بخش چهارم – تمدن دیلمان

در نواحی کوهستانی جنوب گیلان کنونی که سرزمین تاریخی و پر آوازه ی دیلمان قرار دارد، آثار و اشیای باستانی فراوانی کشف شده اند. از جمله سی دهه 60 سده بیستم میلادی، گروه باستان شناسان ژاپنی طی چند فصل در گورستان ها و محوطه های باستانی پیرامون دیلمان مانند قلعه کوتی، حسن محله، خرم رود، نوروز محله و لاسولکان به کاوش و حفاری پرداختند و موفق به کشف آثار و اشیای بسیار ارزنده ای از عصر برنز جدید و آهن(3500سال پیشد تا دوری پارت) شدند اشیای یافته شده شامل ظروف سفالی و مفرغی، سلاح های مفرغی و آهنی، ظروف شیشه ای و اشیای زینتی بود. ظروف شیشه ای دوجدار مربوط که در زمان حکومت اشکانیان بر ایران(نه گیلان) از گورستان های نوروز محله و خرم رود بدست آمده، بسیار هنرمندانه ساخته شده است و اعتلای هنر شیشه گری را در ادوار باستانی گیلان نشان می دهد. حاصل این حفاری ها را کاوشگران ژاپنی در چهار مجلد بزرگ با نام دیلمان در 4 مجلد بزرگ به دو زبان ژاپنی و انگلیسی منتشر کردند.

پروفسور آندره گدار در کتاب معروفش، هنر ایران ارزش تزئینات به دست آمده از گورستان ها و محوطه های باستانی دیلمان را قابل مقایسه با هنر یونان قدیم دانسته و نوشته است:

در قبرستان های نواحی املش، پیرکوه، دیلم و غیره اشیای کشف شد که بیشتر قطعاتی از سفال سرخ رگ هستند. در قبرستان های دیلم سفال منقوش وجود ندارد یا اگر داشته باشد بدست نیاورده اند، اما عده ی زیادی اشیای طلا و نقره در آن جا کشف شده که تزئیناتش گاهی با هنر یونان یا هنر اتروسک خویشی پیدا می کند

آثار یافته شده از نواحی مختلف دیلم، بیش از هر چیز بیانگر این حقیقت است که کوهستان های گیلان در هزاره های پیشین خاستگاه انسان هایی بوده است که به مرتبه بالایی از فرهنگ و تمدن دست یافته بودند.

گردآوری و ویرایش از رمضان نیک نهاد با بهره گیری از ویکی پدیا و نودهشتیا