نام تالشی : تورک TORK ، ۏیشه سوک

نام علمی : Phasianus Colchicus

نام فارسی: تَذَرو (قرقاول)

قرقاول کلمه‌ای ترکی است. نام های فارسی آن تَذَرو، ترنگ و خروس صحرایی است.

مشخصات ظاهری: پرنده ی نر، 85 سانتیمتر و پرنده ی ماده ، بلند و رنگین و راه رفتن با شکوهش ، از سایر ماکیان ها متمایز است. از روی زمین، به طور ناگهانی بر می خیزد و پس از مقداری اوج گرفتن، از بالای حاشیه ی درختان، به طور مستقیم به پروازش ادامه داده و در اولین محل بوته زار فرود می آید. در پرنده ی نر، پرو بال بسیار رنگین، سر به رنگ سبز براق با پوست برهنه ی دور چشم به رنگ قرمز گلی و گوشپرهای کوتاه، که آنها را بالا نگه می دارد. دیده می شود. همچنین روتنه قرمز گلی با رگه های سیاته موج دار، سینه گلی و زرد با لکه های سیاه پهن تر از روتنه، شکم تیره؛ بال های قرمز بلوطی با لکه و رگه های قهوه ای تیره پای سیخک دار دیده می شود. پرنده ی ماده کوچکتر و به رنگ قهوه ای خاکستری، گردن بلوطی کمرنگ و حلقه ی دور چشم سفید نخودی دیده می شود. دم در هر دو جنس بلند است و شاهپرها غالبا در انتها دو شاخه و کمرنگ؛ که در پرنده ی نر زرد بلوطی با نوارهای عرضی سیاه باریک، در پرنده ی ماده قهوه ای با رگه ها ی پهن تر بلوطی دیده می شود.

صدا: صدای پرنده ی نر؛ در هنگام نمایش های جنسی، شبیه «کورک- کوک»شنیده می شود.

زیستگاه: این پرنده، در جنگل های مرطوب و بوته زارهای تمشک و درختان پهن برگ یا خزان کننده به سر برده و زیر بوته ها آشیانه می سازد . در شمال ایران به صورت بومی و نسبتا فراوان دیده می شود. به نظر می رسد این پرنده از نظر گونه ای خالص مانده و در ایران تداخل نژادی با گونه های غیر بومی ندارد، اگرچه در ایران دارای چهار نژاد است.

قرقاول پرنده‌ای است که به خاطر داشتن دم بلند و راه رفتن باشکوهش از سایر ماکیان متمایز می‌شود. این پرنده یکی از عجیب‌ترین پرندگان جهان است. در ۲ یا۳ هفته اول زندگی یک جفت پنجه روی هر بال این پرنده وجود دارد. قرقاول‌ها روی درختان زندگی می‌کنند و انواع بالغ از برگ‌های درختان، حشرات، تمشک، دانه‌ها و میوه‌های جنگلی تغذیه می‌کنند و افزایش و کاهش میوه‌های جنگلی و حشرات در جمعیت این پرنده موثر است. پس از خوردن یک غذای کامل، وزن آن‌ها آن‌قدر سنگین می‌شود، که پرواز برایشان بسیار دشوار می‌شود. این پرنده هنگام احساس خطر معمولاً پرواز نمی‌کند، بلکه به سرعت می‌دود و پنهان می‌شود. پروازش پرتوان و آغاز آن پرسر و صداست. در ارتفاع کم پرواز می‌کند و مدت پروازش معمولاً کوتاه‌است.

جنس نرو ماده این پرنده کاملاً با هم تفاوت دارندو رنگ پر آنها برحسب زیرگونه جنس و سن تغییر می‌کند. نرهای بالغ پروبال رنگین و پر زرق و برق و دمی دراز تر و سر و گردن آنها به رنگ سبز تیره براق است. در قرقاول‌های ماده رنگ پرها نخودی تیره با لکه‌های قهوه‌ای زیاد به رنگ محیط اطراف است که باعث می‌شود در دوران طولانی خوابیدن روی تخم‌ها و زمان پرورش جوجه‌ها از دید دشمنان پنهان بماند.

در جنس نر سروگردن غالباً به قرقاولهای نابالغ از لحاظ دم شبیه به کبک و دارای دمهای کوتاه هستند و از این لحاظ بایستی آنها را با کبک‌ها حتی زمانی که همراه قرقاولهای بالغ دیده می‌شوند تشخیص داد.

این پرنده سالانه ۱۲تخم در اواسط اردیبهشت ماه به جا می‌گذارد و مدت نشستن روی تخم‌ها نیز حدود ۲۰ روز است.

جانورشناسان معتقدند که زیست گاه اولیه قرقاول مشرق زمین ومخصوصاً قفقاز وسواحل دریای خزر است واین موضوع از قدیم مورد تأیید دانشمندان بوده‌است به طوری که شاردن معروف در جلد دوم سفرنامه خود می‌نویسد: «آن چه که در دهانه رودخانه ایونی در مجاورتدریای سیاه کاملاً مطابق نوشته‌های مورخین باستان یافتم، قرقاول‌های شکیل وعظیم آن است که از حیث لطافت در سرتاسر آفاق بی نظیر است وبه نظر من چنان پرندگانی با چنین گوشت مطبوع وذائقه نواز در هیچ جای جهان پیدا نمی‌شود…».

قرقاول نظیر مرغ وخروس وانواع بوقلمون جزو ماکیان تقسیم بندی شده و به این ترتیب از نظر مشخصات ظاهری وفیزیولوژیکی کم وبیش تمام خصوصیات گروه ماکیان را دارند. قد پرنده به اندازه مرغ وخروس معمولی بوده ولی پرهای دم در قرقاول رشد بسیار زیادی کرده، به طوری که در برخی از نژادها، طول دم به۵/۱ متر می‌رسد وبدین گونه درازای پرنده از سر تا دم به دو متر هم می‌رسد. ارتفاع قرقاول‌ها از ۵۰ تا ۱۰۰ سانتی متراست. بلندی پرهای دم را در هنگام پرواز می توان به خوبی تشخیص داد زیرا که در این موقع دم وضعیت خاص ومشخصی را به خود می‌گیرد. وزن قرقاول‌های بالغ بین دو تا سه کیلوگرم است وتنها در یکی از نژادها که به غول قرقاول یا آرگوس معروف است وزن پرنده به پنج تا شش کیلوگرم می‌رسد. رنگ پر وبال پرنده در نرها رنگین ودر ماده‌ها خاکستری مایل به قهوه‌ای است. سر پرنده کوچک بوده ودارای منقاری کوتاه وخمیده می‌باشد. سوراخ بینی ظریف بوده وبه وسیله پرهای رنگین پوشیده شده‌است. پاها لخت بوده، اما بلندی ولختی پاهای طاووس را ندارد.

گردآوری از : رمضان نیک نهاد