تلقی عمومی وغیرسیاسی از نامواژه گیلان در درازنای تاریخ مربوط به سرزمینی جلگه ای بوده و کوهستان با نام های تالش و دیلمان شناخته می شده است و گیلان در باورِعموم، کوهستان را در بر نمی گرفته است و هنوز در باور کوه نشینان چنین است.
از حدود 400 سال قبل تا عهدنامه ترکمنچای (190 سال قبل) تالش حکومت جدای از گیلان داشته و از 190 سال قبل تا 76 سال قبل حکومت یکی از پاره های باقی مانده اش در ایران در کنار گیلان با نام گیلان و تالش یا طوالش
شناخته می شده است و در باور مردم، سیاحان و سیاستمداران ناحیه ای مستقل از گیلان بوده است.
بعد از عهدنامه ترکمنچای حکومت تالش به سه قسمت تقسیم شده، قسمتی در مرزهای روسیه ، قسمتی تحت نام تالش (نواحی آستارا،نمین و بخشی از مغان )در ترکیب آذربایجان ایران تا دوره مشروطه بوده و دراین دوره به
عنوان «ولایات اربعه»: «اردبیل، تالش، مشکین و خلخال »شناخته می شده و پاره سوم به نام حکومت خمسه طوالش پیوسته به گیلان بوده و به همراه گیلان در دوره مشروطه به نام حکومت گیلان و طوالش شناخته می شده است.
نام گیلان و طوالش بعد از 1285 هجری شمسی تا 1316 به مدت 30 سال در اسناد رسمی در کنار یکدیگر بوده است و همزمان درون این ترکیب ،حکومت خمسه طوالش نیز وجود داشته است.
از 1316 تا 1339 نام گیلان و طوالش با هم حذف گشت و به مدت بیست و سه سال موجودیت تاریخی سیاسی نام دیرینشان را تحت نام استان یکم از دست دادند. البته در عرف همچنان باقی بودند.
از مشروطه به این سو پس از 6 دهه سرنوشت مشترک نام های تالش و گیلان در بودن و نبودن! (اواخرقاجار و اوائل پهلوی)در اواخر سال 1339 نام گیلان به تنهایی احیا و به جایگاه سابق خود بازگشت اما نام تالش هم از کنار گیلان حذف شد، هم در استان آذربایجان محو گشت و هم در تالش شمالی در جمهوری آذربایجان ممنوع گشت.
بنابراین تا 76 سال قبل(1316)؛ بالفعل و تا 53 سال قبل(1339) ؛بالقوه ،نام تالش بر دو تا از استان ها(یا ولایات و حکومتها)ی مهم ایران باقی بود و هم در کنار گیلان موجودیت سیاسی داشت هم در کنار ولایت اردبیل.
گیلان و طوالش سرزمین دو قوم اصلی استان یعنی گیلک و تالش و همچنین اقوام و اقلیت های دیگر همچون آذری ها و کردها و… است و نامی سرزمینی و تاریخی متعلق به همه ی باشندگان این سامان است و معنی مستقیمش سرزمین گیلک ها و تالش ها نیست و معطوف به کوهستان و جلگه ای است که قرن ها گیلان و طوالش خوانده می شد.
حمایت ازاین احیای نام می تواند نشان علاقه مردم گیلان و طوالش به ادامه ی زندگی مشترک درون یک استان باشد و این حمایت باید از سوی اقشار مختلف فرهنگی و اقتصادی و اجتماعی و سیاسی گیلان و همینطور طوالش باشد.

از آرمین فریدی 

گردآوری از : http://kados2.blogfa.com