژَنم .
دیوی کع کیله بی ادبی کو خشِش نا اومَه واتشَه . بِش اَوَری چِمَه کو سییاه آوی بَرا اَینَه اشتع فیچی بِشور .کیلَه نی شَه اَ سییا آوی نَه اِشتَن فیچی شورتِشَه کع ایلَه پیلَه گوشتِنَه خال چه فیچی کو پِرومَه .کیلَه برَمع نَه آگَردَه کَه .
کیله دِه دِه وَختی اِشتن کیله اَتَه ویندَه غِرسَش گِتَه ، ماتاوی نَه جَنگِش کَرده اشتن نی ناخَوَری شَه ، شَه تا غاری دیله آرَسَه ، دیوی هِنتَه کع ژِنَکی وینده اَی کَشَه آگِتِشَه واتشَه تع بی ای سال چمع ژن بِبی مع را کار بِکَری تا اِشتع کیله نیجاد بِدَم ،ژنَکی نی ناچاربَه چع ژن بوبو . روزِن دویردینَه ، دویَردینَه تا چه سال سَراومَه .دیوی واتَه اشتع کیله دَوا اَ شیشه کو دَری اَی پیگِه بش . ولی اگَه هَنی چمع وَر آگَردی تمونی چمع گنجی تع آدَم . ژِنَکی اَی ها دوئَه شیشه پیگتشَه شَه اشتن کَه .
ژِنکی دوا اِشتن کیله فیچی پِسوئَه چع فیچ رِچ آبَه . چن وختی کع دویردَه ژِنکی گنجی خونَه ناجَه داری ، هنی آگَردَه ، دیوی خشخالی کَردَه واتِشَه اِسَه کع هَنی اومَیرَه بی هف سال دِه چمع ژن بِبی تا گنجی کِلیلَه بِسکَه تع آدَم . سالون هنتَه دَویَردَه ژنَکی نی خیلی سختی بَردَه ، ای روزی ژِنکی ایتِه سَم دیوی دوشَه ، کِلیلَه بِسکَه دیوی مِلَه کو آکَردشَه .دَشَه گنجه انباری دیلَه .ای دفایی ایلَه ایژدیها کع گنجی وَری خِتا وَشتَه ژِنکی هَردشَه .
دع گِلَه ناتنییَه خوئَرِن دِه دِه کع مَندَه نی یا یَندی نَه دوس آبَینا اشتن موئَر خَوَری نی نِدارین .دع گِلَه خا ایلَه جشن کع شاه زوئَه را گِتَه شونا کع شاه زوئه را ژن ، اَلِغی نِشتَه نَه پِچینین شینَه .الِغه گِلَه شَه ، شَه آسمونی کو گرده ،گرده ، اومه ، اومه نِشتَه چَمه ماتاوی دوشی سَر .
ماتاو پادشاه زوئه را بَه ، اشتن خالی نی پیگِتِشَه اشتن شوئَر ناتنییَه بِرا دوشَه . سالیانی سال هِنتَه خشی دَویَردَه تا کع ماتاو اشتن شو نَه کع دِه اِشتَرا شاه با ، کیشوری خونَه ایلَه جنگی کو اشتن شونه ایجا جنگ کری کع چه شو شون کِشتَه ، چع سربازون ومردومی ماتاوی شاه کیشوَر کَردَه ….
برگردان فارسی :
دختری با پدرش زندگی می کرد،دختر مادرش رو در بچگی از دست داده بود. تا اینکه پدرش دوباره ازدواج کرد،آن خانم هم یک دختر درست هم سن و سال دختر داستان ما داشت ،وقتی دختر تو خونه بود این مادر و دختر خیلی اذیتش می کردند و هر وقت دختر به پدرش شکایت می کرد پدر اونو دلداری میداد،تا از بد روزگار پدر در یک حادثه از بین رفت و دختر بی نوا خیلی تنها شد .
دختر مجبور بود همه کارهای خانه را تنهایی انجام دهد ولی خواهر ناتنیش همیشه بازی می کرد …یک روز نامادری یک گلوله پشم به دختر داد و گفت اینها رو ببر و بریس…دختر هم رفت تو صحرا و برای خودش مشغول ریسیدن بود که یه دفعه یک باد شدید آمد وپشم ها رو با خودش برد.
دختر گریه کنان دنبال باد دوید تا اینکه باد گلوله پشمی را داخل سوراخ صخره ای انداخت.دختر تصمیم گرفت که برود پایین و پشم را بیاورد یک طناب پیدا کرد و از غار پایین رفت و دید اونجا یک دیو با سر و رویی آشفته نشسته و یه دفعه جا خورد و سلام کرد .
دیو گفت : دختر اینجا چیکار می کنی؟ دخترگفت ، باد زد و گلوله پشمی افتاد اینجا ..دیو گفت خوب حالا که دختر خوبی هستی بیا اینجا و سر من را بگرد و ببین چی درآن می بینی. دختر رفت و تو موهای بلند و به هم ریخته دیو کلی عنکبوت و مورچه وشپش دید با چوبی همه آن جانواران را دور کرد وکمی هم سرش را خاراند دیو که از دختر خوشش اومده بود گفت خوب برو دم آن چشمه از آب سفید آن بزن به صورتت.
دختر هم رفت و همان کاری که دیو گفته بود انجام داد و یک دفعه یک ماه زیبا و روی پیشونیش دراومد و زیبایی دختر را صد چندان کردبه همین علت اسم دختر قصه ما شد مهتاب ،دیو پشم رو ریسید و داد به مهتاب . مهتاب هم تشکر رفت .وقتی به خونه رسید نامادریش با تعجب نگاهش کرد و گفت چه اتفاقی افتاده؟؟ مهتاب هم داستان را تعریف کرد…
فردای اون روز نامادری به دختر خودش هم پشم داد و گفت امروز تو برو .دختر به صحرا رفت و یه باد اومد و پشم را برد و به غار انداخت….دختر از غار رفت پایین…دیو گفت چیکار داری؟؟دختر با بی ادبی گفت که پشمم افتاده اینجا …دیو گفت بیا سرم را بخاران ببین چی می بینی؟؟؟دختر تا نزدیک دیو رفت گفت وای چه بوی بدی می دهی چقدر عنکبوت ومورچه وشپش تو سرتون هست . من به سرت دست نمی زنم.
دیو که از بی ادبی دختر دلخور شده بود گفت برو اونور از چشمه یه آب سیاه میاد بزن به صورتت.دختر هم رفت و آب سیاه رو زد به صورتش و یه خال گوشتی سیاه بزرگ روی صورتش دراومد دیو پشم را به دختر داد و دختر گریه کنان به خانه برگشت .
مادر دختر وقتی که اورا به آن شکل دید خیلی ناراحت شد و با مهتاب دعوا کرد و خود ناخبر راه غار راپیش گرفت دیو همینکه زن را دید اورا بغل کرد گفت تو باید یک سال زن من شوی وبه من خدمت کنی تا دخترت را نجات دهم زن به ناچار پذیرفت زنش شود . روزها گذشت و گذشت تا یک سال شد دیو گفت داروی درمان دخترت درآن شیشه است بردار وبرو اما اگر دوباره پیش من برگردی تمام گنج خودراهم به تو می دهم زن پذیرفت و شیشه رابرداشت و رفت .
زن دارو را به صورت دخترش مالید و صورت دخترش خوب شد . پس از چندی زن به طمع گنج دوباره به غار برگشت ، دیو خوشحالی کرد گفت حالا که آمدی باید هفت سال زن من شوی در آخر گنج مال تو خواهد شد و کلید انبار گنج را به تو خواهم داد . سالها برای زن سخت گذشت ،روزی زن به دیو مقداری سم خوراند، کلید گنج را از گردن دیو برداشت و وارد گنج خانه شد .ناگهان اژدهایی که در پشت گنج خوابیده بود زن طمع کار خورد .
دو خواهر ناتنی در غیاب مادر باهم دوست شده بودند و از ماجرای مادرهم بی خبر بودند . دوخواهر دریک جشن انتخاب عروس برای پسر شاه شرکت کردند که عقاب باید بردوش یک دخترمی نشست .عقاب درآسمان چرخید وچرخید تا اینکه بر دوش مهتاب نشست .
مهتاب ملکه ولیعهد شد و خواهرناتنی اش را هم به عقد برادر ناتنی همسرش در آورد سالها گذشت به خوشی گذشت مهتاب به همراه شوهرش که دیگر شاه بود درجنگی در دفاع از کشورش شرکت کرد و همسرش کشته شد و خود ازطرف جنگجویان و مردم پادشاه مملکت شد .
از : رمضان نیک نهاد

هدف ما در این وبلاگ معرفی فرهنگ مردم تالش و آشنایی هممیهنان گرامی با جاذبههای گرشگری شمال کشور به ویژه گیلان و تالش است