گورهای پیش‌ساخته عصر آهن تالش، معماران خبره ای داشتند

در تازه ترین بررسی در گورستان های تالش شواهدی بدست آمده که نشان می دهد برخی ساکنان آن دوران به عنوان مسولان گورستان وظایف متعددی از جمله ساخت قبور و اجرای مراسم آیینی تدفین داشتند.
شواهد باستان‌شناسی در تالش گیلان پس از 8 فصل کاوش نشان داد این محوطه وسیع که تنها گورستان آن شناسایی شده، روزگاری سرزمین اقوامی بوده است که دوران طولانی‌ در آن زیسته‌اند و به مراحل مختلفی از شکل‌گیری شهرهای سازمان‌یافته اولیه و نظام‌های حکومتی رسیده بودند.از این اقوام به عنوان ساکنان عصر آهن (1450 تا 550 پیش از میلاد) یاد می‌شود.
در تازه ترین بررسی های انجام گرفته در تالش، اطلاعات متعددی از نظام‌های اجتماعی و شیوه‌های زندگی این اقوام به دست آمد که یکی از آنها وجود نظام‌های طبقاتی در سرزمین اقوام عصر آهن بوده است.
بررسی روی مشاغل این افراد از تعدد شغل در آن دوره شامل ساخت اشیا سفالی و زیورآلات گران‌بها خبر می دهد. این مطالعات نشان می دهد ساخت گور نیز یکی از انواع مختلف شغل هایی بوده که ساکنان تالش در آن تبحر داشته اند. این افراد به عنوان متولیان گورستان یا مسولان گورستان ها احتمالا وظایف متعددی مانند ساخت قبور و اجرای مراسم آیینی تدفین داشته اند.
گورهای کلان سنگی بزرگ و مقبره‌های خانوادگی همراه با نوعی معماری منحصربه‌فرد قبور و شیوه‌های آیینی تدفین بیانگر این ادعاست. گورهای خالی از مردگان( گور های پیش ساخته)، معماری پیچیده قبور، سنگ‌های دست‌چین شده و دشواری‌ ساخت مقبره‌های عصر آهن نیز نشان می‌دهد که گورستان های تالش با معماری و طراحی خاصی ساخته می شده است.
«محمدرضا خلعتبری»، سرپرست هیات کاوش در محوطه باستانی تالش در این باره به «میراث خبر» گفت: «در میان گورهای کشف شده در تالش گورهای عظیمی نیز کشف شد که حکم مقبره‌های خانوادگی را داشته‌اند. در ساخت این گورها که به گورهای کلان سنگی شهرت دارند از سنگ‌هایی به وزن 800 کیلو استفاده شده است که نوع خاصی از معماری قبور نیز در آن رعایت شده است. در کنار این گورها قبور دیگری هم موجود است که به احتمال زیاد متعلق به افراد طبقات دیگر اجتماع آن دوران بوده است. معماری این قبور به صورت سنگ‌چین و همراه با اشکال مختلف بوده است. اما نکته جالب آن است که در ساخت این قبور با توجه به فرم‌های مختلف ساخت، هماهنگی خاصی دیده می‌شود.»
وی در ادامه گفت: «برخی گورهای کلان سنگی هنگامی که باز شدند خالی از تدفین بودند. این موضوع نشان می‌دهد که گور مورد نظر برای فرد یا خانواده خاصی ساخته شده بود اما به دلایلی از جمله کوچ این اقوام از این منطقه در این مقبره کسی دفن نشده بود.»
به گفته وی این گور و بسیاری از گورهای خالی دیگری که در تالش کشف شد به باستان شناسان نشان می‌دهد که گورها پیش از فوت هر فردی ساخته می‌شدند و شاید به شکل انبوهی پس از ساخته شدن به خانواده‌های متوفی داده می‌شده است.
گورهای دوره عصر آهن 2 به بعد که به لحاظ معماری بسیار شگفت‌انگیز هستند، نشان می‌دهد که در ساخت آنها مهارت خاصی وجود داشته است و افرادی که در این کار به مهارت رسیده بودند، متصدی ساخت گورها می‌شدند.
خلعتبری در باره ویژگی های این افراد گفت: «ساخت گورها بر عهده افرادی خاص بوده است. این افراد از دو احتمال خارج نیستند، یا متعلق به خانواده‌ها بوده‌اند و هر خانواده‌ای افرادی را موظف به ساختن گور برای اعضای خانواده می‌کردند یا توسط اقوام ساکن در منطقه انتخاب و وظیفه ساخت گورها به عهده آنان گذاشته می‌شده است.» 
وی در ادامه گفت: «با توجه به مهارت‌های خاصی که در ساختن این گورها به کار رفته است نمی‌توان نتیجه گرفت که در هر خانواده‌ای افرادی وظیفه ساختن گورها را به عهده می‌گرفتند زیرا این تخصص نمی‌توانسته تا این اندازه همگانی شده باشد. به همین دلیل احتمال دوم، یعنی وجود افرادی که وظیفه ساخت گورها را داشته و شاید از این کار کسب درآمد می‌کردند، قوی‌تری است.»
در ساخت گورهای گورستان‌های تالش از سنگ‌های رودخانه‌ای استفاده شده و معماری این قبور به صورت چهار چینه و سنگ‌چین بوده است. در گورهای کلان سنگی نیز از سنگ‌های بزرگی که به احتمال زیاد از کوه‌ها آورده شده استفاده شده است.
تمام این شواهد نشان می‌دهد افرادی کاربلد عهده‌دار ساخت این گورها بوده‌اند و شاید یکی از مشاغل آن دوران معماری قبور برای خانواده‌های متوفی بوده است. ساخت این قبوربه اندازه ای دشوار بوده که امکان آماده سازی آن بلافاصله پس از مرگ متوفی وجود نداشته است. به همین دلیل این قبور از قبل ساخته و آماده می شدند.
باستان‌شناسان در حال حاضر مشاغل دیگری که آن زمان احتمال وجودشان بوده است را بررسی می‌کنند تا به شیوه‌های رفتاری اجتماعی آن دوران پی ببرند.

منبع :خبرگزاری میراث فرهنگی -1384